Ἕκαστα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πραγμάτων, ὅταν εὐθύ φέρηται κανονικῆς ευταξίας, οὐδένα μέν ἡμῖν ἐντίκτει θόρυβον, ἀπαλλάττει δέ καί τῆς παρά τινων δυσφημίας, μᾶλλον δέ καί τάς παρά τῶν εὖ φρονούντων εὐφημίας ἡμῖν προξενεῖ. Τίς γάρ οὐκ ἂν ἀποδέξαιτο ψῆφον ἀπροσκλινῆ, ἥπερ ἂν γένοιτο παρά τινων; ἤ πῶς τό κρίνειν ὀρθῶς καί ἐννόμως οὐκ ἀνεπίπληκτον ἔσται, μᾶλλον δέ παντός ἐπαίνου μεστόν; Καί ταῦτα γράφω νυνί, τῆς σῆς θεοσεβείας ἐν τοῖς ἑαυτῆς γράμμασι τοῖς σταλεῖσι πρός ἐμέ τε καί τόν ὁσιώτατον καί θεοφιλέστατον ἀδελφόν ἡμῶν καί συνεπίσκοπον Πρόκλον, ἐπίσκοπον μέν ὀνομαζούσης τόν εὐλαβέστατον καί θεοσεβέστατον Πέτρον, αὐτοῦ κλαίοντος, καί τῆς ἐκνεμηθείσης αὐτῷ ἐκκλησίας παραλόγως κεκινῆσθαι λέγοντος. Ἦν δ᾿ ἀκόλουθον, ἤ τό τῆς ἱερωσύνης ὄνομα μετά τοῦ πράγματος ἔχειν αὐτόν, ἤγουν, εἴπερ μή ἦν ἄξιος τοῦ προεστάναι θείου θυσιαστηρίου, μηδ᾿ αὐτῇ τιμᾶσθαι τῇ κλήσει τῆς ἐπισκοπῆς. Ἀλλ᾿ ἴσως δόξειεν ἂν τῇ σῇ θεοσεβείᾳ σκληρός εἶναί τις καί ἀφιλάλληλος ὁ παρ᾿ ἐμοῦ λόγος· ἔχει δέ οὐχ οὕτω κατά τό ἀληθές. Ἐλεῆσαι γάρ τάχα που νομίζομεν τόν πρεσβύτην, μόνην αὐτῷ τήν κλῆσιν ἀφέντες. Μακρῷ δέ ἦν ἄμεινον ἐννοῆσαι καί τό ἕτερον· φάσκει γάρ δύνασθαι μέν συστῆναι τῇ οἰκείᾳ ὑπολήψει, οὐ λαβεῖν δέ καιρόν ἀπολογίας, οὔτε μήν ἀκρόασιν αὐτῷ προτεθῆναι κανονικήν. Εἰ δ᾿ ἐγεγόνει τι τοιοῦτον, αὐτή τῶν ὑπομνημάτων ἡ σύστασις διήλεγξεν ἂν αὐτόν, ἤ ἁλόντα τοῖς αἰτιάμασιν ἔνοχον ἀποπεφασμένον καί οὐδέν ἔχοντα λοιπόν εἰπεῖν ὡς ἠδικημένον, ἤ γοῦν ἐλεύθερον ἀποφήνασα πάλιν ἐδίδου τό προεστάναι τῆς ἐκκλησίας, ἣ καί ὑπό χεῖρα γέγονε τήν ἑαυτοῦ. Οὐδένός δέ πεπραγμένου τοιούτου, καταβοᾷ τοῦ πράγματος καί ἀδικίαν ἀφόρητον ὑποστῆναί φησι καί ἀθέσμως ἐκβεβλῆσθαι προσεπάγων, ὅτι καί ἡρπάγη πάντα τά προσόντα αὐτῷ χρήματα. Ἡ σή τοιγαροῦν ὁσιότης, ἐννοοῦσα καί τό τοῖς θείοις κανόσι δοκοῦν καί τό πρέπον τῇ ἐκκλησίᾳ καί τοῖς τεταγμένοις εἰς ἱεράν λειτουργίαν, ἔτι τε πρός τούτοις καί τά παρ᾽ ἡμῶν δυσωπηθεῖσα γράμματα, στησάτω τοῦ πρεσβύτου τό δάκρυον. Καί εἰ μέν ἕλοιτο δικάσασθαι πρός τούς ἐπάγοντας αὐτῷ τάς αἰτίας, δικαζέσθω κατά τό εἰωθός ἐπί τῆς σῆς θεοσεβείας, συμπαρόντων δηλονότι τῶν ὑπό τήν αὐτῆς χεῖρα θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων, ἐκτός εἰ μή παραιτοῖτό τινας ὡς ὑπόπτους. Οὐδένα μέν γάρ τῶν θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων ἐχθρά φρονεῖν ἀδελφῷ πιστεύομεν. Ἵνα δέ μή πρόφασις αὕτη γένηται, τήν ἐσομένην ἐπ᾿ αὐτῷ κρίσιν παραλύουσα, πρός τό μή ἐν δίκῃ πεποιῆσθαι δοκεῖν, οὐδέν ἐστι τό λυποῦν ἀπεῖναι τοῦ συνεδρίου τῶν ἐν ὑποψίᾳ τινάς.
Τό προοίμιον τῆς ἐπιστολῆς, τοιαύτης ἐστίν ἐννοίας. Φησίν ὁ ἅγιος, ὅτι τά καθ᾿ ἡμᾶς πράγματα, τά ἐκκλησιαστικά δηλονότι, ἤ ἁπλῶς τά ἀνθρώπινα, ὅταν κατ᾽ εὐθύτητα κανονικήν διεξάγωνται, οὔτε θόρυβον ἡμῖν ἐπάγουσιν, οὔτε δυσφημίαν παρά τινων, ἀλλά μᾶλλον ἐπαίνους ἡμῖν προξενεῖ∙ ἡ γάρ ἀπροσκλινής κρίσις, ἡ ἀῤῥεπής, ἡ εὐθυτάτη, πᾶσίν ἐστιν ἀποδεκτέα∙ καί οὐ μόνον ἀνεπίπληκτόν ἐστιν, ἤγουν ἀκαταιτίατον, οὐκ ἐπιπλήξεως ἄξιον, τό κρίνειν ὀρθῶς, ἀλλά καί ἐπαινούμενον. Οὕτω δέ προοιμιασάμενος φησίν, ὅτι ταῦτα γράφω, διότι σύ ἀπέστειλας ἡμῖν τόν εὐλαβέστατον πρεσβύτερον ἐπίσκόπον ὀνομάσας, καί ταῦτα αὐτοῦ κλαίοντος, καί λέγοντος κεκινῆσθαι τῆς νεμηθείσης αὐτῷ ἐκκλησίας, ἤγουν ἐκβεβλῆσθαι τῆς δοθείσης αὐτῷ ἐπισκοπῆς. Ἦν δέ ἀκόλουθον, ἤ καί τό ὄνομα τοῦ ἐπισκόπου ἔχειν αὐτόν καί τό πρᾶγμα, ἤγουν τήν ἐπισκοπήν, καί τήν ἐνέργειαν τοῦ ἐπισκόπου∙ ἤ, εἰ μή ἦν ἄξιος προΐστασθαι τοῦ θυσιαστηρίου, μηδέ ἐπίσκοπον λέγεσθαι. Ἀλλ᾽ ἴσως τοῦτο τό λεγόμενον ἄν σοι δόξη σκληρόν, κἀγὼ ὁ λέγων αὐτό ἀφιλάλληλος. Οὐκ, ἔστι δέ τοῦτο∙ ἐλεῆσαι γάρ τάχα που νομίζομεν τόν πρεσβύτην. Εἰσάγει δέ ἐνταῦθα τόν λόγον πληθυντικῶς, ὥσπερ καί περί ἑαυτοῦ λέγων ἃ λέγει, ἵνα ἀνεπαχθέστερος οὕτως εἴη ὁ λόγος, καί μή εἰς καταδρομήν μόνον ἐκείνου δοκῇ γίνεσθαι καί ὡς ἐλεούντων ἡμῶν αὐτόν, φησί, μόνη αὐτῷ κατελείφθη ἡ κλῆσις τοῦ ἐπισκόπου. Πολλῷ δέ ἦν κρεῖσσον ἐννοῆσαι καί τό ἕτερον. Ποῖον τοῦτο; Τό δοθῆναι αὐτῷ καιρόν ἀπολογίας, καί ἀκρόασιν προτεθῆναι κανονικήν, ἤγουν δικαστήριον συνοδικόν. Λέγει γάρ δύνασθαι συστῆναι τῇ οἰκεία ὑπολήψει, ἀντί τοῦ, ἀναίτιον ἑαυτόν ἀποδεῖξαι. Εἰ δέ ἐγένετο ταῦτα, αὐτά τά ὑπομνήματα τά ἐπί τῇ ἐξετάσει γενόμενα ἤλεγξαν ἄν αὐτόν ἤ κεκρατημένον καί ἔνοχον τοῖς αἰτιάμασι, καί μή δυνάμενον λέγειν ὅτι ἠδίκηται, ἤ, ἐάν ἀνεύθυνος ἐφάνη, πάλιν ἐδίδοτο αὐτῷ ἡ προστασία τῆς ἐκκλησίας. Ὅτι δέ οὐκ ἐγένετο τοιοῦτόν τι, καταβοᾷ ὡς ἀδικηθείς καί παρανόμως ἐκβληθείς, λέγων, ὅτι καί ἡρπάγησαν ὅσα εἶχε χρήματα. Σύ τοίνυν, τῷ Δόμνῳ γράφει ὁ ἅγιος, ὁ εἰδὼς καί τούς θείους κανόνας, καί τό πρέπον τῇ ἐκκλησίᾳ καί τοῖς λειτουργοῖς τοῦ Θεοῦ, ἤγουν τό δικαιοπραγεῖν, δυσωπηθείς δέ καί τήν ἡμετέραν γραφήν, στῆσον τοῦ πρεσβύτου τό δάκρυον, καί εἰ θελήσει συνδικασθῆναι τοῖς κατηγόροις αὐτοῦ, δικασάσθω παρά σοί καί τοῖς ὑπό σέ ἐπισκόποις. Εἰ δέ τινας ὑπόπτους ἔχει τῶν ἐπισκόπων ὡς μή καλῶς διακειμένους πρός αὐτόν, καί παραιτεῖται αὐτούς, ἐκεῖνοι μή παρήτωσαν εἰς τό δικαστήριον. Ἡμεῖς μέν γάρ, φησίν, οὐδένα τῶν ἐπισκόπων ἔχθραν ἔχειν πιστεύομεν κατά ἀδελφοῦ, οὐδέ διά τοῦτο κωλύομεν αὐτούς συνδικάσαι ὑμῖν∙ ἵνα δέ μή τοῦτο ἀφορμή γένηται τοῦ μή δικασθῆναι αὐτόν, ἐκεῖνοι ἀπήτωσαν τοῦ συνεδρίου. ΣΥΝΟΨ. Πέτρον κληρικόν καλούμενον ἐχρῆν καί εἶναι, ἤ μηδέ λέγεσθαι, καί ταῦτα φάσκοντα δύνασθαι μέν συστῆναι τῇ ἰδία ὑπολήψει, μή λαβεῖν δέ καιρόν εἰς ἀπολογίαν, ἤ κανονικήν ἀκρόασιν, ἤ γάρ ἂν, εἰ ἀναίτιον γνωσθέντα, μηδέν ἔχειν λέγειν ὡς ἠδικημένον∙ προστίθησι, δέ, ὅτι καί τά ὄντα διήρπασται. Στῆσον οὖν τῷ πρεσβυτέρῳ τά δάκρυα, δικασαμένῳ πρός τούς τάς αἰτίας ἐπάγοντας͵ ἐπί τῆς σῆς θεοσεβείας καί τῶν ὑπ᾽ αὐτήν ἐπισκόπων, πλήν εἰ μή τινάς ὡς ὑπόπτους παραιτοῖτο. Ἀρχίζωντας ὁ Ἅγιος τήν παροῦσαν ἐπιστολήν λέγει, ὅτι κάθε πρᾶγμα ἐκκλησιαστικόν, ὅταν γίνεται κατά τήν εὐταξίαν τῶν ἱερῶν κανόνων, ὄχι μόνον δέν προξενεῖ εἰς ἡμᾶς τούς ἱερωμένους κᾀμμίαν ταραχήν, καί δυσφημίαν, ἀλλά μάλιστα καί ἐπαίνους, ἀπό τούς φρονίμους καί διακριτικούς. Ποῖος γάρ δέν ἐπαινεῖ τήν ἀφιλοπρόσωπον καί δικαίαν ἀπόφασιν; ἤ πῶς δέν εἶναι ἔξω ἀπό κάθε ἐπίπληξιν καί κατηγορίαν, ἡ ὀρθή καί νόμιμος κρίσις, καί γεμάτη ἀπό κάθε εὐφημίαν καί ἔπαινον; οὕτω προοιμιάσας, ἔρχεται εἰς τήν ὑπόθεσίν του, καί λέγει πρός τόν Δόμνον. Αὐτά σοῦ γράφω, διά τί εἰς τά γράμματα ὁποῦ ἔστειλες, τόσον εἰς ἔμενα, ὅσον καί εἰς τόν συναδελφόν μας Κωνσταντινουπόλεως Πρόκλον, σύ μέν ὀνομάζεις Ἐπίσκοπον τόν εὐλαβέστατον Πέτρον, αὐτός δέ ἐξ ἐναντίας, ἐρχόμενος εἰς ἡμᾶς, κλαίει καί ὀδύρεται λέγων, ὅτι ἀδίκως καί παραλόγως ἐξώσθη παρά σοῦ ἀπό τήν δοθεῖσαν Ἐπισκοπήν του∙ ἦτον δέ πρέπον, ἤ νά ἔχῃ τό ὄνομα τῆς ἐπισκοπῆς, καί τό πρᾶγμα, ἤτοι τήν ἐπισκοπήν, ἤ ἂν δέν ἦτον ἄξιος νά ἔχῃ τήν ἐπισκοπήν καί τήν Ἀρχιερωσύνην, οὐδέ μέ τό ὄνομα τοῦ Ἐπισκόπου νά τιμᾶται, καθὼς δηλ. ἐσύ τόν ὀνομάζεις. Ὁ γάρ Ἐπίσκοπος, ἐπισκοπῆς λέγεται καί εἶναι Ἐπίσκοπος, καί ὄχι μόνον καί καθ’ ἑαυτό, μέ τό νά ᾖναι τά δύω ταῦτα ὀνόματα τοῦ Ἐπισκόπου καί τῆς ἐπισκοπῆς, ἕνα μέ τό ἄλλο συνδεδεμένα καί σχετικά. Εἰ δέ καί ἴσως ἤθελε σοῦ φανῇ σκληρόν καί ἀφιλάδελφον τοῦτ’ ὁποῦ λέγω, τό νά μή λέγεται δηλονότι Ἐπίσκοπος, ἂν δέν ἔχῃ καί τήν ἐπισκοπήν, ὅμως τῇ ἀληθείᾳ δέν εἶναι σκληρόν. Διότι ἡμεῖς λογιάζομεν (ὅρα πῶς πληθυντικῶς ὁμιλεῖ ὁ Ἅγιος, βάλλωντας καί τό ἐδικόν του πρόσωπον, διά νά κάμῃ τόν λόγον ἀνεπαχθέστερον καί πλέον εὐπαράδεκτον), πῶς ἐκάμαμεν ἔλεος εἰς τόν γέροντα αὐτόν Πέτρον, μέ τό νά τόν ὀνομάζωμεν μέ ψιλόν ὄνομα Ἐπίσκοπον, καλλιώτερα ὅμως ἠθέλαμεν ἐλεήσει αὐτόν, ἂν ἐστοχαζόμεθα νά τοῦ κάμωμεν, καί τό ἄλλο. Ποῖον; τό νά δώσωμεν εἰς αὐτόν καιρόν νά ἀπολογηθῇ, καί τό νά ἀκροασθῶμεν καί τά δικαιολογήματά του, καθὼς οἱ θεῖοι κανόνες διατάζουσιν. Ἐπειδή καί αὐτός λέγει, ὅτι, ἂν ταῦτα τοῦ ἐδίδοντο, καί ἐπί συνόδου ἐκρίνετο, ἐδύνατο νά ἀποδείξῃ τόν ἑαυτόν του ἀθῶον καί ἀναίτιον, ἀπό ἐκεῖνα ὁποῦ κατηγορεῖται. Καί βεβαιότατα, ἂν τοῦτο ἐγίνετο, αὐτή ἡ ἔγγραφος ἀπόφασις ὁποῦ ἤθελεν ἐκδοθῇ περί τῆς ὑποθέσεώς του, εἰ μέν αὐτός ἦτον πταίστης, ἤθελε τόν ἐλέγχει εἰς τό νά μήν ἔχῃ πλέον νά εἰπῇ, ὅτι ἀδικήθηκα. Εἰ δέ πάλιν ἦτο ἀθῶος, ἤθελε δώσει εἰς αὐτόν τήν ἐπισκοπήν του. Ἐπειδή δέ τοιαύτη συνοδική κρίσις καί ἀπόφασις δέν ἔγινε περί αὐτοῦ, φωνάζει καί λέγει, ὅτι ἔλαβεν ἀνυπόφορον ἀδικίαν, καί παρανόμως ἐξεβλήθη ἀπό τήν ἐπισκοπήν του. Καί πρός τούτοις λέγει, ὅτι ὅλα τά ἄσπρα ὁποῦ εἶχε, τοῦ τά ἅρπασαν. Ταῦτα εἰπὼν ὁ ἅγιος, τώρα ἐπιστρέφει πρός τόν Δόμνον καί τοῦ λέγει. Λοιπόν ἡ ὁσιότης σου, ἕνα μέν διά τί ἠξεύρεις τί διορίζουσιν οἱ θεῖοι κανόνες (ὅτι δηλαδή νά μή κατακρίνεταί τινας πρό συνοδικῆς κρίσεως καί διαγνώσεως, καί ὅρα τόν οδ΄ Ἀποστολ. καί τήν ἐν ἐκείνῳ συμφωνίαν), καί ποῖον εἶναι τό πρέπει εἰς τήν ἐκκλησίαν, καί τούς τῆς ἐκκλησίας λειτουργούς (ὅπερ ἐστίν ἡ κατά κανόνας δικαιοσύνη), καί ἄλλο δέ, αἰδεσθεῖσα τά ἐδικά μου γράμματα, ἂς παύσῃ τοῦ γέροντος τά δάκρυα. Καί εἰ μέν αὐτός θέλοι νά κριθῇ μέ τούς κατηγόρους του, ἂς κριθῇ ἔμπροσθεν εἰς τήν θεοσέβειάν σου, παρόντων καί τῶν ὑποκειμένων αὐτοῦ1 Ἐπισκόπων. Ἔξω μόνον ἂν ὑποπτεύεταί τινας, ὡς ἐχθρούς του, καί διά τοῦτο δέν θέλῃ νά ᾖναι παρόντες. Ἠμεῖς γάρ, ἀγκαλά καί πιστεύωμεν, ὅτι κᾀνένας Ἐπίσκοπος δέν εἶναι ἐχθρός κατά ἅλλου συναδελφοῦ του, μ’ ὅλον τοῦτο, διά νά μή γένῃ ἡ παρουσία τῶν ὑποπτευομένων παρ’ αὐτοῦ, αἰτία νά μή θεωρηθῇ ἡ κρίσις του, καί μέ τό νά νομίζῃ ὅτι ἔχει νά ἀδικηθῇ παρ’ αὐτῶν, ἂς λείψουν οἱ ὕποπτοι ἀπό τήν χωρικήν ταύτην περί αὐτοῦ σύνοδον.2 1Ὁ δέ Βαλσαμών δέν ἠξεύρω διά ποίαν ἀφορμήν λέγει, ὅτι νά ᾖναι παρόντες εἰς τήν σύνοδον, ὄχι οἱ ὑπό τόν Πέτρον Ἐπίσκοποι, ἀλλά οἱ ὑπό τόν Δόμνον. Φησί γάρ δικασθήτω παρά σοί, καί τοῖς ὑπό σέ Ἐπισκόποις, εἰς καιρόν ὁποῦ ὁ κανὼν λέγει διά τούς Ἐπισκόπους αὐτοῦ, τοῦ Πέτρου δηλ.2Οὕτω καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἔγραψεν εἰς τήν κατ’ αὐτοῦ ἐπί τήν Δρῦν συναχθεῖσαν σύνοδον, ὅτι παραιτεῖται καί δέν θέλει νά ᾖναι ὡς κριταί εἰς τήν σύνοδον, ὁ Θεόφιλος Ἀλεξανδρείας, ὁ Ἀκάκιος, ὁ Σευηριανός, καί ὁ Ἀντιόχος. Διά τί ἦτον αὐτοί, καί κατήγοροι, καί δικασταί, καί ἐχθροί του φανεροί. Καί ὅτι, ἂν αὐτοί οἱ τέσσαρες λείψουν ἀπό τήν σύνοδον, ἔχει νά ὑπάγῃ πρός αὐτήν καί νά κριθῇ. Εἰ δέ καί εἶναι αὐτοί κριταί, δέν θέλει ὑπάγει ποτέ, καθὼς οὔτε ἐκεῖνοι τούς εὔγαλαν, οὔτε αὐτός ὑπῆγε (σελ. 332 τοῦ α΄ τόμ. τῶν συνοδικῶν).
