Ἐπειδή ἐχρῆν καί τούς ἀπολειφθέντας τῆς ἁγίας συνόδου, καί μείναντας κατά χώραν, ἤ πόλιν, διά τινα αἰτίαν, ἤ ἐκκλησιαστικήν, ἤ σωματικήν, μή ἀγνοῆσαι τά ἐν αὐτῇ τετυπωμένα, γνωρίζομεν τῇ ὑμετέρᾳ ἁγιότητι καί ἀγάπη, ὅτιπερ, εἴ τις μητροπολίτης τῆς ἐπαρχίας, ἀποστατήσας τῆς ἁγίας καί οἰκουμενικῆς συνόδου, προσέθετο τῷ τῆς ἀποστασίας συνεδρίῳ, ἤ μετά τοῦτο προστεθείη, ἤ τά Κελεστίου ἐφρόνησεν, ἤ φρονήσει, οὗτος κατά τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων διαπράττεσθαί τι οὐδαμῶς δύναται, πάσης ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἐντεῦθεν ἤδη ὑπό τῆς συνόδου ἐκβεβλημένος, καί ἀνενέργητος ὑπάρχων. Ἀλλά καί αὐτοῖς τοῖς τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόποις, καί τοῖς πέριξ μητροπολίταις, τοῖς τά τῆς ὀρθοδοξίας φρονοῦσιν, ὑποκείσεται εἰς τό πάντῃ καί τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐπισκοπῆς ἐκβληθῆναι.
Τῶν ἱερῶν Πατέρων συναθροισθέντων ἐν Εφέσῳ, καί συζητήσεως περί τῶν παρά τοῦ Νεστορίου εἰσαγομένων κακοδόξων γεγονυίας δογμάτων, προϊσταμένου τῶν ὀρθοδόξων Πατέρων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου, πάπα Ἀλεξανδρείας, ἐπέχοντος δέ καί τόν τόπον Κελεστίνου, τοῦ πάπα τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης, συναιρομένου δέ τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ καί Μέμνονος, ἐπισκόπου Ἐφέσου, κατεδικάσθη ὁ Νεστόριος, πατριάρχης ὤν τῆς Νέας Ῥώμης ταύτης καί βασιλίδος τῶν πόλεων, καί ψήφῳ τῶν ἱερῶν Πατέρων καθῄρητο. Μετά δέ τρεῖς ἡμέρας ὁ Ἀντιοχείας πατριάρχης Ἰωάννης, ἐπιστάς σύν πλείοσιν ἐπισκόποις, ὧν προεξῆρχεν ὁ Κύρου πόλεως Θεοδώρητος, καί Ἴβας Ἐδέσσης, λυπηθέντες ὅτι οὐχί καί τήν αὐτῶν ἔλευσιν οἱ τῆς συνόδου ἀνέμειναν, τῇ καθαιρέσει τε τοῦ Νεστορίου ἐμέμψαντο, καί τόν ἅγιον Κύριλλον, τόν τε Ἐφέσου Μέμνονα, ὑπό καθαίρεσιν ἐποιήσαντο. Ὁ μέν τοι Θεοδώρητος καί κατά τῶν δώδεκα κεφαλαίων, ἅ ὁ μέγας ἐξέθετο Κύριλλος εἰς ἔλεγχον τῆς κακοδοξίας τοῦ Νεστορίου, στηριγμόν δέ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, δώδεκα κεφάλαια ἕτερα ἐκδέδωκεν, εἰς ἀνατροπήν καί ἀνασκευήν ἐκείνων. Καί ὁ Ἴβας ὁμοίως ἐπιστολήν ἐποιήσατο∙ καί μέσον αὐτῶν διαφορά μεγάλη γέγονεν, ὡς καί καθαιρέσει παρά τῶν τῆς συνόδου τούς ἀρχιερεῖς ἐκείνους ὑποβληθῆναι, οἷα τοῖς Νεστορίου στοιχήσαντας. Διά ταῦτα τοίνυν καί ὁ παρών κανών ἐξετέθη, διδάσκων τούς μή τῆ συνόδῳ παρουσιάσαντας τῶν ἐπαρχιῶν ἐπισκόπους, τήν τοῦ Ἀντιοχείας καί τῶν ἄλλων συνοδικήν καταδίκην, καί ὡς οὐ χρή ἀρχιερατικοῖς προνομίοις χρωμένους διαπράττεσθαί τι κατ’ ἐπισκόπων, ἤ λαϊκῶν, οὔτε τούς τά Νεστορίου φρονήσαντας, οὔτε μήν τούς φρονήσοντας. Τοῦ Νεστορίου καθαιρεθέντος, ἐπέστη ἐν Ἐφέσῳ ὁ πατριάρχης Ἀντιοχείας Ἰωάννης, μετά Θεοδωρήτου, ἐπισκόπου πόλεως Κύρου, καί Ἴβα Ἐδέσσης, καί ἑτέρων∙ καί ὡς γενομένης τῆς καθαιρέσεως κατά ἀπουσίαν αὐτῶν, ἐμέμψαντο τά γεγονότα, καί τόν τῆς συνόδου προϊστάμενον ἅγιον Κύριλλον, πάπαν Ἀλεξανδρείας, ἐπέχοντα καί τόν τόπον Κελεστίνου, τοῦ πάπα Ῥώμης, ἀλλά μήν καί Μέμνονα, ἐπίσκοπον Ἐφέσου, παραλόγως καθεῖλον. Ὁ μέντοι Θεοδώρητος, καί κατά τῶν ιβ΄ κεφαλαίων, ἅ ὁ μέγας ἐξέθετο Κύριλλος εἰς ἔλεγχον τῆς κακοδοξίας Νεστορίου, δώδεκα κεφάλαια ἕτερα συνεγράψατο, εἰς ἀνατροπήν καί ἀνασκευήν ἐκείνων∙ καί ὁ Ἴβας ὁμοίως ἐπιστολήν ἐποιήσατο, ἅτινα ἡ δ΄ σύνοδος, ὡς ἀσεβῆ ἀπεκήρυξε. Καί αὐτοί δέ οἱ τῆς γ΄ συνόδου Πατέρες, τό παρά τοῦ πατριάρχου Ἀντιοχείας Ἰωάννου καί τῶν λοιπῶν γεγονός κατά τοῦ ἁγίου Κυρίλλου, καί τῶν σύν αὐτῷ μαθόντες, τούτους μέν, ὡς ἀναιτίως καθαιρεθέντας, ἀπεκατέστησαν∙ τόν Ἰωάννην δέ, καί τούς σύν αὐτῷ τριάκοντα ἐπισκόπους, πάσης ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἀλλοτρίους ἐποίησαν, ὡς τά τοῦ Νεστορίου, καί τά τοῦ Κελεστίου ἀσεβῆ δόγματα κατασπασαμένους. Διορίζεται οὖν ὁ κανών, ὡς, ἐπεί ἐχρῆν τινας τῶν ἐπισκόπων, εὐλόγως ἀπολειφθέντας, οὐκ ἀγνοεῖν τά πεπραγμένα, ὀφείλουσι πάντες εἰδέναι, ὅτι, εἴ τις ἐπίσκοπος ἤ προσετέθη, ἤ προστεθείη τῷ τῆς ἀποστασίας συνεδρίῳ, δηλονότι τῷ μέρει τοῦ Ἰωάννου Ἀντιοχείας καί τοῦ Κελεστίου, οὗτος καθῃρημένος ἔσται, καί οὐδέν τι ὁπουδήποτε ἱερατικόν ἐνεργήσει∙ ἀλλά πάντες οἱ πέριξ μητροπολῖται καί ἐπίσκοποι ἀπόβλητον τοῦτον ἕξουσιν, ὡς ἤδη τοῦ ἐπισκοπικοῦ βαθμοῦ ἀπαλλοτριωθέντα. Καί ὁ μέν κανών ταῦτά φησι∙ σύ δέ εὑρίσκων ἔν τισιν ἀντιγράφοις σφάλμα γραφικόν τό περί τοῦ Κελεστίου, (ἀντί γάρ Κελεστίου, Κελεστίνου μέμνηται), μή προσχῇς τοῖς οὕτω γεγραμμένοις∙ ὁ γάρ Κελεστῖνος πάπας ἦν Ῥώμης, ὀρθόδοξος, ὡς ἄνωθεν εἴρηται, ὁ δέ Κελέστιος, ὁμόφρων τοῦ Νεστορίου, ἤτοι αἱρετικός, Εάν ἀπολειφθείς τῆς συνόδου μητροπολίτης τῶν Κελεστίνου ἀντέχηται, ἤ ἀνθέξηται, ἀπόβλητος. Οὗτος ὁ κανὼν δηλοποιεῖ εἰς τούς μή εὑρεθέντας ἐν τῇ συνόδῳ τήν καθαίρεσιν Ἰωάννου Ἀντιοχείας, Θεοδωρήτου Ἐπισκόπου Κύρου, Ἴβα Ἐπισκόπου Ἐδέσσης, καί τῶν σῦν αὐτοῖς τριάκοντα Ἐπισκόπων1 λέγων∙ Ἐπειδή οἱ μή παρουσιάσαντες εἰς τήν ἁγίαν σύνοδον ταύτην Ἐπίσκοποι διά κᾀμμίαν ὑπόθεσιν αὐτῶν ἐκκλησιαστικήν, ἤ σωματικήν, πρέπει να ἠξεύρουν τά περί τῶν ῥηθέντων τούτων γενόμενα∙ δηλοποιοῦμεν εἰς τήν ὑμετέραν ἀγάπην, ὅτι ὅποιος Μητροπολίτης ἐχωρίσθη μέν ἀπό τήν ἁγίαν καί Οἰκουμενικήν ταύτην Σύνοδον, ἡνώθη δέ μέ τό συνέδριον τῆς ἀποστασίας, τοῦ Νεστορίου δηλαδή, καί Ἰωάννου, καί τῶν σύν αὐτῷ, ἤ θέλει ἑνωθῇ μετά ταῦτα∙ ἤ ἐφρόνησε τά τοῦ Κελεστίου2 αἱρετικά δόγματα∙ οὗτος οὐδεμίαν δύναμιν ἔχει να πράξῃ τι κακόν κατά τῶν Ἐπισκόπων, ἤ καί κατά τῶν λαϊκῶν, τῶν ὀρθοδόξων δηλαδή, μέ τό νά ἔγινεν ἀπόβλητος ἀπό τήν Σύνοδον ταύτην κάθε ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας καί ἱεροπραξίας, καί με τό να ἔχῃ να γίνεται πάντῃ ἀπόβλητος εἰς τό ἑξῆς τοῦ τῆς Ἐπισκοπῆς βαθμοῦ, καί ἀπό αὐτούς ἀκόμη τούς ὀρθοδόξους Ἐπισκόπους, καί τούς πέριξ ὄντας Μητροπολίτας. 1Ἡ αἰτία ὁποῦ οὗτοι καθῃρέθησαν, ἐστάθη αὕτη. Ἀφ’ οὗ ἡ σύνοδος αὕτη κατεδίκασε τόν δυσσεβῆ Νεστόριον, καί ἐκάθῃρε, μετά τρεῖς ἡμέρας ἦλθε καί ὁ Ἀντιοχείας Ἰωάννης αὐτός, μετά Θεοδωρήτου, καί Ἴβα, καί τριάκοντα Ἐπισκόπων, οἵτινες ἤ λυπηθέντες, διά τί δέν ἔμεινε τόν ἐρχομόν τους ἡ Σύνοδος (ἤ καί διά τί εἶχον φιλίαν μέ τόν Νεστόριον) ἐκατηγόρησαν τήν τοῦ Νεστορίου καθαίρεσιν, ὡς μή εὔλογον, καί τῆς ἀλόγου δῆθεν ταύτης καθαιρέσεως πρωταιτίους ὠνόμασαν τόν θεῖον Κύριλλον καί τόν Ἐφέσου Μέμνονα ὡς τάχα καταυθεντήσαντας ἐν τῇ Συνόδῳ∙ καί τόση διαφορά ἐγένετο μεταξύ Ἰωάννου καί Κυρίλλου, καί τῶν περί αὐτούς, ὥστε ὁποῦ ἀπό μέν τό ἕνα μέρος οἱ περί τόν Ἰωάννην ἐκάθῃραν τούς περί τόν Κύριλλον∙ ἀπό δέ τό ἄλλο, οἱ περί τόν ἅγιον Κύριλλον, ἐκάθῃραν τούς περί τόν Ἰωάννην. Ἀλλά καί ὁ Θεοδώρητος δώδεκα κεφάλαια συνέγραψεν ἐναντίον τῶν ιβ΄ ἀναθεματισμῶν, οὕς ὁ θεῖος Κύριλλος κατά τοῦ Νεστορίου συνέθετο. Καί ὁ Ἴβας δέ, Ἐπιστολήν ἔγραψεν ὑπέρ τοῦ Νεστορίου, ἥτις μετά τῶν δώδεκα τοῦ Θεοδωρήτου κεφαλαίων, ὡς δυσσεβής ἀπεκηρύχθη ἀπό τήν δ΄ καί ε΄ Σύνοδον. Ὕστερον ὅμως συνεργείᾳ τοῦ Βασιλέως ἠνώθησαν πάλιν, ὅ τε Ἰωάννης καί ὁ Θεοδώρητος μετά τοῦ ἁγίου Κυρίλλου. Καί ὁ μέν Ἰωάννης, ἀνακαλυφθείσης τῆς αἱρέσεως Νεστορίου, αἴτιος ἐγένετο, κατά τόν Ζωναρᾶν καί Εὐάγριον βιβλ. α΄, κεφ. ζ΄ νά ἐξορισθῇ ὁ Νεστόριος ἀπό τήν ἐν Ἀντιοχείᾳ μονήν, ὅπου εὑρίσκετο πρότερον, εἰς τήν Ὄασιν, τήν Τουρκιστί λεγομένην Ἰπρίμ. Ὁ δέ Θεοδώρητος ἐπί τῆς δ΄ Συνόδου φανερῶς ἀνεθεμάτισε τόν Νεστόριον, καί τήν αἵρεσιν αὐτοῦ. Ἥν καί συναριθμεῖ μετά τῶν αἱρέσεων ἐν τῷ περί αἱρετικῶν μυθαρίων βιβλίῳ, καί τῇ τοῦ Νεστορίου καθαιρέσει ἐπί τῆς γ΄ μετά τοῦ Ἀντιοχείας ὑπέγραψεν.2Ὁ Κελέστιος ἑπόμενος τῷ διδασκάλῳ αὐτοῦ Πελαγίῳ, σύμφωνος μέ τόν Νεστόριον ἐγένετο εἰς τήν αἵρεσιν κατά τόν ἱερόν Φώτιον ἀναγνώσ. νδ΄, ἐπειδή ὁ μέν εἰς τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ ἐβλασφήμει, ὁ δέ Κελέστιος εἰς τό Πνεῦμα τό ἅγιον, καθὼς ὁ Κύριλλος πρός Θεοδόσιον ἔγραφεν. Ὁ μέν γάρ Νεστόριος ἔλεγεν, ὅτι, ἐπειδή τῆς ἡμετέρας φύσεώς ἐστιν ὁ Χριστός, ὁ δέ Θεός θέλει πάντας σωθῆναι, καί τῇ προαιρέσει αὐτοῦ ἕκαστος δύναται διορθῶσαι τό πταῖσμά του, διά τοῦτο, ὄχι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ τεχθείς, ἀλλ’ ὁ γεννηθείς ἄνθρωπος ἐκ τῆς Μαρίας, διά τήν ἀξίαν τῆς φυσικῆς αὐτοῦ προαιρέσεως, εἶχε τόν λόγον τοῦ Θεοῦ ἑπόμενον αὐτῷ, μόνῃ τῇ ἀξίᾳ, καί τῇ ὁμωνυμίᾳ κεκοινωνηκὼς τῆς θεότητος. Ὁ δέ Κελέστιος ἔλεγεν, ὅτι οὐχί ὁ Θεός, ἤτοι τό Πνεῦμα τό ἅγιον, διαιρεῖ ἑκάστῳ ὡς βούλεται τά πρός εὐσέβειαν καί σωτηρίαν. Ἀλλ’ ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις ἡ διά τήν ἁμαρτίαν τῆς μακαριότητος ἐκπεσοῦσα, αὕτη κατά τήν τῆς προαιρέσεως ἀξίαν, ἤ προσκαλεῖται, ἤ ἀπωθεῖται τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Καί ὅτι προηγεῖται τό αὐτεξούσιον τῆς χάριτος. Ὅθεν ἡ θέλησις τοῦ ἀνθρώπου ἱκανή ἐστιν εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν. Τά τοῦ Κελεστίου τούτου πονηρά δόγματα ἀνεθεμάτισε καί ἡ γ΄ αὕτη, καί πρό αὐτῆς ἡ ἐν Καρθαγένῃ Σύνοδος συνάμα τῆς τοῦ Πελαγίου. Περί τῆς αἱρέσεως τούτου γράφει καί ὁ θεῖος Αὐγουστῖνος ἐν τοῖς περί τῶν αἱρέσεων κεφ. πη΄. Εὕρηται δέ σχόλιον εἰς τόν παρόντα κανόνα Νικολάου Ὑδροῦντος λέγον, ὅτι νά μήν ἀναγινώσκῃ τινάς τό, Κελεστίου με τό ν΄ καθὼς ἔντισιν ἀντιγράφοις κατά ἄγνοιαν οὕτω κεῖται∙ ἀλλά χωρίς τοῦ ν΄ Κελεστίου. Ὁ γάρ Κελεστῖνος ὀρθόδοξος πάπας ἦν, οὗ τόν τόπον, ὡς εἴρηται, ἐν τῇ γ΄ ταύτῃ Συνόδῳ ἐπεῖχεν ὁ Κύριλλος, ὁ δέ Κελέστιος αἱρετικός ἦν ὁμόφρων τῷ Νεστορίω, ὡς εἴπομεν.
