Πάντα μέν καλά καί καθαρά τά τοῦ Θεοῦ ποιήματα, οὐδέν γάρ ἄχρηστον ἤ ἀκάθαρτον ὁ τοῦ Θεοῦ πεποίηκε λόγος· Χριστοῦ γάρ εὐωδία ἐσμέν ἐν τοῖς σῳζομένοις, κατά τόν ἀπόστολον. Ἐπειδή δέ ποικίλα καί πολύτροπα τά τοῦ διαβόλου βέλη καί τούς ἀκεραιοτέρους τήν γνώμην παρασκευάζει ταράττεσθαι, κωλύει τε τῆς συνήθους γυμνασίας τούς ἀδελφούς, ὑποσπείρων αὐτοῖς λογισμούς ἀκαθαρσίας καί μολυσμοῦ, φέρε διά βραχέων καί τήν τοῦ πονηροῦ πλάνην ἀπελάσωμεν, τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χάριτι, καί τήν τῶν ἁπλουστέρων γνώμην στηρίξωμεν. Πάντα μέν καθαρά τοῖς καθαροῖς, τῶν δέ ἀκαθάρτων καί ἡ συνείδησις καί τά πάντα μεμόλυνται. Ἄγαμαι δέ τοῦ διαβόλου τό σόφισμα, ὅτι περ φθορά καί λύμη ὑπάρχων, λογισμούς ὑποβάλλει τό δοκεῖν μέν καθαρότητος, ἔστι δέ τό γινόμενον ἐνέδρα μᾶλλον ἤ δοκιμασία. Ἵνα γάρ, ὡς προεῖπον, ἀπασχολήσῃ τούς ἀσκητάς τῆς ἐθίμου καί σωτηριώδους μελέτης καί δόξῃ κρατεῖν κατά τοῦτο, τοιαῦτα κινεῖ βομβύκια, ἅτινα φέρει μέν οὐδέν τῷ βίῳ χρήσιμον, κενάς δέ ζητήσεις καί φλυαρίας, ἃς δεῖ παραιτεῖσθαι. Τί γάρ, εἰπέ μοι, ὦ ἀγαπητέ καί εὐλαβέστατε, ἔχει ἁμάρτημα ἤ ἀκάθαρτον φυσική τις ἐκκρισις; Ὡς εἴ τις ἐθέλοι ποιεῖσθαι ἔγκλημα καί τάς διά ῤινῶν ἐκπεμπομένας μύξας καί τά διά τοῦ στόματος πτύσματα. Ἔτι δέ καί τούτων ἔχομεν λέγειν πλείονα, τάς διά γαστέρων ἐκκρίσεις, ἅπερ τῷ ζῴῳ πρός τό ζῇν ἀναγκαῖα καθέστηκεν. Ἔτι τε, εἰ τῶν τοῦ Θεοῦ χειρῶν ἔργον πιστεύομεν εἶναι τόν ἄνθρωπον, κατά τάς θείας Γραφάς, πῶς ἠδύνατο ἐκ καθαρᾶς δυνάμεως ἔργον τι γενέσθαι μεμολυσμένον; Καί εἰ γένος τοῦ Θεοῦ ὑπάρχομεν, κατά τάς θείας τῶν Ἀποστόλων Πράξεις, οὐδέν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Τότε γάρ μόνον μεμολύσμεθα, ὅτε δή τήν δυσωδεστάτην ἁμαρτίαν ἐργαζόμεθα. Ὅτε δέ φυσική τις ἀβουλήτως ἔκκρισις γίνεται, τότε τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ μετά τῶν ἄλλων, ὡς προείπομεν, καί τοῦτο ὑπομένομεν. Ἀλλ᾿ ἐπειδή περ οἱ θέλοντες ἀντιλέγειν μόνον τοῖς ὀρθῶς λεγομένοις, μᾶλλον δέ παρά Θεοῦ πεποιημένοις, παραφέρουσι καί ῥητόν εὐαγγελικόν, ὡς ὅτι οὐ τά εἰσερχόμενα κοινοῖ τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τά ἐξερχόμενα, ἀναγκαίως αὐτῶν καί ταύτην τήν ἀλογίαν, οὐ γάρ ἂν εἴποιμεν ζήτησιν, ἐλέγξωμεν. Πρῶτον μέν γάρ καί τάς Γραφάς, κατά τάς ἰδίας ἀμαθίας, ἀστήρικτοι ὄντες, βιάζονται. Ἔχει δέ τό θεῖον οὕτω λόγιον· Τινῶν γάρ πάλιν τούτοις ὁμοίως ἐνδοιαστῶς ἐχόντων περί βρωμάτων, αὐτός ὁ Κύριος λύων αὐτῶν τήν ἄγνοιαν, ἤγουν τήν ἀπάτην δημοσιεύων, φησί, μή τά εἰσερχόμενα κοινοῦν τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τά ἐξερχόμενα. Εἶτα ἐπάγει καί πόθεν ἐξερχόμενα; Καί φησί τά ἀπό τῆς καρδίας, ἐκεῖ γάρ εἶναι τούς πονηρούς θησαυρούς τῶν βεβήλων λογισμῶν καί τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων γινώσκει. Συντομώτερον δέ ὁ ἀπόστολος αὐτό δεδιδαγμένος,1(ΠΗΔΑΛΙΟΝ) φησί· Βρῶμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ. Φαίη δ᾿ ἄν τις καί νῦν εὐλόγως, φυσική τις ἔκκρισις ἡμᾶς οὐ παρίστησι πρός τιμωρίαν. Τάχα δέ καί παῖδες ἰατρῶν, ἵνα κᾂν ἐκ τῶν ἔωθεν δυσωπηθῶσιν, ὑπέρ τούτου ἀπολογήσονται, ὅτι τῷ ζώῳ δέδονταί τινες ἀναγκαῖαι διέξοδοι πρός τό τό περιττόν ἀποπέμπειν τῶν ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐν ἡμῖν μελῶν τρεφομένων χυμῶν, οἷον κεφαλῆς περιττώματα, τρίχες, καί ἀπό κεφαλῆς ὑδατώδη πεμπόμενα, καί γαστρός διαχωρήματα. Καί τοίνυν τῶν σπερματικῶν πόρων ἐκεῖνο περίττωμα. Ποία τοίνυν ἐστί πρός Θεοῦ,2(ΠΗΔΑΛΙΟΝ) ὦ πρεσβύτα θεοφιλέστατε, ἁμαρτία, αὐτοῦ τοῦ πλάσαντος τό ζῶον Δεσπότου θελήσαντος καί ποιήσαντος ταῦτα τά μέλη, τοιαύτας ἔχειν διεξόδους; Ἐπειδή δέ δεῖ προλαμβάνειν τά τῶν πονηρῶν ἐναντιώματα, εἴποιεν γάρ ἄν, οὐκοῦν οὐκ ἔστιν ἁμαρτία οὐδέ ἡ ἀληθής χρῆσις, εἰ τά ὄργανα παρά τοῦ δημιουργοῦ διαπέπλασται, πρός τοῦτο ἐρωτηματικῶς αὐτούς παύσωμεν, φάσκοντες· Ποίαν λέγεις χρῆσιν; τήν ἔννομον, ἣν ὁ Θεός ἐπέτρεψε, λέγων· Αὐξάνεσθε καί πληθύνεσθε καί πληρώσατε τήν γῆν; ἣν ὁ ἀπόστολος ἀπεδέξατο, εἰπών· Τίμιος ὁ γάμος καί ἡ κοίτη ἀμίαντος; ἤ τήν δημώδη μέν, λαθραίως δέ καί μοιχικῶς ἐπιτελουμένην; Ἐπεί καί τῶν ἄλλων τῶν ἐν τῷ βίῳ γινομένων εὑρήσομεν τάς διαφοράς κατά τι γινομένας· οἷον φονεύειν οὐκ ἔξεστιν, ἀλλ᾿ ἐν πολέμῳ ἀναιρεῖν τούς ἀντιπάλους, καί ἔννομον καί ἐπαίνου ἄξιον. Οὕτω γοῦν καί τιμῶν μεγάλων οἱ κατά πόλεμον ἀριστεύσαντες ἀξιοῦνται καί στῆλαι τούτων ἐγείρονται, κηρύττουσαι τά κατορθώματα. Ὥστε τό αὐτό, κατά τι μέν καί κατά καιρόν, οὐκ ἔξεστι, κατά τι δέ καί εὐκαίρως, ἀφίεταί τε καί συγκεχώρηται. Ὁ αὐτός οὖν λόγος καί περί τῆς μίξεως. Μακάριος ὃς ἐν νεότητι ζυγόν ἔχων ἐλεύθερον, τῇ φύσει πρός παιδοποιΐαν κέχρηται· εἰ δέ πρός ἀσέλγειαν, πόρνους καί μοιχούς, ἡ παρά τῷ Ἀποστόλῳ τιμωρία ἐκδέξεται. Δύο γάρ οὐσῶν ὁδῶν ἐν τῷ βίῳ περί τούτων, μιᾶς μέν μετριωτέρας καί βιωματικῆς, τοῦ γάμου λέγω, τῆς δέ ἑτέρας, ἀγγελικῆς καί ἀνυπερβλήτου, τῆς παρθενίας. Εἰ μέν τις τήν κοσμικήν, ἤτοι τόν γάμον ἕλοιτο, μέμψιν μέν οὐκ ἔχει, τοσαῦτα δέ χαρίσματα οὐ λήψεται· λήψεται γάρ, ἐπείπερ φέρει καί αὐτός καρπόν, τόν τριάκοντα. Εἰ δέ τήν ἁγνήν τις καί ὑπερκόσμιον ἀσπάσοιτο, εἰ καί τραχεῖα παρά τήν πρώτην καί δυσκατόρθωτος ἡ ὁδός, ὅμως ἔχει χαρίσματα θαυμασιώτερα, τόν γάρ τέλειον καρπόν, τήν ἑκατοντάδα ἐβλάστησεν. Ὥστε τά ἀκάθαρτα αὐτῶν καί πονηρά ζητήματα, λύσεις ἰδίας ἔσχηκε καί παρά τῶν θείων Γραφῶν πάλαι προλυθείσας. Ὑποστήριζε τοίνυν, ὦ πάτερ, τάς ὑπό σαὐτόν ἀγέλας ἐκ τῶν ἀποστολικῶν παρακαλῶν, ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν ψυχαγωγῶν, ἐκ τῶν ψαλμῶν συμβουλεύων· Ζῆσόν με, λέγων, κατά τό λόγιόν σου· λόγιον δέ αὐτοῦ τό ἐκ καθαρᾶς καρδίας λατρεύειν αὐτῷ. Τοῦτο γάρ εἰδὼς ὁ αὐτός προφήτης, ὥσπερ ἑαυτό μεταφράζων, λέγει· Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοί ὁ Θεός, ἵνα μή ῥυπώδεις λογισμοί με ταράξωσι. Πάλιν Δαβίδ· Καί πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με, ἵνα, κᾂν ποτε λογισμοί με θορυβήσωσιν, ἰσχυρά τις δύναμις παρά σοῦ στηρίξῃ με, ὥσπερ κρηπίς τυγχάνουσα. Αὐτός τοίνυν ταῦτα καί τά τοιαῦτα συμβουλεύων, λέγε πρός τούς βράδιον τῇ ἀληθείᾳ πειθομένους· Διδάξω ἀνόμους τάς ὁδούς σου, καί θαρρῶν Κυρίῳ ὅτι πείσεις ἀποσχέσθαι τῆς τοιαύτης κακίας, ψάλλε· Καί ἀσεβεῖς ἐπί σέ ἐπιστρέψουσι. Γένοιτο δέ τούς μέν κακοήθως ζητοῦντας, παύσασθαι τῆς τοιαύτης ματαιοπονίας, τούς δέ δι᾿ εὐσέβειαν ἐνδοιαστῶς ἔχοντας, Πνεύματι ἡγεμονικῷ κρατυνθῆναι. Ὅσοι δέ βεβαίως τήν ἀλήθειαν ἐπίστασθε, ἀῤῥαγῆ ταύτην κατέχετε καί ἀσάλευτον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρί δόξα καί κράτος, σύν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.
Ἐρωτηθείς ὁ μέγας οὗτος Πατήρ περί τῆς φυσικῆς ἐκκρίσεως τῆς γονῆς, εἰ ἀκάθαρτός ἐστιν, ἀπεκρίθη, πρός τό ἐρώτημα, ὅτι οὐδέν τῶν παρά Θεοῦ γενομένων ἀκάθαρτον. Ὅτι δέ ὑποσπείρει, ἤγουν ὑποβάλλει λογισμούς ὁ πονηρός, καί ταράσσει τούς ἀκεραιοτέρους τήν γνώμην, ἤτοι τούς ἁπλουστέρους, φέρε δι’ ὀλίγων λόγων ἀπελάσωμεν ἐν Θεῷ τήν τοῦ πονηροῦ πλάνην, τοὐτέστι, τῷ Θεῷ θαῤῥοῦντες, τήν γνώμην τῶν ἁπλουστέρων στηρίξωμεν. Ἄρχεται οὖν τοῦ λόγου, χρῆσιν παράγων ἐκ τῆς πρός Τίτον ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου Παύλου, καί φησιν, ὅτι πάντα καθαρά τοῖς καθαροῖς∙ τῶν δέ ἀκαθάρτων καί ἡ συνείδησις καί τά πάντα μεμόλυνται. Ταῦτα δέ ὁ μακάριος Παῦλος περί τῆς ἐν βρώμασιν ἰουδαϊκῆς λέγει παρατηρήσεως, ὅτι τῶν ὑπό Θεοῦ κτισθέντων οὐδέν ἀκάθαρτον κατά τήν ἑαυτοῦ φύσιν∙ οὐδέν δέ τοῖς μεμιασμένοις καθαρόν, ἀλλά μεμίανται αὐτῶν καί ὁ νοῦς, καί ἡ συνείδησις∙ μεμίανται δέ τῇ ἁμαρτίᾳ καί τῷ λογίζεσθαι τά μή προσήκοντα. Διά τούτων οὖν τῶν λόγων προκατασκευάσας ὁ μέγας Πατήρ οὗτος τήν οἰκείαν γραφήν, ἐπάγει∙ Ἄγαμαι δέ, ἤτοι θαυμάζω τοῦ διαβόλου τό σόφισμα, τήν ἀπάτην δηλαδή, ὅτι φθορά ὤν καί λύμη, ἐνθυμίζει λογισμούς δοκοῦντας εἶναι καθαρότητος∙ τό δέ παρ᾽ ἐκείνου γινόμενον ἐνέδρα ἐστίν, ἤγουν κρυφία ἐπιβουλή, ἀλλ᾽ οὐχί δοκιμασία∙ ἵνα γάρ ἀπαγάγῃ τοῖς ἀσκητάς τῆς ἐθίμου, τοὐτέστι τῆς συνήθους καί ὠφελίμου φροντίδος, καί δόξῃ νικᾷν αὐτούς κατά τοῦτο, διά τοῦτο τοιαῦτα κινεῖ βομβύκια, ἤτοι φόβητρα, βόμβους μόνον ἐμποιοῦντα. Τί γάρ, φησίν, ἔχει ἁμάρτημα, ἤ ἀκάθαρτον, ἡ φυσική ἔκκρισις, ὥσπερ ἐάν τίς αἰτιᾶται τούς ἀνθρώπους καί διά τάς ἄλλας ἐκκρίσεις, οἷον, διά τάς μὐξας, καί τά πτύσματα, καί ὅσα διά γαστέρων ἐκκρίνονται, ἤγουν ἐκβάλλονται καί κενοῦνται, ἅ τινα ἐκκρινόμενα ὠφελοῦσι πρός τήν ζωήν∙ ἐπιχειρεῖ δέ καί ἑτέρωθεν. Εἰ γάρ πιστεύομεν, φησί, τῶν χειρῶν τοῦ Θεοῦ ποίημα εἶναι τόν ἄνθρωπον, πῶς ἐστι δυνατόν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀκάθαρτόν τι γενέσθαι καί μεμολυσμένον; καί εἰ γένος Θεοῦ ὑπάρχομεν, κατά τάς τῶν θείων Ἀποστόλων Πράξεις, οὐδέν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Ἐν γάρ τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων ἱστόρηται ὁ μέγας Παῦλος τοῖς Ἀθηναίοις διαλεγόμενος, καί πρός τοῖς ἄλλοις, καί ταῦτα λέγων περί Θεοῦ∙ Ἐν αὐτῷ γάρ ζῶμεν, καί κινούμεθα, καί ἐσμέν∙ ὡς καί τινες τῶν καθ’ ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασι∙ Τοῦ γάρ γένος ἐσμέν∙ τοῦτο δέ τῷ Ἀράτῳ εἴρηται περί τοῦ Διός∙ ὁ δέ Ἀπάστολος, εἰς τόν ὄντως Θεόν τό νόημα ᾐχμαλώτισε. Τούτῳ τοίνυν εἰς κατασκευήν τοῦ οἰκείου λόγου ὁ μέγας ἐχρήσατο Ἀθανάσιος, λέγων, ὡς εἰ γένος Θεοῦ ἐσμέν, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν εἴρηται, οὐδέν ἔχομεν μεμολυσμένον, ἤ μιαρόν∙ τότε γάρ μόνον μεμολύσμεθα, ὅτε ἁμαρτάνομεν∙ ἡ δέ φυσική, φησίν, ἔκκρισις, γινομένη ἐξ ἀνάγκης τῆς φύσεως, οὐ μιαίνει. Ὥς τινων δ᾽ ἀντιλεγόντων, καί παραγόντων ῥητά εὐαγγελικά, τά λέγοντα∙ Οὐ τά εἰσερχόμενα κοινοῖ τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τά ἐξερχόμενα, ἴσταται καί πρός τοῦτο ὁ ἅγιος δεικνύς μή καλῶς νοούμενα τά ῥητά παρά τῶν ἀντιλεγόντων∙ καί φησιν, ὅτι περί βρωμάτων ἐνδοιαστῶς ἐχόντων τινῶν, ἤτοι δειλιώντων, ἀμφιβαλλόντων, ὡς μολυνόντων τούς χρωμένους αὐτοῖς, λύων αὐτῶν τήν ἄγνοιαν ὁ Κύριος, φησί, μή τά εἰσερχόμενα κοινοῦν, ἤγουν μιαίνειν, μολύνειν, ἀλλά τά ἐξερχόμενα, τά ἀπό καρδίας δηλονότι προϊόντα∙ καί ὁ Ἀπόστολος δέ φησί∙ Βρῶμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ. Τούτοις τόν οἰκεῖον λόγον κρατύνας ὁ μέγας οὗτος Πατήρ, ἐπάγει∙ Εἴποι δ᾽ ἄν τις καί νῦν εὐλόγως, φυσική τις ἔκκρισις ἡμᾶς οὐ παρίστησι πρός τιμωρίαν. Καί ἰατροί δέ, φησί, περί τούτου ἀπολογήσονται, ὅτι ἡ φύσις ὡς περίττωμα διώκει τό σπέρμα∙ τῷ γάρ ζώῳ δέδονται πόροι, ἵνα διά τούτων ἔκαστον μέλος ἀποπέμπῃ τό περιττόν. Τῆς μέν οὖν κεφαλῆς, φησί, περιττώματά εἶσιν αἱ τρίχες, καί τά διά ῥινῶν καί στόματος ὑγρά, καί γαστρός διαχωρήματα, ἤ καί ὅλου τοῦ σώματος∙ τῶν δέ σπερματικῶν πόρων περίττωμα, τό σπέρμα. Ποία οὖν ἐστί, φησίν, ἁμαρτία, κενουμένου τοῦ περιττώματος τούτου, ὡς ὁ Θεός ὁ πλάσας τόν ἄνθρωπον ἠθέλησε καί ᾠκονόμησεν; Ἵνα δέ μή τις πρός ταῦτα ἀντιθήσῃ, ὅτι, ἐπεί, ὡς λέγεις, οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἡ τοῦ σπέρματος ἐκροή, ὡς φυσικῶς γινομένη, οὐδέ ἡ ἀληθής χρῆσις, ἤγουν ἡ μίξις λογισθήσεται ἁμαρτία, ὅτι τά ὄργανα τά πρός αὐτήν ἐνεργοῦντα παρά τοῦ Θεοῦ ἐπλάσθησαν∙ ἐρωτᾷ τόν ἀντιλέγοντα δῆθεν, ποίαν λέγεις χρῆσιν, τήν ἔννομον, ἤ τήν κρυφίως καί μοιχικῶς γινομένην; τήν γάρ ἔννομον ὁ Θεός ἐπέτρεψεν, εἰπών∙ Αὐξάνεσθε καί πληθύνεσθε∙ καί ὁ μέγας Παῦλος ἐκκεχώρηκε, λέγων∙ Τίμιος ὁ γάμος, καί ἡ κοίτη ἀμίαντος∙ ἡ δέ ἄλλη χρῆσις κεκώλυται∙ τοῦτο δέ, φησί, καί ἐν ἄλλοις βιωτικοῖς εὑρήσομεν. Αὐτίκα τό φονεύειν ἀπηγόρευται∙ ἀλλ᾽ ἐν πολέμοις ἀναιρεῖν τούς ὑπεναντίους ἐπαινετόν, καί τιμῶν μεγάλων ἄξιον∙ ὥστε τό αὐτό κατά τι μέν οὐκ ἔξεστι, κατά τι δέ ἔξεστι, καί ἐν διαφορᾷ ἐστι καί καιρῶν, καί προσώπων, καί τρόπων ἄλλων∙ οὕτως οὖν καί ἡ μίξις∙ καί χρήσεις γραφικάς παράγει πρός τοῦτο. Εἶτα καί περί γάμου καί παρθενίας διαλέγεται, καί δύο φησίν ὁδούς εἶναι, τόν γάμον, καί τήν ἀγνείαν. Εἰ μέν οὖν τις τόν γάμον ἕλοιτο, μέμψιν οὐκ ἔχει, οὐδέ κατακριθήσεται διά τοῦτο, οὐ μήν τοσαῦτα χαρίσματα λήψεται, ὅσα ὁ παρθενίᾳ συζήσας∙ λήψεται γάρ, φησἱ, κἀκεῖνος, ἐπεί περ φέρει καρπόν τόν τριάκοντα, διά τήν τεκνογονίαν καί τήν τῶν παίδων ἀναγωγήν ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου γινομένην, κατά τόν ἐν Χριστῷ λαλοῦντα Παῦλον∙ εἰ γάρ τίμιος ὁ γάμος, καί ἡ κοίτη ἀμίαντος, ὁ σωφρόνως ἐν τῇ συζυγίᾳ βεβιωκὼς, καί ὑπηρετήσας διά τῆς παιδοποιΐας τῇ τοῦ Θεοῦ προστάξει, εἰπόντος, Αὐξάνεσθε, καί πληθύνεσθε, καί ἀνασχόμενος φροντίδων καί κόπων διά τά ἔκγονα, ἕνα θρέψῃ αὐτά ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου, καρπόν κἀκεῖνος τόν τριάκοντα φέρει, καθ᾽ ὃ καί ὁ μακάριος Παῦλος, σωθήσεσθαι, λέγει, τάς γυναῖκας διά τῆς τεκνογονίας. Εἰ δέ τις τήν ἀγνήν, φησί, καί ὑπερκόσμιον ὀδόν ἀσπάσοιτο, χαρίσματα θαυμασιώτερα λήψεται, ὅτι τραχεῖα παρά τήν πρώτην καί δυσκατόρθωτος ἡ ὁδός∙ τό δέ, παρά τήν πρώτην, ἤ παρά τήν ἤδη ῥηθεῖσαν ὁδόν τοῦ γάμου νοητέον, ἤ παρά τήν ἀρχήν∙ ὁ γάρ ἑλόμενος παρθενεύειν, τῆς σαρκός εὐκαταφόρου τυγχανούσης πρός ἡδονάς, καί μάλιστα πρός τάς τῆς μίξεως, παρά τήν ἀρχήν ἀνάγκην ὑφίσταται, πρός τό πάθος ὀργώσης τῆς φύσεως, καί πλέον ὅτε νεάζει ὁ ἄνθρωπος καί σφριγᾷ, διό παρά τήν πρώτην εἰρηται∙ ὅτε δέ πρός γῆρας ἀπονεύσει, εἰ καί μηδέ τότε σβέννυται τό πῦρ τό ἐκ τῶν παθῶν, ἀλλά γε μαλθακώτερον γίνεται. Ταῦτα εἰπὼν, ἐπάγει, ὅτι τά ζητήματα αὐτῶν τά ἀκάθαρτα προλέλυνται παρά τῶν θείων Γραφῶν, καί παραινεῖ τόν ἐρωτήσαντα, ὑποστηρίζειν τούς ὑπ᾽ αὐτόν, καί χρήσεσι κέχρηται γραφικαῖς͵ διαφόροις∙ εἶτα καί εἰς εὐχήν τρέψας τόν λόγον, τελειοῖ τήν ἐπιστολήν. Ταῦτα μέν οὖν ὁ μέγας φησίν Ἀθανάσιος περί τῆς φυσικῆς ἐκκρίσεως τῆς γονῆς. Ὁ δέ Ἀλεξανδρείας Διονύσιος ἐν τῇ πρός Βασιλείδην ἐπιστολῇ, ταῦτα φησίν∙ Οἱ δέ ἐν ἀπροαιρέτῳ νυκτερινῇ ῥύσει γενόμενοι, τῷ οἰκείῳ συνειδότι κατακολουθείτωσαν, καί ἑαυτούς, εἴτε διακρίνονται, εἴτε μή, σκοπείτωσαν∙ ὡς ἐπί τῶν βρωμάτων ὁ διακρινόμενος, φησίν, ἐάν φάγῃ, κατακέκριται, καί ἐν τούτοις εὐσυνείδητος ἔστω καί εὐπαῤῥησίαστος κατά τό ἴδιον ἐνθύμιον πᾶς ὁ προσιὼν τῷ Θεῷ. Ὅ δέ λέγει, τοιοῦτον ἐστίν∙ ὅτι ὁ τήν τοῦ σπέρματος ὑποστάς ῥεῦσιν, ἑαυτόν ἀνακρινέτω∙ καί εἰ μέν ἐμπάθειά τις προηγήσατο ἐκ πονηροῦ ἴσως ἐνθυμίου καί συγκαταθέσεως, καί οὕτως ἡ τῆς γονῆς ἐπηκολούθησε ῥύσις, οὐκ ἀμίαντος ὁ ταύτην παθών∙ εἰ δ᾽ οὐδέν τοιοῦτον προηγήσατο, οὐδέ διακρίνεται διά τι τοιοῦτον, καί οὐ μεμόλυνται αὐτῷ ὁ λογισμός, προσίτω τοῖς ἁγιάσμασι. Τινές δέ τόν μέγαν Βασίλειον φασίν ἀπείργειν τούς τοιοῦτόν τι παθόντας τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως. Ἐρωτηθείς γάρ ὁ ἅγιος οὗτος, ὡς ἐν τοῖς ἀσκητικοῖς αὐτοῦ ἀναγέγραπται, εἰ τῶν συνήθων καί κατά φύσιν γινομένων τινί, χρή τολμᾷν εἰς κοινωνίαν τῶν ἁγίων παραδέχεσθαι, ἀπεκρίθη∙ Κρείττονα τῆς φύσεως καί τῆς συνηθείας ἐδίδαξεν ὁ Ἀπόστολος εἶναι τόν ἐν τῷ βαπτίσματι συνταφέντα Χριστῷ, ποτέ μέν εἰπὼν, ὅτι ὁ παλαιός ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη, ἵνα καταργηθῇ τό σῶμα τῆς ἁμαρτίας, τοῦ μηκέτι δουλεύειν ἡμᾶς τῇ ἁμαρτίᾳ, ποτέ δέ παραγγείλας, Νεκρώσατε οὖν τά μέλη ὑμῶν τά ἐπί τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν, καί τήν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστίν εἰδωλολατρεία, δι᾽ ἅ ἔρχεται ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ ἐπί τούς υἱούς τῆς ἀπειθείας∙ ποτέ δέ ὅρον ἐκθέμενος ἐν τῷ εἰπεῖν∙ Οἱ δέ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐσταύρωσαν τήν σάρκα σύν τοῖς παθήμασι καί ταῖς ἐπιθυμίαις∙ ἐγὼ δέ ἔγνων, ὃτι ταῦτα κατωρθώθη Θεοῦ χάριτι, καί ἐν ἀνδράσι, καί ἐν γυναιξί, πίστει τῇ εἰς τόν Κύριον γνησίᾳ∙ τοῦ δέ ἐν ἀκαθαρσίᾳ ὄντα τινά ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις, καί ἐκ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης φοβερόν διδασκόμεθα τό κρίμα∙ εἰ δέ πλεῖον τοῦ ἱεροῦ ὧδε, φοβερώτερον δηλονότι, παιδεύσει δέ ἡμᾶς ὁ Ἀπόστολος εἰπών∙ ὁ ἐσθίων καί πίνων ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καί πίνει. Ἐκ γοῦν τῆς ἀποκρίσεως ταύτης οἴονταί τινες τόν μέγαν Βασίλειον ἀκαθαρσίαν ἡγεῖσθαι τήν τοῦ σπέρματος ἐκροήν∙ ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο∙ οὐ γάρ περί ἀφαντἀστου φησί ῥύσεως, ἀλλ᾽ οὐδέ μετά φαντασίας γενομένης, ἄνευ μέντοι ἐμπαθείας, ἧς ἐπιθυμία οὐ προηγήσατο∙ ἤ κἂν προηγήσατο, ἀλλ᾽ οὐκ ἐνέμεινεν, ἀλλ᾽ ἀπεπἑμφθη, τοῦ κρείττονος ἐπικρατήσαντος λογισμοῦ∙ ὥστε μηδἑ συγκατάθεσιν γενέσθαι, μηδέ μολυνθῆναι ταύτῃ τόν λογισμόν. Καί τοῦτο ἐξ αὐτῆς τῆς γραφῆς τοῦ μεγάλου Πατρός ἐκείνου καταληφθήσεται τῷ προσέχοντι. Τά γάρ τοῦ Ἀποστόλου ῥήματα, οἷς ἐκεῖνος εἰς κατασκευήν ἐχρήσατο τοῦ οἰκείου λόγου, ἁμαρτίας μέμνηται, καί ἀκαθαρσίας, καί ἐπιθυμίας κακῆς∙ πρός ἅπερ ἐκεῖνος στηρίζει τήν γνώμην τήν ἑαυτοῦ, λέγων∙ Τό δέ ἐν ἀκαθαρσίᾳ ὄντα τινά ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις, καί τά λοιπά. Οὐκ ἂν δέ τις εἴποι, ἀκαθαρσίαν ὀνομάσαι τόν μέγαν Βασίλειον τήν σπερματικήν ἔκκρισιν ἀπαθῶς γινομένην∙ τοῦτο γάρ διαβολή τῆς σαρκός∙ ὁ δέ ἐν πλείοσι λόγοις ἐφιλοσόφησεν, ὡς οὐ κακόν τό σῶμα, οὐδέ κακίας ἀρχή, καθὼς ἔδοξέ τισιν∙ οὐδ᾽ ἐναντία λέγειν αὐτόν τῷ μεγάλῳ Ἀθανασίῳ λογίσαιτό τις, οὗ τούς λόγους ἅπαντες οἱ ἱεροί Πατέρες ἐξόχως σεβάζονται∙ ἀλλά πάντως ἀκαθαρσίαν ὁ μέγας Βασίλειος, οὐ τήν σπερματικήν ὠνόμασεν ἔκκρισιν, ἀλλά τήν πονηράν ἐπιθυμίαν∙ ἧς ἡγουμένης, καί ἡ κατά διάνοιαν ἀμαρτία τελεῖται διά συγκαταθέσεως, καί οὕτω γίνεται φαντασία καθ᾽ ὕπνους, καί τοῦ σπέρματος ἐκροή∙ καί ἐκ τοῦ φάναι δέ, ὅτι ἐγὼ ἔγνων ὅτι ταῦτα κατωρθώθη Θεοῦ χάριτι καί ἀνδράσι καί γυναιξί, δείκνυται ἐναργῶς, ὅτι περί ἐκκρίσεως σπέρματος μετά φαντασίας γινομένης φησίν, ἧς ἡ ἐμπάθεια προηγάσατο, καί ἡ κατά διάνοιαν ἁμαρτία∙ τοῦτο, γάρ ἐστι κατόρθωμα, τό τήν συγκατάθεσιν ἐκφυγεῖν, καί τόν δι᾽ αὐτῆς τοῦ λογισμοῦ μολυσμόν, ἄλλ᾽ οὐχί τό μή ἐπιθυμῆσαι, ὅ ἐστι τό μή προβαλεῖν λογισμόν∙ τοῦτο γάρ τῆς φύσεως, ἤ ἠλιθιότης∙ τό δέ μή ὑποκλιθῆναι τῇ ἐπιθυμίᾳ προβαλούσῃ, μηδἑ συγκαταθέσθαι τῷ λογισμῷ, μηδέ τήν κατά διάνοιαν ἁμαρτίαν ἐκτελεσθῆναι, καί ἀρετή ἐστι καί κατόρθωμα. Οὐδέ τό μή γενέσθαι τινί τοῦ σπέρματος ἔκκρισιν, κατόρθωσις λογισθήσεται∙ φυσικόν γάρ τοῦτο, διό καί γινόμενον, ἀνέγκλητον. Ἀλλ᾽ οὐδέ τις, οἶμαι, τήν φυσικήν ῥεῦσιν διόλου ἐκφεύξεται, εἰ μή τις εἴη λίαν ἠλίθιος. Τήν ἐπιστολήν ταύτην διαλαμβάνουσαν, μή εἶναι ἀκάθαρτον τήν φυσικήν ἔκκρισιν τοῦ σπέρματος τήν ἀπό νόσου δηλαδή γινομένην, ἤ ἀπό φαντασίας νυκτερινῆς ἀπροαιρέτου καί ἀπαθοῦς, ὁ ὑπερφυέστατος ἐκεῖνος Ζωναρᾶς σοφῶς καί ὑπερδεξίως, καί ὡς οὐκ ἄν τις εἴποι κρειττόνως, ἡρμήνευσε∙ καί διά τοῦτο περιττόν ἡμῖν ἔδοξε γράψαι τι περί ταύτης. Συναγαγόντες δέ λέγομεν, ὡς ἡ φυσική ἐκροή τοῦ σπέρματος, εἰ μέν ἐξ ἀπροαιρέτου φαντασίας νυκτερινῆς καί ἄνευ προϋποκειμένης ἐμπαθοῦς ἐπιθυμίας γένηται, ἀπροκριμάτιστός ἐστι παντάπασι, καθὼς καί ἡ πρός τόν Βασιλείδην ἐπιστολή τοῦ ἁγίου Διονυσίου διαλαμβάνει, ἥτις κατεστρώθη ὄπισθεν. Εἰ δέ ἐμπάθειά τις προηγήσατο ἐκ πονηρᾶς ἐπιθυμίας ἴσως καί συγκαταθέσεως, ἀκάθαρτός ἐστι, καί ὁ ταύτην ὑποστάς τῶν ἁγιασμάτων ἐμποδισθήσεται, καί κατά τό δοκοῦν τῷ ψυχικῷ αὐτοῦ ἰατρῷ θεραπευθήσεται. Τριῶν γάρ ὄντων τρόπων, δι’ ὧν παρά τοῦ Σατανᾶ πολεμούμεθα, προσβολῆς, συγκαταθέσεως, καί ἀποτελέσματος, εἰ μέν ἀπό μόνης προσβολῆς φαντασία γένηται νυκτερινή, μετριώτερον ἐπιτιμηθῶμεν∙ εἰ δέ σύν τῇ προσβολῇ γέγονε καί συγκατάθεσις ἡμερινή, καί οὕτω παρηκολούθησε καί φαντασία νυκτερινή, καί ἐκκρίσεως ἀποτέλεσμα, ἐπί πλέον κολασθησόμεθα, κατά τό γράμμα τό ἱερόν τό λέγον, Ὁ ἐπιθυμήσας γυναῖκα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτήν. Εἰ δέ οὕτω κολάζεται ἡ ἀπό συγκαταθέσεως διά νυκτερινῆς φαντασίας ἐκροή τοῦ σπέρματος, πολλῷ πλέον ἡ διά μαλακίας ἔκκρισις ἐπιτιμηθήσεται ὕπαρ καί οὖκ ἐξ ὀνειρώξεως γινομένη. Ἡ δέ ἀπό νόσου νεφριτικῆς γινομένη ἐκροή τοῦ σπέρματος, οἵα ἐστίν ἡ τῶν γονοῤῥοιῶν, καί τῆς λιθιάσεως, πάντῃ ἐστίν ἀκατέγκλητος. Κἂν γάρ ἀπό τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου οἱ γονοῤῥυεῖς ἀκάθαρτοι ἐλογίζοντο, ἀλλά καθ᾽ ἕτερον τρόπον, ὅσον πρός τόν ἡμέτερον νόμον, καθαροί λογίζονται, ὅτι καί οἱ λέπραν νοσήσαντες, παρά μέν τῷ παλαιῷ νόμῳ ὡς ἀκάθαρτοι ἀπεπέμποντο, μεθ᾽ ἡμῶν δέ καί ἐκκλησιάζουσι, καί συνεύχονται, ἀπό τῆς νόσου μηδέν ἐμποδιζόμενοι, ἀλλά μᾶλλον καί οἰκειούμενοι. Ἡ μέντοι ἑρμηνεία τοῦ Ζωναρᾶ οὐ κατεστρώθη ᾧδε, διά τό πρός ἐξήγησιν γραφικῶν ῥημάτων μάλιστα ἀποβλέπειν, καί μή πρός κανονικήν διδασκαλίαν. Ἡμῖν δέ οὐκ ἐμέλησεν ὅλως ἐν τῇ παρούσῃ ἐξηγήσει συνθήκης ῥητορικῆς, ἤ εὐεπείας λέξεων, ἤ ῥήμάτων γραφικῶν ἑρμηνείας, ἀλλά κανονικῆς καί νομικῆς διδασκαλίας, καί ἑρμηνείας τῶν δοκούντων ἐναντιοφανῶν νόμων τε καί κανόνων, τά λοιπά παραδραμοῦσιν, ὡς μή τοῦ παρόντος ὄντα καιροῦ. Ὁ γοῦν θέλων εὑρεῖν τήν ἑρμηνείαν καί τήν σαφήνειαν τῶν ἀποστολικῶν ῥημάτων, ἤ καί τῶν ἄλλων γραφικῶν, ἐντυγχανέτω τῷ Ζωναρᾷ, ἤ καί τοῖς ἄλλοις ἐξηγηταῖς αὐτῶν. Δεν υπάρχει ερμηνεία. Ἐπειδή ὁ μέγας οὗτος πατήρ ἡμῶν ἐρωτήθη, καθώς φαίνεται, διά τήν ἀπό τῆς φύσεως ἐγγινομένην ἡμῖν καθ’ ὕπνον ἔκκρισιν, εἴτε ἐνυπνιασμόν κοινότερον λεγομένην, ἄν ᾖναι ἐφάμαρτος, ἔκαμε τήν παροῦσαν ἀποκριτικήν, διά τῆς ὁποίας λέγει, ὅτι ὅλα τά ποιήματα τοῦ Θεοῦ εἶναι καθαρά, καί κᾀνένα ἀκάθαρτον, ἤ μεμολυσμένον δέν ἐποίησεν ὁ Θεός∙ ἀμή ἐπειδή καί τοῦ Διαβόλου ἡ μηχαναῖς εἶναι πολλαῖς, καί διάφοραις, μέ τάς ὁποίας ἔχει συνήθειαν νά συγχύζῃ, καί νά ἐνοχλῇ τούς ἁπλούς δούλους τοῦ Θεοῦ, ἤτοι τούς ἀσκητάς, καί νά τούς ἐμποδίζῃ ἀπό τήν συνειθισμένην ἀρετήν τους, μέ τό νά σπέρνῃ λογισμούς ἀκαθάρτους εἰς τήν φαντασίαν τους. Πρέπει ἡμεῖς νά ἐξορίσωμεν αὐτήν τήν μηχανήν τοῦ Διαβόλου μέ τήν βοήθειαν τοῦ Χριστοῦ, καί νά στερεώσωμεν καί τήν γνώμην τῶν ἀπονηρεύτων ἀδελφῶν μας, διά νά μήν ἐνοχλοῦνται πλέον. Ἄρχεται δέ ἀπό τό ῥητόν τοῦ μακαρίου Παύλου, καί λέγει. Ὅλα τά ποιήματα τοῦ Θεοῦ εἶναι καθαρά εἰς τούς καθαρούς, καί ἐναρέτους. Εἰς δέ τούς ἀκαθάρτους, καί ἁμαρτωλούς, φαίνονται ὅλα ἀκάθαρτα, καί μεμολυσμένα, διά τήν μεμολυσμένην, καί ακάθαρτον συνείδισίν τους. Θαυμάζει δέ ὁ ἅγιος τήν πονηρίαν τοῦ Διαβόλου, πῶς αὐτός ἀκάθαρτος ὤν, σπείρει εἰς ἡμᾶς λογισμούς, καθαρούς μέν, κατά τό φαινόμενον, τῇ δέ ἀληθείᾳ ὄντας δοκιμαῖς τούτου καί κρυφά μηχανήματα,1 διά νά ἐμποδίζῃ, καθώς εἴπωμεν, τούς ἀδελφούς ἀπό τήν σωτηριώδη μελέτην, καί νά φανῇ, ὅτι ἐνίκησεν αὐτούς, μέ κᾂποια βομβύκια, ἤτοι μέ κᾂποιους κρότους, καί φόβους οὐτιδανούς τῶν ζωϋφίων τῶν καλουμένων Μπουμπούρων, οἱ ὁποῖοι δέν προξενοῦσιν ἄλλο εἰς τήν ζωήν μας, πάρεξ λογοτριβάς, καί ζητήσεις ματαίας, τάς ὁποίας μᾶς λέγει νά μισῶμεν ὁ Θεῖος Παῦλος. Ἔπειτα ἐρωτᾷ τόν ὅσιον λέγων, ποίαν ἁμαρτίαν, ἤ ἀκαθαρσίαν ἔχει ἡ φυσική ἔκκρισις, ὁποῦ συμβαίνει ἐν τοῖς ὕπνοις, καί εὐγαίνει ὡσάν ἕνα περίττωμα;2 Πάρεξ ἀνίσως θελήσῃ τινάς νά κατηγορήσῃ καί ὅλον τό σῶμα τοῦ ἀνθρώπου διά τάς ἄλλας ἐκκρίσεις, καί περιττώματα ὁποῦ εὐγάνει. Ὡσάν νά εἰποῦμεν διά τάς μύξας, διά τά φλέγματα, καί πρός τούτοις καί διά αὐτά τῆς γαστρός τά ὑποχωρήματα, τά ὁποῖα εἶναι ὡσάν ἀναγκαῖα εἰς τό ἀνθρώπινον σῶμα. Διότι, ἄν πιστεύωμεν (λέγει) πῶς ὁ ἄνθρωπος εἶναι ποίημα τῶν χειρῶν τοῦ Θεοῦ (καθώς καί εἶναι κατά τάς γραφάς), πῶς εἶναι δυνατόν νά ᾖναι ἀκάθαρτον τό ποίημα τοῦ Θεοῦ; Εἰς καιρόν ὁποῦ ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεός, εἶναι λίαν καλά; Και ἄν εἴμεθα γένος αὐτοῦ, κατά τόν ποιητήν Ἄρατον, καί Θεῖον Παῦλον, λοιπόν δέν ἔχομεν κᾀνένα μέρος ἀκάθαρτον. Διότι τότε μολυνόμεθα, ὅταν τήν βρωμεράν, καί ἀξιοδάκρυτον ἁμαρτίαν πράττωμεν. Ὅταν δέ ἡ φυσική ἔκκρισις συμβῇ ἐν τοῖς ὕπνοις ἡμῶν χωρίς τό θέλημά μας, τότε ὑπομένομεν ταύτην, ὡσάν ἕνα παρακολούθημα ἀναγκαῖον τῆς φύσεώς μας, καθώς τά ἀνωτέρω περιττώματα, ὁποῦ εἴπομεν. Ἀλλ’ ἐπειδή ἐκεῖνοι ὁποῦ θέλουσι ἐναντιόνωνται εἰς τά ὀρθῶς λεγόμενα, ἤ μᾶλλον εἰπεῖν εἰς τά παρά Θεοῦ ποιηθέντα, φέρουσιν εἰς ἐναντίωσίν μας τό ῥητόν τοῦ Εὐαγγελίου, ὁποῦ λέγει, ὄχι τά εἰσερχόμενα, άλλά τά ἐξερχόμενα κοινοῖ τόν ἄνθρωπον, πρέπει νά ἀναιρέσωμεν καί αὐτήν τήν ἀνοησίαν των, και ὄχι ἀπορίαν. Καί λέγομεν: ὅτι, αὐτοί ὄντες ἀμαθεῖς, ἐξηγοῦσι και τάς ἁγίας γραφάς κατά τήν ἀρέσκειαν, καί ἀμάθειάν τους. Τό δέ Εὐαγγελικόν ῥητόν ἔχει τέτοιον νόημα. Ἔπειδή μερικοί ἐδίσταζον (ὡσάν τούτους) διά τά φαγητά, δειλιῶντες ὅτι ἔχουν νά τούς μολύνουν ἐάν τά φάγουν, ὁ Χριστός λύει τήν ἄγνοιαν, καί φανερώνει τήν ἀπάτην αὐτῶν λέγων, ὅτι, ὄχι τά εἰσερχόμενα κοινοῖ, ἤτοι μολύνουν τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τά ἐξερχόμενα. Καί εὐθύς λέγει, καί πόθεν ἐξέρχονται. Δηλονότι ἀπό τήν καρδίαν, εἰς τήν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ πονηροί θησαυροί τῶν ἀκαθάρτων λογισμῶν, καί τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων. Ὁ δέ Θεῖος Παῦλος πλέον σύντομα, καί φανερά μᾶς ἐδίδαξε, τοῦτο λέγει, βρῶμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ. Τοῦτο δέ τό ἴδιον δικαίως ἤθελεν εἰπεῖ τινας καί εἰς τήν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Φυσική ἔκκρισις οὐ παρίστησν ἡμᾶς πρός τιμωρίαν. Τάχα δέ περί τούτου θέλουν ἀποκριθοῦν, λέγει, εἰς αὐτούς καί οἱ τῶν σωμάτων ἰατροί, διά να καταπεισθῶσι κᾂν ἀπό τούς ἔξωθεν. Λέγουσι γάρ καί αὐτοί, ὅτι ἐδόθηκαν κᾂποιοι ἀναγκαῖοι πόροι ἀπό τόν Δημιουργόν εἰς τόν ἄνθρωπον, διά νά εὐγαίνωσι τά περιττώματα ἀπό τά τρεφόμενα μέλη μας. Ὡσάν νά εἰποῦμεν, περιττώματα μέν τῆς κεφαλῆς εἶναι οἱ τρίχες, καί τά ἄλλα ὑγρά, ὁποῦ εὐγαίνουσι διά τῶν πόρων αὐτῆς (μύξαις δηλ. ἀπό τήν μύτην, πτύσματα ἀπό τό στόμα, δάκρυα ἀπό τά ὀμμάτια, καί τά λοιπά), τῆς δέ γαστρός περιττώματα εἶναι, τά ὑποχωρήματα. Τό λοιπόν, καθώς εἶναι αὐτά, ἔτζι καί ἐκείνη ἡ ἔκκρισις τοῦ ἐνυπνιασμοῦ εἶναι ἕνα περίττωμα τῶν σπερματικῶν πόρων. Ὅθεν στρέφει πρός τόν ὅσιον, καί λέγει. Ἐπειδή λοιπόν καί ὁ Θεός ἔπλασε τόν ἄνθρωπον, καί ἠθέλησε νά ἔχῃ τό σῶμα του τοιαύτας ὀργανώσεις, καί πόρους, ποίαν ἁμαρτίαν πλέον ἔχει ὁ ἄνθρωπος διά τοῦτο; Οὐδεμίαν, ὡς νομίζω. Πρέπει δέ ἀκόμη, λέγει, νά προλάβωμεν τάς ἀνθιστάσεις τῶν φιλονείκων, καί πονηρῶν. Διότι δύνανται νά εἰποῦν, λοιπόν, δέν εἶναι ἁμαρτία, οὔτε ἡ ἀληθινή μεταχείρισις τῶν σπερματικῶν ὀργάνων, ἐπειδή καί αὐτά ἐδόθησαν ἀπό τόν Θεόν διά τοιαύτην χρῆσιν, καί μεταχείρισιν; πρός τό ὁποῖον ἀποκρινόμεθα. Ποίαν λέγεις χρῆσιν, καί μεταχείρισιν; τήν νόμιμον, καί ἐκείνην ὁποῦ ὁ Θεός συνεχώρησε μέ τήν αὐξάνεσθε, καί πληθύνεσθε ἐντολήν, τήν ὁποίαν καί ὁ Ἀπόστολος ἐγκωμιάζει, λέγων. Τίμιος ὁ γάμος, καί ἡ κοίτη ἀμίαντος; ἤ τήν κοινήν ὁποῦ γίνεται κρυφίως, καί ἀνόμως; ταὐτόν εἰπεῖν, τήν πορνείαν, καί τήν μοιχείαν; εἰ μέν ἐκείνην λέγεις, φανερόν, ὅτι εἶναι καλή. Εἰ δέ ταύτην, φανερόν, ὅτι εἶναι κακή. Καί ἄς μήν θαυμάζωμεν (λέγει ὁ ἅγιος) ἄν ἕνα καί τό αὐτό πρᾶγμα γίνεται, ποτέ μέν, καλόν, ποτέ δε, κακόν. Ἐπειδή βλέπομεν καί ἄλλα πολλά εἰς τήν παροῦσαν ζωήν, ὁποῦ γίνονται, ἄλλοτε μέν καλά, ἄλλοτε δέ κακά. Χάριν λόγου, ὁ φόνος δέν εἶναι συγχωρημένος. Ἀμή ὅταν γίνεται ἐν καιρῷ πολέμου ἐναντίον εἰς ἐχθρούς πίστεως, τότε εἶναι συγκεχωρημένος, καί ἐπαινετός. Καί διά τοῦτο οἱ νικήσαντες εἰς πόλεμον, μεγάλας τιμάς λαμβάνουσι, καί ἀνδριάντες στήνονται εἰς τό ὄνομά των, οἵτινες κηρύττουσι τάς νίκας των (περί τούτων ὅρα τόν ιγ΄ τοῦ Βασιλείου). Το λοιπόν, τοῦτος ὁ ἴδιος λογαριασμός ἀκολουθεῖ καί εἰς τήν μίξιν. Καί ἐπαινεῖ μέν ὁ ἅγιος ἐνταῦθα ἐκείνους ὁποῦ μεταχειρίζονται τήν συνάφειαν τοῦ γάμου πρός παιδοποιΐαν, μέ τό ῥητόν τοῦ Ἱερεμίου. Ἐκφοβεῖ δέ πάλιν τούς ἀσελγεῖς, μέ τό Ἀποστολικόν ῥητόν, ὁποῦ λέγει, πόρνους, καί μοιχούς κρινεῖ ὁ Θεός. Εἶτα δείκνυσιν, ὅτι ὁ Θεός μᾶς ἔδειξεν εἰς τήν παροῦσαν ζωήν δύω στράτας. Μίαν μέν μετρίαν, καί ταπεινήν, τήν τοῦ γάμου, λέγω, καί τῆς ἀνδρείας. Καί ἄλλην δέ ἀγγελικήν, καί ἀσύγκριτον, τήν τῆς παρθενίας. Καί ὅποιος μέν διαλέξοι τον γάμον, δέν ἔχει κᾀμμίαν ἁμαρτίαν. Πλήν δέν ἠμπορεῖ νά λάβῃ τά χαρίσματα τῆς παρθενίας.3 Λαμβάνει ὅμως τόν τριάκοντα καρπόν (διά τῆς παιδοποιΐας) κατά τήν παραβολή τοῦ σπόρου. Ὁποιος δέ ἀγαπήσοι τήν παρθενίαν, καί μοναδικήν πολιτείαν (ἀγκαλά καί αὐτή εἶναι δυσκατόρθωτος παρά τήν πρώτην, ἤτοι, ἤ περισσότερον ἀπό τήν πρώτην ὁδόν τοῦ γάμου δηλαδή, ἤ κατ’ ἀρχάς διά τό ἀσυνήθιστον, καί τό τοῦ σώματος νεάζον, καί πρός μίξιν κατωφερές), ἀποκτᾷ ὅμως χαρίσματα θαυμαστότερα ἀπό τόν γάμον. Διότι βλαστάνει τόν τέλειον καρπόν, τήν ἑκατοντάδα. Εἶτα λέγει, ὅτι τά τοιαῦτα ἀκάθαρτα ζητήματα τῶν τοιούτων, ἔχουσι τήν λύσιν των ἀπό τάς ἁγίας Γραφάς. Συμβουλεύσας δέ αὐτόν νά ὑποστηρίζῃ μέ συμβουλάς, καί νουθεσίας τούς ὑπ’ αὐτοῦ κυβερνωμένους μοναχούς, ἔκ τε τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου, ἐκ τοῦ Ἀποστόλου, καί ἐκ τῶν ψαλμῶν τοῦ Δαβίδ, καί εἰς ψυχήν τρέψας τον λόγον, τελειοῖ τήν ἐπιστολήν. Ὅρα καί τόν δ΄ τοῦ Διονυσίου, καί τήν εἰς ἐκεῖνον ὑποσημείωσιν. 1 Ἤ και οὔτως ἑρμηνεύεται. Οἱ λογισμοί οὗτοι ὁποῦ ὑποβάλλει ὁ διάβολος, εἶναι περισσότερον ἔνεδρα, καί μηχανή, πάρεξ μία ψιλή δοκιμή.2Ἐναντιοφανεία ἀνακύπτει μεταξύ τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου, καί τοῦ οὐρανοφάντορος Βασιλείου∙ ὁ μέν γάρ ἐνταῦθα ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ ἐν τοῖς ὕπνοις συμβαίνουσα φυσική ἔκκρισις, δέν εἶναι ἁμαρτία. Ὁ δέ Βασίλ. ἐν τοῖς κατ’ ἐπιτομήν ὅροις τθ΄ τήν θέλει ἐφάμαρτον ἀκαθαρσίαν. Ὅμως καί οἱ δύω λέγουσιν ὀρθά, καί ἀλλήλοις σύμφωνα. Ὁ μέν γάρ Ἀθανάσιος λέγει διά τήν ῥεῦσιν ἐκείνην ὁποῦ προέρχεται χωρίς νά γνωρίζῃ κᾀμμίαν ἄλλην αἰτίαν, ἤγουν ἤ πολυφαγίαν καί πολυποσίαν, καί πολυϋπνίαν, καί ἀνάπαυσιν, ἤ προηγησαμένην τινός προσώπου ἡδονικήν καί ἐμπαθῆ ἐπιθυμίαν, καί μάλιστα προπαρασκευαστικόν τῆς τοιαύτης ῥεύσεως γίνεται. Τήν τοιαύτην, λέγω, ῥεῦσιν, ὁποῦ ἀπό αὐτά κᾀνένα δέν τήν γεννᾷ, ἀλλά εἶναι καί αὐτή ἕνα φυσικόν περίττωμα, καθώς εἶναι καί ἐκεῖνα τά ἄλλα ὁποῦ ἐπαριθμεῖ ὁ ἅγιος, δέν τήν ἔχει διά κακόν τίποτε. Ὅθεν καί δέν λέγει ἁπλῶς, ἡ ἔκκρισις δέν εἶναι ἁμαρτία, ἀλλά λέγει μέ προσθήκην ἡ φυσική ἔκκρισις. Ἤγουν ἐκείνη ἡ αὐτόματος, καί μόνον ὡσάν ἕνα ἁπλῶς περίττωμα συμβαίνουσα, ἐκείνη δέν εἶναι κακή, διά τί εἶναι ἀποτέλεσμα φυσικό φυσικοῦ σώματος. Τό ὁποῖον, ὡς ἀγαθοῦ δημιουργοῦ δημιούργημα, δέν εἶναι τρόπος νά μήν ᾖναι ἀγαθόν. Ὁ δέ μέγας Βασίλειος ἀκαθαρσίαν ὀνομάζει τήν ἐν τοῖς ὕπνοις συμβαίνουσαν ῥεῦσιν, ὄχι ἁπλῶς πᾶσαν, ἀλλά τήν ἀπό φαντασίας ἡδονικῆς, τήν ἀπό γαργαλισμοῦ ἡμερινοῦ, ταὐτόν εἰπεῖν τήν ἐξ ἔρωτος συμβαίνουσαν. Διά τί αὐτήν δέν εἶναι μόνον τοῦ σώματος μολυσμός, ἀλλά καί τῆς ψυχῆς, καί πολύ πρότερον τῆς ψυχῆς. Ὅτι ἐκείνης πρώτης παθούσης, καί λογισαμένης τό κακόν, ἐκεῖθεν και εἰς τό σῶμα κατέβη τό πάθος τοῦ μολυσμοῦ. Ὅρα δέ ὅτι, καί μ’ ὅλον ὁποῦ ὁ μέγας Ἀθανάσιος δέν λέγει ἀκάθαρτον τήν ῥεῦσιν τοῦ σπέρματος, δέν ἐπρόσθεσεν ὅμως, ὅτι καί νά μεταλαμβάνουν οἱ τοῦτο παθόντες, ἀλλά ἐσιώπησε, καί ὅρα εἰς τόν δ’ τοῦ Διονυσίου.3Οὐράνια καί ὑπεροχικά εἶναι τά τῆς παρθενίας χαρίσματα καί προνόμια, καί κᾀμμίαν σύγκρισιν μετά τοῦ γάμου δέν ἔχουσιν. Ὁ γάρ θεῖος Χρυσόστομος ἐν τῷ περί Παρθενίας λόγῳ φησί «Τοσούτῳ προὔχει τοῦ γάμου ἡ παρθενία, ὅσῳ τῆς γῆς ὁ οὐρανός ἀπολείπεται, καί τῶν ἄνθρώπων οἱ ἄγγελοι». Ὁ Αὐγουστῖνος ἐν τῷ περί παρθενίας «Ἡ παρθενική διαγωγή, ἀγγελική ἐστι διαγωγή, καί ἐν φθαρτῷ σώματι αἰδίου ἀφθαρσίας μελέτη». Ὁ Ἱερώνυμος (βιβλ. κατά Ἰβινίαν) «Ἡ παρθενία θυσία ἐστί τοῦ Χριστοῦ, μίμησιν ἔχουσα ἀγγελικήν». Καί ἐπιστ. κβ’ λέγει. «Ὅταν ὁ υἱος τοῦ Θεοῦ κατέβη ἐπί τῆς γῆς, ἀγγελικήν διαγωγήν κατέστησεν, ὅπως ὁ ὑπό τῶν ἀγγέλων ἐν οὐρανῷ προσκυνούμενος, ἀγγέλους ἐπί γῆς ἔχῃ». Ὁ θεοφόρος Ἰγνάτιος ἐν τῇ πρός Ταρσεῖς ἐπιστολῇ «τάς παρθένους ἱερείας Χριστοῦ ἐπωνόμασεν». Ὁ Ἀμβρόσιος ἐν τοῖς ψαλμ. καλεῖ αὐτούς μάρτυρας. Ὁ Κυπριανός ἐν τῷ περί παρθενίας. «Ἄνθος καί ῥόδον τῆς ἐκκλησίας τήν παρθενίαν καλεῖ». Ὁ ἴδιος αὐτός Ἀθανάσιος ἐν τῷ περί παρθεν. λέγει, πλοῦτος ἀδαπάνητός ἐστιν ἡ παρθενία, στέφανος ἀμάραντος, ναός Θεοῦ, ἐνδιαίτημα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μαργαρίτης, ἔντιμος, τρόπαιον κατά τοῦ ᾄδου καί τοῦ θανάτου. Ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἐν τοῖς ἔπεσι λέγει, ὅτι οἱ παρθένοι μιμοῦνται τήν παρθένον ἁγίαν τριάδα. Ἐνώπιον τοῦ ἀρνίου στέκονται, καί ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ ὅπου ἄν ὑπάγῃ κατά τό ιδ΄ κεφ. τῆς ἀποκαλύψεως. Ἡ παρθενία εἶναι ἑνωμένη μέ τήν σοφίαν, δι’ ὅ καί αὗται ὡς δύω ὡραιόταται γυναῖκες ἐνηγκαλίσαντο τόν αὐτόν θεολόγον ἐγρηγορότα. Τοσοῦτόν ἐστι καλή ἡ παρθενία, ὥστε ὁποῦ καί ὁ γάμος χωρίς αὐτήν, ἄχρηστός ἐστιν. Ὁ γάρ Παῦλος λέγει, ὅτι οἰ ἔχοντες γυναῖκας μέ τόσην σωφροσύνην, καί παρθενίαν πρέπει νά τάς ἔχουν ὡσάν νά μή τάς εἶχον καί ὁλότελα. Λέγει δέ καί ο Πηλουσιώτης Ἰσίδωρος. «Κατά μέν τήν ἁγνείαν, τοῖς ἀγγέλοις ὁμοιοῦται ὁ ἄνθρωπος κατά δέ τόν γάμον τῶν θηρίων οὐδέν διενήνοχεν οἷς ἡ συνουσία ἀναγκαία ἐστί (ἐπιστολ. ᾳψοη΄). Πλήν, ὅσον ἀτίμητος εἶναι ἡ παρθενία, τόσον πρέπει νά φυλάττεται μέ ὅλην τήν δύναμιν καί προσοχήν. Διατί, ἄν μίαν φοράν τήν χάσῃ ὁ ἄνθρωπος, δέν θέλει τήν ἀποκτήσει πλέον ποτέ ποτέ, κατά τόν μέγαν Βασίλειον, λέγοντα. «Μετάνοια μέν γάρ άφίησιν ἁμαρτίας, τήν δέ ἐφθαρμένην, ὠς μή ἐφθαρμένην ἀδυνατοῦσα ποιῆσαι, διά βίου ὀδύρεται (λογ. περί παρθενίας)».
