Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Καί τοῦτο ἀναγκαῖον εἶναι νομίζω, ἵνα μετά πάσης ἀκριβείας καί ἐπιμελείας ἐξετάζοιτο, ὥστε ἐάν τις πλούσιος, ἤ σχολαστικός ἀπό τῆς ἀγορᾶς ἀξιοῖτο ἐπίσκοπος γίνεσθαι, μή πρότερον καθίστασθαι, ἐάν μή καί ἀναγνώστου, καί διακόνου καί πρεσβυτέρου ὑπηρεσίαν ἐκτέλεσῃ, ἵνα καθ᾽ ἕκαστον βαθμόν, ἐάν περ ἄξιος νομισθείη, εἰς τήν ἁψίδα τῆς ἐπισκοπῆς κατά προκοπήν διαβῆναι δυνηθείη. Ἕξει δέ ἑκάστου τάγματος ὁ βαθμός οὐκ ἐλαχίστου δηλονότι χρόνου μῆκος, δι᾽ οὗ ἡ πίστις αὐτοῦ, καί ἡ τῶν τρόπων καλοκἀγαθία, καί ἡ στεῤῥότης, καί ἡ ἐπιείκεια, γνώριμος γενέσθαι δυνήσεται· καί αὐτός ἄξιος τῆς θείας ἱερωσύνης νομισθείς τῆς μεγίστης ἀπολαύσει τιμῆς. Οὔτε γάρ προσῆκόν ἐστιν, οὔτε ἡ ἐπιστήμη, οὔτε ἡ ἀγαθή ἀναστροφή ἐπιδέχεται, τολμηρῶς καί κούφως ἐπί τούτῳ ἰέναι, ὥστε ἤ ἐπίσκοπον, ἤ πρεσβύτερον, ἤ διάκονον προχείρως καθίστασθαι· οὕτω γάρ ἂν εἰκότως νεόφυτος νομισθείη· ἐπειδή μάλιστα καί ὁ μακαριώτατος Ἀπόστολος, ὃς καί τῶν ἐθνῶν ἐγένετο διδάσκαλος, φαίνεται κωλύσας ταχείας γίνεσθαι τάς καταστάσεις· τοῦ γάρ μηκίστου χρόνου ἡ δοκιμασία, τήν ἀναστροφήν, καί τόν ἑκάστου τρόπον οὐκ ἀπεικότως ἐκτυποῦν δυνήσεται. Ἅπαντες εἶπον ἀρέσκειν αὐτοῖς, καί καθάπαξ μή δεῖν ἀνατρέπειν ταῦτα.
Οὐδένα τῶν ἐξ ἀγορᾶς ὄντων, ἤτοι τῆς δημώδους συγχύσεως, κᾂν πλούσιος ᾖ, κᾂν σχολαστικός, τοὐτέστι, περί λόγους σχολάζων, βούλεται ὁ κανών, εἰ ἄξιος κρίνεται ἐπισκοπῆς, ἀθρόον χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον, ἀλλά διορίζεται τούς τοιούτους εἰς ἕκαστον βαθμόν ἱερατικόν προβιβάζεσθαι, καί ἐφ’ ἑκάστῳ ἐπί καιρόν ὑπηρετεῖν οὐκ ἐλάχιστον, ἵνα διά τοῦ καιροῦ ἐκείνου γνωσθείη ἥ τε πίστις αὐτοῦ, εἰ ὀρθή ἐστι, καί ἡ ἀγαθότης τῶν τρόπων, καί ἡ στεῤῥότης τοῦ φρονήματος αὐτοῦ, καί ἡ ἐπιείκεια, ἤγουν ἡ πρᾳότης, ἵνα μή ὀργίλος ᾖ, καί οὕτως εἰς τήν ἁψίδα τῆς ἐπισκοπῆς, ἤγουν, εἰς τήν ἀκρότητα τοῦ ὕψους τῆς ἀρχιερωσύνης διαβῇ κατά προκοπήν, προκόπτων καί προβαίνων ἀπό τῶν χθαμαλοτέρων ἐπί τά ὑψηλότερα. Οὐδέ γάρ πρέπει, φησίν, ἡ ἐπιστήμη, Τοὐτέστιν ἡ τῶν θείων λόγων γνῶσις, οὔτε ἡ ἀγαθή ἀναστροφή, ἤγουν ἡ συνήθεια ἡ δοκιμασθεῖσα καί βεβαιωθεῖσα τῷ χρόνῳ, ἐπιδέχεται τολμηρῶς καί κούφως, ἤγουν εὐκόλως ἐπίσκοπον, ἤ πρεσβύτερον, ἤ διάκονον, προχείρως χειροτονεῖσθαι∙ οὕτω γάρ, φησίν, εἰς ἐπισκοπῆς ἀξίαν προβαίνων, νεόφυτος ἐνομίσθη τῷ Ἀποστόλῳ, κωλύσαντι ταχείας γίνεσθαι τάς καταστάσεις. Οἱ μέν οὖν τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες οὕτως ἐξελάβοντο τόν νεόφυτον. Ὁ δέ κλεινός Ἀπόστολος Παῦλος, νεόφυτον, τόν ἄρτι ἐξ ἀγριελαίου, τῆς ἀπιστίας φημί, πρός καλλιέλαιον, τήν πίστιν δηλαδή τήν ὀρθόδοξον μετεγκεντρισθέντα, λέγει, καί ἡ ἐν Νικαίᾳ πρώτῃ σύνοδος οὕτως ἐνόησε τόν νεόφυτον, ὡς ἔστιν εὑρεῖν ἐν τῷ δευτέρῳ κανόνι αὐτῆς∙ καί ὁ ιζ΄ κανὼν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει συστάσης πρώτης καί δευτέρας συνόδου τά αὐτά διορίζεται. Ἐν τῷ ιζ΄ κανόνι τῆς πρώτης καί δευτέρας συνόδου, ἱκανῶς ἐγράψαμεν περί λαϊκῶν ἤ μοναχῶν μελλόντων ἀρχιερωσύνης ἀξιοῦσθαι. Πλήν, ἐκεῖ μέν γενικῶς τά περί τούτου ἐξεφωνήθησαν, ἐνταῦθα δέ περί μόνων πλουσίων καί σχολαστικῶν, τοὐτέστι περί λόγους σχολαζόντων∙ ὃ γοῦν ἐκεῖσε ἐζητήσαμεν χάριν τοῦ δηλουμένου τῷ κανόνι νενομισμένου καιροῦ, τοῦτο καί εἰς τόν παρόντα κανόνα ζητητέον. Νεόφυτος δέ, παρά μέν τῷ Ἀποστόλῳ ὁ νεοφώτιστος λέγεται, παρά δέ τῷ κανόνι, ὁ ἀπό πλουσίου ἤ σχολάζοντος εἰς ἐπισκοπικόν ἀξίωμα προβιβαζόμενος. Ζήτει καί τόν β΄ κανόνα τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου. Ἀγοραῖος σχολαστικός, ἤ πλούσιος, εἰ μή τούς ἱερούς διέλθοι βαθμούς, ἐπίσκοπος οὐ καθίσταται. Τό δέ τῶν βαθμῶν διάστημα οὐ λίαν ὀλιγοστόν, δι’ οὗ τό δοκίμιον τῆς πίστεως καί καλοκἀγαθίας αὐτοῦ δοκιμάζοιτο∙ ὁ γάρ ἑτέρως, νεόφυτος. Οὗτος ὁ κανὼν τούς μέν λαϊκούς τούς ἐν τῇ ἀγορᾷ διατρίβοντας, καί σχολάζοντας ἐν αὐτῇ, ἤ καί τινας πλουσίους καί ἀγοραίους πραγματευτάς, εἰς ἐπισκοπῆς ἀξίωμα βουληθέντας ἀνενεχθῆναι, οὐκ ἄλλως προστάττει καθίστασθαι, εἰ μή ἀναγνώστου, καί πρεσβυτέρου, καί διακόνου ὑπηρεσίαν ἐκτελέσουσι∙ τό δέ διάστημα ἑκάστου βαθμοῦ χρονιαῖον εἶναι, ἵν’ ὁ βίος αὐτῶν, καί ἡ πίστις ἐν τοσούτῳ δοκιμασθῇ. Ὁ δέ ἑπτακαιδέκατος κανὼν τῆς πρώτης καί δευτέρας συνόδου, τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων συστάσης, οὐδένα τῶν λαϊκῶν, κᾂν μή ἐκ φαύλης ἐστί διαγωγῆς, ἀλλ’ οὐδέ τῶν μοναχῶν, εἰς τό τῆς ἐπισκοπῆς ὕψος ἀθρόως ἀνάγεσθαι συγχωρεῖ, ἀλλά τούς ἱερατικούς πρότερον βαθμούς προελθεῖν, ἐν ἑκάστῳ τάγματι τόν νενομισμένον πληροῦντα χρόνον, καί τότε τῆς ἐπισκοπῆς τήν χειροτονίαν δέχεσθαι. Διορίζεται ὁ παρών Κανών, ὅτι μετά μεγάλης ἐπιμελείας πρέπει νά φυλάττεται τό νόμιμον τοῦτο, δηλ. ἐάν κᾀνένας πλούσιος, ἤ περί λόγους σχολάζων, ἐκ τῆς ἀγορᾶς ὄντες, καί τῆς δημώδους συγχύσεως, φανοῦν ἄξιοι διά Ἐπισκοπήν, οὗτοι νά μή χειροτονοῦνται Ἐπίσκοποι παρευθύς, ἀνίσως πρότερον δέ κάμουν εἰς κάθε βαθμόν Ἀναγνώστου, Διακόνου, καί Πρεσβυτέρου, καιρόν μακρότατον, καί ὄχι ὀλιγώτατον. Ἵνα διά τοῦ καιροῦ τούτου φανερωθῇ, καί δοκιμασθῇ πρῶτον ἡ ὀρθή πίστις αὐτῶν, ἡ χρηστότης τῆς γνώμης των, ἡ γενναιότης τοῦ φρονήματός των, καί ἡ ἐπιείκειά των. Καί ἔτζι ἀπό βαθμόν εἰς βαθμόν, κατά προκοπήν νά ἀναβῶσι καί εἰς τό ἀκρότατον ὕψος τῆς ἀρχιερωσύνης. Διότι, οὔτε πρέπον εἶναι καί εὐπρεπές, οὔτε ἡ τῶν θείων λόγων γνῶσις, οὔτε ἡ τῷ χρόνῳ δοκιμασθεῖσα καλή συνήθεια δέχεται τοῦτο, τό νά χειροτονῆταί τινας Ἐπίσκοπος, ἤ Πρεσβύτερος, ἤ Διάκονος εὐκόλως καί ὀγλίγωρα. Ὁ τοιοῦτος γάρ θέλει νομισθῇ νεόφυτος,1 τό ὁποῖον ἐμποδίζει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, λέγων∙ Ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος δέν πρέπει νά ᾖναι νεόφυτος, καί πρός τόν Τιμόθεον παραγγέλλει, νά μή χειροτονῇ τινος ὀγλίγωρα∙ «χεῖρας ταχέως μηδενί ἐπιτίθει» (α΄ Τιμοθ. ε΄, 22). Ὅρα καί τόν π΄ Ἀποστολ. καί τήν ὑποσημ. τήν α΄, τοῦ ιζ΄ τῆς α΄ καί β΄. 1Σημείωσαι, ὅτι ὁ μέν Παῦλος, καί ὁ β΄ κανὼν τῆς α΄ νεόφυτον ἐννοοῦσι τόν ἐξ ἀγριελαίας τῆς ἀπιστίας, εἰς τήν καλλιέλαιον τῆς πίστεως φυτευθέντα νεωστί κατηχούμενον. Ταὐτόν εἰπεῖν τόν νεοφώτιστον. Ὁ δέ παρὼν Κανών νεόφυτον ἐξέλαβε τόν μή ἐν ἑκάστῳ βαθμῷ τῆς ἱερωσύνης, τόν νενομισμένον καιρόν τελειώσαντα.
