Οἱ δέ χωρεπίσκοποι, εἰσί μέν εἰς τύπον τῶν ἑβδομήκοντα· ὡς δέ συλλειτουργοί, διά τήν σπουδήν τήν εἰς τούς πτωχούς προσφέρουσι τιμώμενοι.
Οἱ μέν ἐπίσκοποι εἰς τύπον τῶν δώδεκα Ἀποστόλων εἰσίν, οἷς ἐμφυσήσας ὁ Κύριος ἔφησε∙ Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον∙ ἄν τινων ἀφῆτε τάς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, καί τά ἑξῆς∙ οἷς ἐδόθη καί ἡ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύματος πρός ἄλλους διανομή. Οἱ δέ χωρεπίσκοποι εἰς τύπον τῶν ο΄ Ἀποστόλων εἰσίν, οἷς τίσιν οὐκ ἐδόθη ἡ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος διανέμησις∙ καί τοῦτο δῆλον ἐκ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων, ἐν ᾗ ἱστόρηται ὁ Φίλιππος, ὁ τῶν ἑπτά διακόνων εἷς, καταβάς εἰς Σαμάρειαν καί βαπτίσας πολλούς, ἐφ’ οὓς ἀπεστάλκασιν οἱ Ἀπόστολοι Πέτρον καί Ἰωάννην, οἵτινες ἀπελθόντες ἐπετίθουν τάς χεῖρας τοῖς βαπτισθεῖσι, καί ἐλάμβανον Πνεῦμα ἅγιον∙ οὔπω γάρ ἦν ἐπ’ οὐδένί αὐτῶν ἐπιπεπτωκός. Εἰς τύπον οὖν τῶν ο΄ ὄντες οἱ χωρεπίσκοποι, διά τοῦτο οὐδέ πρεσβυτέρους ἤ διακόνους χειροτονοῦσιν, οἷα μηδέ τήν χάριν τοῦ Πνεύματος παρέχειν δυνάμενοι∙ προσφέρειν δέ οὐ κωλύονται, διά τήν σπουδήν τήν εἰς τούς πτωχούς τιμώμενοι. Τάς γάρ τῶν ἐκκλησιῶν, ὧν προΐσταντο, προσόδους, εἰς πτωχούς ἀναλίσκειν ὤφειλον, καί προνοεῖσθαι αὐτῶν, καί τοῦτο ποιοῦντες ἐτιμῶντο. Εἰ δέ τοῖς χωρεπισκόποις ὀφείλημα ἦν τά Κυριακά χρήματα εἰς πτωχούς δαπανᾷν, πόσῳ μᾶλλον τοῦτο τοῖς ἐπισκόποις ὀφείλεται; Εἰς τύπον τῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου, τῶν δώδεκα δηλαδή Ἀποστόλων, τῶν καί λαβόντων τήν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥστε δεσμεῖν καί λύειν, προεβλήθησαν οἱ ἑκάστης χώρας ἐπίσκοποι. Ἐπεί δέ κατά τόν καιρόν τοῦ σωτηριώδους κηρύγματος, μή ἐξαρκούντων τῶν δώδεκα Ἀποστόλων εἴς τε τήν διδασκαλίαν τοῦ Εὐαγγελίου καί εἰς τάς λοιπάς διακονίας τῶν προσερχομένων τῷ Θεῷ, παρελήφθησαν καί ἑβδομήκοντα ἄνδρες, οἵτινες διακονηταί μέν ἐλέγοντο καί μαθηταί τοῦ Κυρίου, ἐξουσίαν δέ οὐκ εἶχον ἀφιέναι ἁμαρτίας, ὡς μηδέ λαβόντες τήν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἔδοξε τοῖς Πατράσιν εἰς τύπον τῶν τοιούτων ἑβδομήκοντα μαθητῶν, χωρεπισκόπους παρά τῶν ἐπισκόπων προβάλλεσθαι, ἐφ’ ᾧ διά τούτων γίνεσθαι τήν εἰς τούς πτωχούς διανομήν καί δαπάνην τῶν Κυριακῶν χρημάτων, τῶν καί πτωχικῶν λεγομένων. Τῷ τοι οὐδέ δύνανται πρεσβυτέρους καί διακόνους χειροτονεῖν, ἀλλ’ οὐδέ ἀφιέναι ἁμαρτίας, ὥσπερ οὐδέ οἱ ἑβδομήκοντα μαθηταί. Ὅτι δέ χρεὼν ἦν τούτους τιμᾶσθαι διά τούς κόπους αὐτῶν, ὥρισαν οἱ Πατέρες, μηδέν ἕτερον τούτους ποιεῖν, ἀλλ’ ἤ ὡς συλλειτουργούς μόνον ἱερουργεῖν. Ἐν δέ τῷ ι΄ κανόνι τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου κεκανόνισται, τούς χωρεπισκόπους ποιεῖν ἀναγνώστας καί ὑποδιακόνους καί ἐξορκιστάς. Σημείωσαι οὖν καί ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι οἱ ἱερεῖς οὐ δύνανται δέχεσθαι λογισμούς καί ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰμή ἐκχωρηθῶσι ταῦτα παρά τοῦ ἐπισκόπου∙ ἐπεί οὐδέ οἱ χωρεπίσκοποι τοῦτο δύνανται, πλείονα καί ταῦτα προνόμια παρά τούς ἱερεῖς ἔχοντες. Ὅτι δέ οἱ ἑβδομήκοντα μαθηταί τοῦ Κυρίου οὐκ εἶχον ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας, δῆλόν ἐστιν ἐκ τῆς βίβλου τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων, ἐν ᾗ ἱστόρηται ὁ Φίλιππος, ὁ τῶν ἑπτά διακόνων εἷς, καταβάς εἰς Σαμάρειαν καί βαπτίσας πολλούς, ἐφ’ οὓς ἀπεστάλκασιν οἱ ἀπόστολοι Πέτρον καί Ἰωάννην, οἵτινες ἀπελθόντες ἐπετίθουν τάς χεῖρας τοῖς βαπτισθεῖσι, καί ἐλάμβανον Πνεῦμα ἅγιον∙ οὔπω γάρ ἦν ἐπ’ οὐδένί αὐτῶν ἐπιπεπτωκός. Ἐπιχώριος πρεσβύτερος εἰς ναόν πόλεως οὐ προσφέρει, εἰ μή ἄπεστιν ὁ ἐπίσκοπος, καί τό πρεσβυτέριον ὅλον. Ἐάν δέ ἀπῶσι, καί καλοῖτο, προσάγει. Οἱ μέντοι χωρεπίσκοποι, ὡς συλλειτουργοί προσφέρουσι, τῶν ἑβδομήκοντα τόν τόπον ἐπέχοντες. Οἱ χειροτονούμενοι πρεσβύτεροι ἐν παροικίαις παρά τῶν ἐπισκόπων, λειτουργεῖν οὐ συγχωροῦνται εἰς ναόν πόλεως, παρόντος ἐπισκόπου καί τῶν πρεσβυτέρων τῆς πόλεως. Ἐάν δέ πάντες ἀπῶσι, καί καλοῖτό τις τῶν ἐπιχωρίων πρεσβυτέρων εἰς εὐχήν, προσφέρειν τότε, καί λειτουργεῖν οὐ κεκώλυται. Οἱ μέντοι χωρεπίσκοποι, ὡς συλλειτουργοί τῶν ἐπισκόπων, καί τιμώμενοι διά τό ἐπέχειν καί τόν τύπον τῶν ἑβδομήκοντα, κᾂν ἐνδημῇ ὁ ἐπίσκοπος τῆς πόλεως καί οἱ πρεσβύτεροι, κᾂν μή, λετουργήσουσιν ἀκωλύτως ἐν τῷ ναῷ τῆς πόλεως. Οἱ μέν Ἐπίσκοποι εἰς τύπον εἶναι τῶν ιβ΄ Ἀποστόλων. Καθ’ ὅτι καί αὐτοί ὥσπερ οἱ ιβ΄ Ἀπόστολοι, μεταδίδουσιν εἰς τούς ἄλλους διά τῶν μυστηρίων, καί μάλιστα διά τῆς τῶν ἱερωμένων χειροτονίας, τήν χάριν τοῦ παναγίου Πνεύματος. Οἱ δέ Χωρεπίσκοποι, κατά τόν κανόνα τοῦτον, εἰς τύπον εἶναι τῶν ο΄ Ἀποστόλων. Καθ’ ὅτι καί αὐτοί, ὥσπερ οἱ ο΄1 δέν ἠμποροῦσι νά μεταδώσουν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος μέ τήν χειροτονίαν Πρεσβυτέρων, ἤ Διακόνων, τούς ὁποίους δέν δύνανται νά χειροτονοῦν. Οὐ κωλύονται ὅμως ἀπό τό νά ἱερουργοῦν, καί νά τιμῶνται διά τήν ἐπιμέλειαν ὁποῦ δείχνουσιν εἰς τό νά διαμοιράζουν τάς ἐσοδίας τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν εἰς τούς πτωχούς ἀδελφούς. Ἀνίσως δέ οἱ Χωροεπίσκοποι ἔχουν χρέος νά μοιράζουν καί νά ἐξοδεύουν εἰς τούς πτωχούς τά τῶν ἐκκλησιῶν ἔσοδα καί χρήματα, πόσῳ μᾶλλον χρεωστοῦσιν οἱ καθ’ αὐτό Ἐπίσκοποι νά κάμνουσι τοῦτο; ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ η΄ τῆς πρώτης. 1Ὅτι δέ οἱ ο΄ δέν εἶχον τό χάρισμα τοῦ νά μεταδίδουν εἰς ἄλλους τό Πνεῦμα τό ἅγιον, δῆλον γίνεται ἀπό τό η΄ τῶν πράξεων. Ὅπου ὁ Φίλιππος εἷς ὤν, καί τῶν ἑπτά Διακόνων, καί τῶν ο΄ δέν ἔδωκε Πνεῦμα ἅγιον εἰς τούς βαπτισθέντας καί διδαχθέντας ὑπ’ αὐτοῦ Σαμαρείτας, ἀλλ’ ἐχρειάσθη νά καταβοῦν εἰς τήν Σαμάρειαν ὁ Πέτρος καί ὁ Ἰωάννης οἱ ἐκ τῶν δώδεκα, διά νά δώσωσιν αὐτό. «Οὕτω γάρ φησιν ἦν (τό Πνεῦμα τό ἅγιον) ἐπ’ οὐδένί αὐτῶν ἐπιπεπτωκός» (πρέπει ὅμως νά προσδιορίσωμεν, κατά τήν γνώμην τοῦ Οἰκουμενίου, ὅτι οἱ ο΄ οὗτοι, ἐν ὅσῳ μέν ἦτον εἰς Ἱερουσαλήμ ὁμοῦ μέ τούς ιβ΄ δέν ἐμετάδιδαν τό Πνεῦμα τό ἅγιον, διά τό σέβας ὁποῦ εἶχον πρός τούς ιβ΄. Ἀφ’ οὗ δέ διεσπάρησαν εἰς τήν οἰκουμένην, οὐδείς δύναται πιστεῦσαι ὅτι δέν ἐχειροτόνουν, καί ἀκολούθως ὅτι δέν ἐμετάδιδαν Πνεῦμα ἅγιον). Ὁ δέ Θεοφόρος Ἰγνάτιος ἐπιστολῇ πρός Τραλλησίους, τόν μέν Ἐπίσκοπον λέγει μιμητήν τοῦ Χριστοῦ κατά δύναμιν (ὡς καί ὁ θεῖος Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης ἀφωμοιωμένον τῷ Θεῷ), τό δέ πρεσβυτέριον, σύστημα ἱερόν, συμβούλους καί συνέδρους τοῦ Ἐπισκόπου∙ τούς δέ Διακόνους μιμητάς τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων, λειτουργοῦντας τῷ Ἐπισκόπῳ λειτουργίαν καθαράν καί ἄμωμον. Ὁ δέ Γελάσιος ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς α΄ συνόδου, κεφ. λ΄, λέγει, ὅτι ὁ μέν Ἐπίσκοπος ἔχει τόπον τοῦ Κυρίου. Ὁ δέ Πρεσβύτερος ἐπέχει τόν Σεραφικόν θρόνον, ὁ Διάκονος τόν Χερουβικόν, καί ὁ Ὑποδιάκονος καί ὑπηρέτης, εἰς διακονίαν τούτων ἐτάχθη∙ ὅρα καί τόν Χρυσόστομον (σελ. 714, 53, τοῦ δ΄ τόμου) αὐτό τοῦτο περί τοῦ Φιλίππου λέγοντα. Καί ὅτι μόνων τῶν ιβ΄ Ἀποστόλων ἦτον νά δίδουσι Πνεῦμα ἅγιον. Ὁ δέ ἀνωτέρω Ἀρεοπαγίτης Διονύσιος, τόν μέν Ἐπίσκοπον ὀνομάζει Τελειωτικόν, τόν δέ Πρεσβύτερον, Φωτιστικόν, τόν δέ Διάκονον, Καθαρτικόν (ἐκκλ. ἱεραρχ., κεφ. ε΄).
