Διακόνους ὁμοίως θύσαντας, μετά δέ ταῦτα ἀναπαλαίσαντας, τήν μέν ἄλλην τιμήν ἔχειν, πεπαῦσθαι δέ αὐτούς πάσης τῆς ἱερᾶς λειτουργίας, τῆς τε τοῦ ἄρτον ἤ ποτήριον ἀναφέρειν, ἤ κηρύσσειν. Εἰ μέντοι τινές τῶν ἐπισκόπων τούτοις συνίδοιεν κάματόν τινα, ἤ ταπείνωσιν πρᾳότητος, καί ἐθέλοιεν πλέον τι διδόναι, ἤ ἀφαιρεῖν, ἐπ᾽ αὐτοῖς εἶναι τήν ἐξουσίαν.
Τά αὐτά καί περί διακόνων ὁ κανὼν οὗτος διατάττεται, ὅσα περί πρεσβυτέρων ὁ ἀνώτερος. Πεπαῦσθαι γάρ καί αὐτούς, ἀνεπιτηδεύτως ἡττηθέντας τῶν βασάνων, καί ἐπιθύσαντας, εἶτα ἀναπαλαίσαντας, πάσης τῆς ἱερᾶς λειτουργίας θεσπίζει. Προστίθησι δ’ ἐνταῦθα, ὅτι ἐάν τοῖς μετανοοῦσι τούτοις συνίδοιεν ἐπίσκοποι κάματόν τινα, τοὐτέστι, κόπον ἐν τῇ μετανοίᾳ διά τήν ἄρνησιν, ἤ ὅτι συντριβέντες διά τό ἁμάρτημα ἐταπεινώθησαν, καί πρᾳότητα ἐκτήσαντο, τοῖς ἴσως αὐτοῖς ὀνειδίζουσι τόν ὄλισθον πρᾴως καί μετά ταπεινώσεως προσφερόμενοι, ἀλλ’ οὐ θρασυνόμενοι, καί τούτοις ἐμπικραινόμενοι, καί ἐθέλοιεν οἱ ἐπίσκοποι, ὑφ’ οὖς τελοῦσι, πλέον τι τῶν παρά τῇ συνόδῳ ὁρισθέντων αὐτοῖς παρασχεῖν, διά τήν τῆς μετανοίας θερμότητα, ἤ ἀφελεῖν τι τῶν ὁρισθέντων, ὡς μή γνησίως αὐτῶν μεταμελομένων, μηδέ ταπεινουμένων∙ ταῦτα τῇ ἐξουσίᾳ τῶν ἐπισκόπων ἀνατίθησιν ὁ κανών, καί τῇ διακρίσει αὐτῶν. Ἀνάγνωθι καί τόν ια΄ κανόνα τῆς πρώτης οἰκουμενικῆς συνόδου. Καί ὁ παρών κανὼν τά αὐτά περί διακόνων διοριζόμενος, προστίθησιν∙ ὡς, εἴπερ οἱ ἐγχώριοι ἐπίσκοποι κατανοήσουσι τούς μετά ἀληθείας βασανισθέντας, ἀξίους ἐλέους διά τά δάκρυα καί τήν ταπείνωσιν αὐτῶν∙ ἤ τουναντίον, κολάσεως πλειόνος διά τήν ἀναίδειαν, ποιήσουσι κατά τό δόξαν αὐτοῖς, Τοὐτέστιν, ἤ ἐπαυξήσουσι τήν τιμωρίαν, ἤ προσθήσουσι μᾶλλον τήν παρηγορίαν∙ παρά γάρ τῇ ἐξουσίᾳ καί τῇ διακρίσει αὐτῶν τά περί τούτου ἀνέθεντο. Εἰ δέ τις ἐρεῖ, μή χώραν ἔχειν τά τῶν παρόντων κανόνων, Θεοῦ χάριτι, σήμερον, ὅτι τύραννος οὐ προκάθηται, ἀκούσει, ὅτι παρά τοῖς Ἀγαρηνοῖς καί τοῖς ἄλλοις ἀπίστοις πολλά τοιαῦτα γίνονται∙ καί καλῶς τά τῶν κανόνων καί νῦν ἐνεργήσουσι. Σημείωσαι καί ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι πᾶσα ψυχική θεραπεία εἰς τήν ἐπισκοπικήν ἀνηρτήθη διάκρισιν. Κανὼν α΄ καί β΄. Πρεσβύτεροι καί διάκονοι, τό πρίν ἐπιθύσαντες, εἴτε ἐξ ἀληθείας ἀναπαλαίσαντες, μόνης τῆς καθέδρας καί τῆς τιμῆς μετεχέτωσαν, μηδέν τῶν ἁγίων ἐπιτελοῦντες. Ὅσοι τῶν πρεσβυτέρων καί διακόνων ἐν καιρῷ διωγμοῦ βιασθέντες ἔθυσαν, εἶτα ἐν ἀληθείᾳ προσῆλθον ἀναπαλαίοντες ὅπερ ἔπραξαν, μόνης τῆς καθέδρας καί τῆς τιμῆς μετέχειν ὀφείλουσιν∙ ἱερατικόν δέ τι ἐνεργεῖν οὐκ ἐξέσται αὐτοῖς, οἷον ἄρτον ἤ ποτήριον ἀναφέρειν, ἤ λόγους διδασκαλίας τῷ λαῷ ποιεῖσθαι, ἤ ὅλως τι τῶν ἁγίων λειτουργιῶν ἐπιτελεῖν. Τά αὐτά ὁποῦ ἐδιώρισεν ὁ ἀνωτέρω κανὼν περί τῶν Πρεσβυτέρων, διορίζει καί ὁ παρών περί τῶν Διακόνων. Ὅτι δηλαδή ἄν αὐτοί ἀπό τήν δριμύτητα τῶν βασάνων ἐνικήθησαν καί ἐθυσίασαν εἰς τά εἴδωλα, μετά ταῦτα δέ πάλιν ὡμολόγησαν τήν εὐσέβειαν, τήν μέν ἄλλην τιμήν τῶν διακόνων νά ἔχωσι, νά παύωσι δέ ἀπό κάθε ἱεροπραξίαν ἱεροδιακονικήν, καί ἀπό τό νά βαστάζουσι τόν ἅγιον ἄρτον καί τό ἅγιον ποτήριον (ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ κγ΄ τῆς στ΄) καί ἀπό τό νά κηρύττουν∙1 ἐάν ὅμως οἱ κατά τόπον Ἐπίσκοποι γνωρίσουν ὅτι δείχνουσιν αὐτοί κόπον ἐν τῇ μετανοίᾳ διά τήν ἄρνησιν, καί ἐταπεινώθησαν συντριβέντες διά τό ἁμάρτημα, καί μετά πρᾳότητος φέρονται πρός τούς ὀνειδίζοντας αὐτούς διά τοῦτο, καί ὄχι μετά θρασύτητος, στέκεται εἰς τήν ἐξουσίαν των νά δώσουν εἰς αὐτούς καί ἄλλο τι περισσότερον ἀπό μόνην τήν τῶν διακόνων ἐξωτερικήν τιμήν, διά τήν θερμότητα τῆς μετανοίας των. Ὄχι καί γνωρίσουν αὐτούς πῶς ἐκ τοῦ ἐναντίου μέ ἀμέλειαν καί χλιαρότητα μετανοοῦν, πάλιν ἔχουν τήν ἐξουσίαν νά στερήσουν αὐτούς καί ἀπό τήν ἐξωτερικήν αὐτήν τῶν Διακόνων τιμήν, ὅρα τόν ξβ΄ Ἀποστολικόν, καί τόν ια΄ τῆς α΄ καί β΄. 1Φανερόν δέ ὅτι οἱ τοιοῦτοι οὔτε τά εἰρηνικά νά λέγουν εἶναι ἄξιοι, οὔτε αἰτήσεις νά κάμνουν. Τό δέ νά κηρύττουν ἴσως δηλοῖ τό νά ὑπαναγινώσκουν εἰς τόν λαόν τό ἅγιον Εὐαγγέλιον, ἤ καί τό νά ἐκφωνοῦν μεγαλοφώνως ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τάς εὐχάς, καί ὄχι μυστικῶς. Διό καί ὁ Σωκράτης βιβλ. β΄, κεφ. 11, λέγει, ὅτι ὁ Μέγας Ἀθανάσιος, ὅταν ὁ Συριανός στρατηγός περιεκύκλωσε τήν ἐκκλησίαν μέ τούς στρατιώτας του ἐν Ἀλεξανδρείᾳ διά νά τόν πιάση, προνοώντας νά μή γένῃ κᾀμμία βλάβη εἰς τόν λαόν, ἐπρόσταξε τόν Διάκονον νά κηρύξῃ εὐχήν. «Καί προστάξας τῷ Διακόνῳ κηρύξαι εὐχήν, αὖθις ψαλμόν λέγεσθαι παρεσκεύασεν»∙ ἐν ἄλλοις δέ ἀντί τοῦ κηρύξαι γράφεται ὁμιλεῖν.
