Τά ὁρισθέντα ἐπί πρεσβυτέρων καί ἐπισκόπων καί μητροπολιτῶν, πολλῷ μᾶλλον καί ἐπί πατριαρχῶν ἁρμόζει. Ὥστε, εἴ τις πρεσβύτερος ἤ ἐπίσκοπος ἤ μητροπολίτης τολμήσειεν ἀποστῆναι τῆς πρός τόν οἰκεῖον πατριάρχην κοινωνίας καί μή ἀναφέρει τό ὄνομα αὐτοῦ, κατά τό ὡρισμένον καί τεταγμένον, ἐν τῇ θείᾳ μυσταγωγίᾳ, ἀλλά πρό ἐμφανείας συνοδικῆς καί τελείας αὐτοῦ κατακρίσεως σχίσμα ποιήσει, τοῦτον ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, πάσης ἱερατείας παντελῶς ἀλλότριον εἶναι, εἰ μόνον ἐλεγχθείη τοῦτο παρανομήσας. Καί ταῦτα μέν ὥρισται καί ἐσφράγισται περί τῶν προφάσει τινῶν ἐγκλημάτων τῶν οἰκείων ἀφισταμένων προέδρων καί σχίσμα ποιούντων καί τήν ἕνωσιν τῆς Ἐκκλησίας διασπώντων. Οἱ γάρ δι᾿ αἱρεσίν τινα, παρά τῶν ἁγίων Συνόδων ἤ Πατέρων κατεγνωσμένην, τῆς πρός τόν πρόεδρον κοινωνίας ἑαυτούς διαστέλλοντες, ἐκείνου τήν αἵρεσιν δηλονότι δημοσίᾳ κηρύττοντος καί γυμνῇ τῇ κεφαλῇ ἐπ᾿ ἐκκλησίας διδάσκοντος, οἱ τοιοῦτοι οὐ μόνον τῇ κανονικῇ ἐπιτιμήσει οὐχ ὑποκείσονται, πρό συνοδικῆς διαγνώσεως ἑαυτούς τῆς πρός τόν καλούμενον ἐπίσκοπον κοινωνίας ἀποτειχίζοντες, ἀλλά καί τῆς πρεπούσης τιμῆς τοῖς ὀρθοδόξοις ἀξιωθήσονται. Οἱ γάρ ἐπισκόπων, ἀλλά ψευδεπισκόπων καί ψευδοδιδασκάλων κατέγνωσαν, καί οὐ σχίσματι τήν ἕνωσιν τῆς ἐκκλησίας κατέτεμον, ἀλλά σχισμάτων καί μερισμῶν τήν ἐκκλησίαν ἐσπούδασαν ῥύσασθαι.
Ἅπερ ὥρισαν οἱ τῆς συνόδου Πατέρες περί μητροπολιτῶν καί ἐπισκόπων, ταῦτα λέγουσι πλέον ἁρμόζειν καί περί πατριαρχῶν. Εἰ γάρ τις, φασί, μητροπολίτης, ἤ ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, τολμήσει ἀποστῆναι τοῦ συγκοινωνεῖν τῷ πατριάρχῃ αὐτοῦ, καί ἀναφέρειν τό ὄνομα αὐτοῦ, πρίν ἤ ἐμφανίσῃ τῇ συνόδῳ κατά τοῦ πατριάρχου, καί πρό τοῦ ἐξετασθῆναι ταῦτα, καί κατακριθῆναι ἴσως αὐτόν, ὁ τοιοῦτος ὡς σχίσμα ποιήσας, πάσης ἱερατείας ἀλλότριος ἔσται παντελῶς. Εἴρηται δέ τό, πάσης, ἀντί τοῦ, οἱ μέν ἀρχιερεῖς, τῆς ἀρχιερατικῆς, οἱ δέ ἱερεῖς, τῆς ἱερατικῆς∙ τό δέ παντελῶς, ὅτι οὐκ ἐπί τινα χρόνον εἰρχθήσονται τοῦ ἱερουργεῖν, εἶτα ἀποκαταστήσονται αὖθις εἰς τήν οἰκείαν τιμήν∙ ἀλλά τελείως ἐκπεσοῦνται τῆς ἀξίας αὐτῶν, καί οὐδέ τιμήν ἕξουσι μόνην ἀρχιερεῦσι καί ἱερεῦσιν ἀνήκουσαν. Εἶτα ἐπάγουσιν, ὅτι ταῦτα μέν ὥρισται καί ἐσφράγισται, τουτέστι, βεβαίως τετύπωται, (ἡ γάρ σφραγίς εἰς βεβαίωσίν ἐστι τῶν σφραγιζομένων καί φυλακήν∙ ὅτι καί τά φυλακῆς ἄξια σφραγίζονται ἵν’ εἶεν ἀνεπιβούλευτα) περί τῶν προφάσει τινῶν ἐγκλημάτων τῶν οἰκείων ἀφισταμένων προέδρων, και τήν ἕνωσιν διασπώντων τῆς ἐκκλησίας, ὅτε δηλαδή πορνείαν ἴσως τῷ αἰτιωμένῳ προσάπτουσιν, ἤ ἱεροσυλίαν, ἤ ἐπί χρήμασι χειροθεσίαν, ἤ ἅλλα τοιαῦτά τινα. Εἰ δ’ ὁ πατριάρχης τυχόν, ἤ ὁ μητροπολίτης, ἤ ὁ ἐπίσκοπος αἱρετικός εἴη, καί τοιοῦτος, ὡς δημοσίᾳ κηρύττειν τήν αἵρεσιν, καί γυμνῇ τῇ κεφαλῇ, ἀντί τοῦ ἀνυποστόλως και μετά παῤῥησίας, διδάσκει τά αἱρετικά δόγματα, οἱ ἀποσχίζοντες αὐτοῦ, ὁποῖοι ἄν εἶεν, οὐ μόνον κολάσεως ἄξιοι οὐκ ἔσονται διά τοῦτο, ἀλλά καί τιμῆς, ὡς ὀρθόδοξοι, ἀξιωθήσονται, χωρίζοντες ἑαυτούς τῆς τῶν αἱρετικῶν κοινωνίας∙ τοῦτο γάρ δηλοῖ, τό, ἀποτειχίζοντες∙ (τό γάρ τεῖχος τῶν ἐντός αὐτοῦ προς τούς ἐκτός χωρισμός ἐστιν)∙ οὐ γάρ ἐπισκόπου ἀπέστησαν, ἀλλά ψευδεπισκόπου καί ψευδοδιδασκάλου∙ οὐδέ σχίσμα κατά τῆς ἐκκλησίας ἐποίησαν, ἀλλά μᾶλλον σχισμάτων τήν ἐκκλησίαν ἀπήλλαξαν, ὅσον τό ἐπ’ αὐτοῖς. Καί οὗτος ὁ κανών τά αὐτά τῷ ιγ΄ καί ιδ΄ κανόνι παρακελεύεται μέχρι τινός. Φησί γάρ, πλέον ἁρμόζειν τά προσδιορισθέντα καί ἐπί πατριάρχου, ὅταν ἐκ τῆς τούτου κοινωνίας ἀποστήσῃ τις ἑαυτόν τολμηρῶς. Ὡς δέ, τινος εἰπόντος, ἐάν ἐξ εὐλόγου αἰτίας, τυχόν προφάσει αἱρέσεως, ἀποστῇ τις ἀπό τῆς τοῦ ἀρχιερέως κοινωνίας, διά τί κολασθήσεται; Ἐπάγουσιν οἱ Πατέρες, ὡς ταῦτα πάντα τότε γίνονται, ὅταν προφάσει ἐγκληματικῆς τινος ὑποθέσεως καθ’ ἑαυτόν τις τοῦ οἰκείου ποιμένος καταγνώσηται, καί ἀποσχίσῃ ἑαυτόν ἐκ τούτου, καί τοιουτοτρόπως διαρρήξῃ τήν ἕνωσιν τῆς ἐκκλησίας. Εἰ γάρ μή δι’ ἐγκληματικήν αἰτίασιν, ἀλλά δι’ αἵρεσιν χωρίσῃ τις ἑαυτόν ἀπό τοῦ ἐπισκόπου αὐτοῦ, ἤ τοῦ μητροπολίτου, ἤ τοῦ πατριάρχου, ὡς ἐπ’ ἐκκλησίας διδάσκοντος ἀνερυθριάστως διδάγματά τινα ἀπηλλοτριωμένα τοῦ ὀρθοῦ δόγματος, ὁ τοιοῦτος καί πρό ἐντελοῦς διαγνώσεως, πολλῷ δέ πλέον και μετά διάγνωσιν, ἐάν ἑαυτόν ἀποτειχίσῃ, ἤγουν χωρίσῃ ἀπό τῆς κοινωνίας τοῦ πρώτου αὐτοῦ, οὐ μόνον οὐ τιμωρηθήσεται, ἀλλά καί τιμηθήσεται, ὡς ὀρθόδοξος∙ οὐ γάρ ἀπέσχισεν αὐτόν ἀπό ἐπισκόπου, ἀλλ’ ἀπό ψευδεπισκόπου καί ψευδοδιδασκάλου∙ καί τό παρά τούτου γεγονός ἐπαίνου ἄξιόν ἐστιν, ὡς μή κατατέμνον τήν ἐκκλησίαν, ἀλλά μᾶλλον συνάπτον αὐτήν, και τοῦ μερισμοῦ ἀπαλλάττον. Εἴρηται δέ, τῷ κανόνι τό, πάσης ἰερατείας παντελῶς ἀλλότριον εἶναι τόν σχισματικόν, διά τούς λέγοντας ὀφείλειν τούς τοιούτους ἐπί καιρόν τινα τῆς ἱερατείας παύεσθαι, καί μή καθαιρεῖσθαι. Ἐγκληματικά δέ αἰτιάματά εἰσι, πορνεία, ἱεροσυλία, καί τῶν κανόνων ἀθετήσεις. Καλῶς δέ εἶπεν ό κανών ἐπαινετέους εἶναι τούς ἀποσχίζοντας ἑαυτοὐς καί πρό καταδίκης, ἀπό τῶν διδασκόντων αἱρετικά διδάγματα, καί ὄντων προφανῶς αἱρετικῶν. Εἰ γάρ κρύφα καί μετά ὑποστολῆς ψιθυρίζονται τά τῆς αἱρέσεως παρά τοῦ πρῶτου, ὡς ἀμφιβάλλοντος, οὐκ ὀφείλει τις ἐξ αὐτοῦ πρό καταδίκης ἀποσχισθῆναι∙ εἰκός γάρ ἐστι μεταῤῥυθμισθῆναι τοῦτον πρός τό ὁρθόδοξον, πρό τῆς ἐντελοῦς ἀποφάσεως, και ἀποστῆναι τῆς αἱρέσεως. Σημείωσαι ταῦτα, ἴσως ὠφελήσοντα κατά τῶν λεγόντων, μή καλῶς ἡμᾶς ἀποσχισθῆναι ἀπό τοῦ θρόνου τῆς παλαιᾶς Ῥώμης, πρό τοῦ καταδικασθῆναι τούς περί ταύτην ὡς κακόφρονας. Καί ὁ μέν παρών κανών τούς διά δογματικήν αἰτίαν ἀποσχίζοντας οὐ κολάζει∙ ὁ δέ λα΄ ἀποστολικός κανών, καί τούς κατεγνωκότας τῶν οἰκείων ἐπισκόπων, ὡς προδήλως ἀδικούντων, καί ἁποσχίσαντας ἐξ αὐτῶν, ἀνευθύνους συντηρεῖ. Ὡσαύτως καί εἴ τις ἐπίσκοπος, ἤ μητροπολίτης, κατά τοῦ πατριάρχου τοιαῦτα τολμήσει, πάσης ἱερατείας ἀλλοτριούσθω. Εἰ δέ τινες ἁποσταῖέν τινος, οὐ διά πρόφασιν ἐγκλήματος, ἀλλά διά αἵρεσιν, ὑπό συνόδου, ἤ ἁγίων Πατέρων κατεγνωσμένην, τιμῆς καί ἀποδοχῆς ἄξιοι, ὡς ὀρθόδοξοι. Ἐκεῖνα ὁποῦ οἱ ἀνωτέρω κανόνες ἐδιώρισαν περί Ἐπισκόπων, καί Μητροπολιτῶν, τά αὐτά διορίζει, καί πολλῷ μᾶλλον, ὁ παρών Κανών, περί Πατριαρχῶν, λέγων, ὅτι, ὅστις Πρεσβύτερος, ἤ Ἐπίσκοπος, ἤ Μητροπολίτης ἤθελε χωρισθῇ ἀπό τήν συγκοινωνίαν τοῦ Πατριάρχου αὐτοῦ, καί δέν μνημονεύῃ τό ὄνομα αὐτοῦ κατά τό σύνηθες (ὁ Μητροπολίτης δηλ. μόνος∙ ὁ γάρ Πρεσβύτερος τοῦ Ἐπισκόπου του τό ὄνομα μνημονεύει, ὁ δέ Ἐπίσκοπος τοῦ Μητροπολίτου του) πρό τοῦ νά φανερώσουν τά κατά τοῦ Πατριάρχου αὐτῶν εἰς τήν σύνοδον, καί παρά τῆς συνόδου αὐτός νά κατακριθῇ. Οὗτοι, λέγω, πάντες νά καθῄρωνται παντελῶς, οἱ μέν Ἐπίσκοποι, καί Μητροπολῖται, πάσης Ἀρχιερατικῆς ἐνεργείας, οἱ δέ Πρεσβύτεροι, πάσης ἱερατικῆς. Πλήν ταῦτα μέν νά γίνωνται, ἐάν διά ἐγκλήματά τινα, πορνείαν θετέον, ἱεροσυλίαν, καί ἄλλα, χωρίζωνται οἱ πρεσβύτεροι ἀπό τούς Ἐπισκόπους των, οἱ Ἐπίσκοποι ἀπό τούς Μητροπολίτας των, καί οἱ Μητροπολῖται ἀπό τούς Πατριάρχας των∙1 ἐάν δέ οἱ ῥηθέντες πρόεδροι ᾖναι αἱρετικοί, καί τήν αἵρεσιν αὐτῶν κηρύττουσι παῤῥησίᾳ,2 καί διά τοῦτο χωρίζονται οἱ εἰς αὐτούς ὑποκείμενοι, καί πρό τοῦ νά γένῃ ἀκόμη συνοδική κρίσις περί τῆς αἱρέσεως ταύτης. Οἱ χωριζόμενοι αὐτοί, ὄχι μόνον διά τόν χωρισμόν δέν καταδικάζονται, ἀλλά καί τιμῆς τῆς πρεπούσης, ὡς ὀρθόδοξοι, εἶναι ἄξιοι. Ἐπειδή, ὄχι σχίσμα ἐπροξένησαν εἰς τήν ἐκκλησίαν μέ τόν χωρισμόν αὐτόν, ἀλλά μᾶλλον ἠλευθέρωσαν τήν ἐκκλησίαν ἀπό τό σχίσμα καί τήν αἵρεσιν τῶν ψευδοεπισκόπων αὐτῶν. Ὅρα καί τόν λα΄ Ἀποστολικόν. 1Ἀγκαλά καί ὁ λα΄ Ἀποστολικ. ἀνεύθυνον κρίνει καί τόν χωριζόμενον, ἐάν γνωρίζῃ αὐτόν καί ἄδικον.2Ἀπό τόν λόγον τοῦτον τοῦ κανόνος φαίνεται ὅτι δέν πρέπει τινάς νά χωρίζηται, κατά τόν Βαλσαμῶνα, ἀπό τόν Ἐπίσκοπόν του, ἐάν αὐτός ἔχῃ μέν κᾀμμίαν αἵρεσιν, τήν φυλάττει ὅμως εἰς τό κρυπτόν καί δέν τήν κηρύττει. Τυχόν γάρ αὐτός πάλιν ἀφ’ ἑαυτοῦ μετά ταῦτα νά διορθωθῇ.
