Πολλάς τῶν ἐπισκοπῶν ὁρῶμεν καταπιπτούσας καί ἀφανισμῷ τελείῳ κινδυνευούσας παραδίδοσθαι, ὅτι περ οἱ τούτων προεστηκότες τήν περί αὐτῶν φροντίδα καί ἐπιμέλειαν εἰς νεουργίας μοναστηρίων καταναλίσκουσι, καί ταύτας διασπῶντες καί τόν σφετερισμόν τῶν εἰσόδων ἐκμηχανώμενοι, τήν ἐκείνων ἐπαύξησιν πραγματεύονται. Ὥρισεν οὖν διά τοῦτο ἡ ἁγία σύνοδος, μηδενί τῶν ἐπισκόπων ἐξεῖναι μοναστήριον ἴδιον ἐπί καταλύσει τῆς οἰκείας ἐπισκοπῆς νεουργεῖν. Εἰ δέ τις φωραθείη τοῦτο τολμῶν, αὐτόν μέν τῷ προσήκοντι ἐπιτιμίῳ καθυποβάλλεσθαι, τό δέ νεουργηθέν ὑπ᾽ αὐτοῦ, ὡς μηδέ τήν ἀρχήν μοναστηρίου δίκαιον ἀπειληφός, ὡς ἰδιόκτητον τῷ ἐπισκοπείῳ προσκυροῦσθαι. Οὐδέν γάρ τῶν παρανόμως καί ἀτάκτως παρυφισταμένων, τό πρόκριμα τῶν κανονικῶς συνισταμένων ἀποφέρεσθαι δύναται.
Τό παρ’ ἐπισκόπων κτίζεσθαι μοναστήρια κωλύει ὁ κανών∙ ἵνα μή τά τῶν ἐπισκοπῶν αὐτῶν σφετερίζωνται, και εἰς τάς οἰκοδομάς τῶν μονῶν δαπανῶσιν αὐτά, καί τάς ἐπισκοπάς διασπῶντες, τήν τῶν μονῶν ἐπαύξησιν πραγματεύωνται∙ διά τοῦ, διασπῶντες, τήν τῶν ἐπισκοπῶν παραδηλώσας πτῶσιν, καί τόν ἀφανισμόν∙ τό γάρ διασπώμενον, κᾂν ζῶον εἴη, κᾂν ἄψυχόν τι, εἰς φθοράν συνελαύνεται. Καί ἀπαγορεύει καθόλου, μή τινι τῶν ἐπισκόπων ἐξεῖναι μοναστήριον ἴδιον νεουργεῖν, ὡς ἐπί καταλύσει τῆς ἐπισκοπῆς τῆς συστάσεως τῆς μονῆς ἐσομένης∙ εί δέ τοῦτο τολμήσει, φησίν, αὐτός μέν ἐπιτιμηθήσεται παρά τοῦ χειροτονοῦντος αὐτόν∙ τό δέ νεουργηθέν παρ’ αὐτοῦ, τῇ ἐπισκοπῇ προσκυρωθήσεται, καί ἔσται αὐτῇ ἰδιόκτητον, ὥσπερ εἰ μηδέ μοναστήριον ἐγένετο. Τά γάρ παρανόμως γινόμενα οὐκ ἔσονται εἰς βλάβην καί ἀνατροπήν τῶν πραττομένων κανονικῶς. Ἐπισκόπων τινῶν, ὡς ἔοικε, νεουργούντων μοναστήρια, καί καταναλισκόντων τάς εἰσόδους τῶν ἐπισκοπῶν, ἅσπερ ὤφειλον μετά τήν ἀναγκαίαν τούτων δαπάνην εἰς τήν περιποίησιν τῶν τῆς ἐπισκοπῆς ταμιεύειν, κατά τόν ἀποστολικόν κανόνα, κἀντεῦθεν τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν καταπιπτουσῶν, καί εἰς τό μηδέν σχεδόν περιϊσταμένων∙ ὥρισαν οἱ Πατέρες, μή νεουργεῖν ἐπίσκοπον μοναστήριον ἴδιον, διά τό ἐπί καταλύσει τῆς ἐπισκοπῆς τοῦτο καινίζεσθαι. Εἰ δέ, παρά ταῦτά τις ἐπίσκοπος ποιήσει, αὐτός μέν ἐπιτιμίῳ καθυποβληθήσεται∙ τό δέ νεουργηθέν μοναστήριον ὑπό τήν κυριότητα ἐσεῖται τῆς ἐπισκοπῆς∙ καί ὁ μέν κανών ἐν τούτοις. Καλῶς δέ εἶπε, μή ἔχειν ἐπ’ ἀδείας τόν ἐπίσκοπον ἐκ νέου καινίζειν μοναστήριον ἐπί καταλύσει τῆς ἰδίας ἐπισκοπῆς∙ εἰ γάρ τό προόν μοναστήριον ἀνακαινίζει τις, φθάσαν καταπτωθῆναι, καί μηδέ τά τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ λυμαίνεται, οὐ κωλυθήσεται ποιῆσαι τά βουλητέα αὐτῷ, ὥσπερ οὐ κωλυθήσεται, ὠς ἐμοί δοκεῖ, καί μοναστήριον ἐκ καινῆς ἀνεγεῖραι, εἴπερ τά τῆς ἐπισκοπῆς οὐ λυμαίνεται, ἀλλ’ οἴκοθεν τήν δαπάνην ποιεῖ. Τό γάρ ἀδιαστίκτως οὕτω, καί ὅτε μή βλάπτεται ἡ ἐπισκοπή, κωλύεσθαι τόν ἐπίσκοπον καινουργεῖν μοναστήριον εἰς δοξολογίαν θεοῦ καί σωτηρίαν ψυχῶν, οὐκ ἔστιν εὐπαράδεκτον, οὐδέ τῆς τῶν Πατέρων διακρίσεως ἐπάξιον. Και αὐτός γάρ ὁ τῆς παρούσης συνόδου πρῶτος, ὁ μακαριώτατος Φώτιος, τήν τοῦ Μανουήλ μονήν ἐκ κρηπίδων αὐτῶν σχεδόν, εἰς ὅ νῦν κάλλος καί μέγεθος ὁρᾶται, κατέστησε. Καί ὁ ἁγιώτατος ἐκεῖνος πατριάρχης κυρός Ἀλέξιος μετά ταῦτα τήν μονήν τήν λεγομένην τοῦ κυροῦ Ἀλεξίου ἀνήγειρε∙ καί ὁ ὁσιώτατος πατριάρχης κυρός Θεοφύλακτος τήν περιβόητον μονήν τῶν Ῥουφινιανῶν. Καί ἄλλοι δέ πατριάρχαι, μητροπολῖταί τε και ἐπίσκοποι, διάφορα μοναστήρια ἐκαινούργησαν ἔν τε τῇ βασιλευούσῃ τῶν πόλεων καί ἔξωθεν, καί οὐδέν ἐκ τούτων κατά τήν τοῦ κανόνος περίληψιν εἰς τά δίκαια τῶν ἐπισκοπῶν περιῆλθε∙ πάντως, διά τό μή γενέσθαι τήν τούτων ἀνέγερσιν παρά τῶν ἀρχιερέων ἐπί καταλύσει τῶν οἰκείων ἐπισκοπῶν. Ὥσπερ δέ τινος εἰπόντος, ἵνα τί ἡ παρά τοῦ ἐπισκόπου ἀνεγερθεῖσα μονή οὐ συντηρεῖται ὑπό τά δίκαια τούτου, ἤ κᾂν ἐλευθέρα, ἀλλ’ ὑπό τήν ἐπισκοπικήν μεταβαίνει κυριαρχίαν; Εἶπον οἱ Πατέρες, ὡς, ἐπεί ἀρχῆθεν καί ἐκ κρηπίδων αὐτῶν ὑπεναντίως τοῖς κανόσι συνέστη τό τοιοῦτον εὐαγές φροντιστήριον, ὀφείλει λογίζεσθαι, ὥσπερ εἰ μηδέ ἐκτίσθη παρά τοῦ ἐπισκόπου∙ καί ἐπεί τά παρά τινων προσαγόμενα τῷ Θεῷ οὐκ εἰσί τῆς τοῦ κτίζοντος κυριότητος, ἀλλά τῆς τοῦ Θεοῦ, καί ἀπό τῶν εἰσόδων δέ τῆς ἐπισκοπῆς ἐκτίσθη, ὀφείλει καί τό τοιοῦτον, ὡς ἰδιόκτητον, τῇ ἐπισκοπῇ προσκυροῦσθαι. Ἐρωτήσει δέ τις, εἰς ποῖον ἐπίσκοπον ὀφείλει τό μοναστήριον περιέρχεσθαι, εἰς τόν διαδεξάμενον τον κτίσαντα τοῦτο ἀρχιερέα, ἤ εἰς τόν ἐγχώριον ἐπίσκοπον; Λύσις. Τά δαπανηθέντα εἰς ἀνέγερσιν τοῦ μοναστηρίου, ὡς ἀπό τοῦ κανόνος ἀναφαίνεται, ἀπό τῶν εἰσόδων ἦσαν τῆς ἐπισκοπῆς∙ διό καί ὀφείλει τοῦτο εἰς τήν ἐπισκοπήν ταύτην περιέρχεσθαι, ὡς δικαιουμένην ἐπ’ αὐτῷ, διά τό κτισθῆναι ἀπό τῶν εἰσόδων ταύτης. Καί εἰ μέν ἐκτίσθη εἰς τήν ἐνορίαν αὐτῆς, λόγος οὐδείς∙ εἰ δέ καί εἰς ἑτέραν ἐνορίαν, καί οὕτω τό μέν μοναστήριον περιελεύσεται εἰς τήν ἐπισκοπήν, ὁ δέ κατά χώραν ἐπίσκοπος ἕξει ἐπ’ αὐτῷ μόνα τά ἀρχιερατικά δίκαια∙ καί ἡ μέν ἑρμηνεία τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Ἔχε δέ ἐπί μνήμης, ὅτι ὁ ἅγιος Χρυσόστομος, ἐν τῇ τοῦ κατά Ματθαῖον ἁγίου Εὐαγγελίου ἑρμηνείᾳ, αὐτοῦ, λέγει∙ ὡς ἐάν τις ἐρωτήσῃ σε, ποῖόν ἐστι κρεῖττον, προσενεγκεῖν ἐκκλησίᾳ δῶρον, ἤ χαρίσασθαι πτωχοῖς; εἰπέ, προτιμήσασθαι τούς πτωχούς∙ ὅτι, φησί, τά μέν τῶν ἐκκλησιῶν, καί χρόνος φθείρει, καί τύραννοι ἀφαιροῦνται∙ τά δέ δοθέντα πτωχοῖς, οὐδέ ὁ διάβολος δύναται ἀφελέσθαι. Ἐάν δέ πρόθηταί τις δωρήσασθαι ἐκκλησίᾳ, οὐκ ὀφείλει περικόπτεσθαι, χάριν τοῦ προτιμηθῆναι τούς πτωχούς∙ καί ὅτι ἡ ἀνακαίνισις τῶν ἐκκλησιῶν προτιμοτέρα ἐστί τῶν πτωχῶν∙ οὐ μήν ἡ πρώτη νεουργία. Μηδένί τῶν ἐπισκόπων ἐξέστω μοναστήριον ἴδιον, ἐπί καταλύσει τῆς ἰδίας ἐπισκοπῆς, νεουργεῖν. Ὁ δέ τοῦτο τολμῶν, ἐπιτιμάσθω∙ καί τό νεουργηθέν, ὡς ἰδιωτικόν, τῇ ἐπισκοπῇ προσκυρούσθω. Ἐμποδίζει ὁ παρών Κανών τό νά παραβλέπουσι μέν τάς κινδυνευούσας ἀφανισθῆναι Ἐπισκοπάς των οἱ Ἐπίσκοποι, νά κτίζουσι δέ ἐδικά των Μοναστήρια μέ τά ἔξοδα τῶν πραγμάτων τῶν Ἐπισκοπῶν. Ἐπειδή, καθὼς τά Μοναστήρια δέν εἶναι δίκαιον νά στεροῦνται τά πράγματά των. Ἔτζι παρομοίως οὔτε αἱ Ἐπισκοπαί, καί μάλιστα κινδυνεύουσαι∙ ὅποιος δέ Ἐπίσκοπος ἤθελε τολμήσῃ νά κάμῃ Μοναστήριον, αὐτός μέν νά λαμβάνῃ τό πρέπον ἐπιτίμιον, τό δέ νεόκτιστον Μοναστήριον νά μή λαμβάνῃ ὅλως Μοναστηρίου δίκαιον, ἤτοι νά μή διοικῆται ἐν ἐλευθερίᾳ καθ’ ἑαυτό, ἀλλά νά γίνεται ἰδιόκτητον ἀφιέρωμα τῆς Ἐπισκοπῆς, ὡς διά τῶν ἐξόδων τῆς Ἐπισκοπῆς οἰκοδομηθέν. Ἐπειδή τά παρανόμως γενόμενα, δέν βλάπτουσιν, οὔτε ἀνατρέπουσι τά νομίμως γινόμενα καί κανονικῶς. Ὁ δέ Βαλσαμών λέγει, ὅτι ἂν ἡ Ἐπισκοπή δέν ἔχῃ κίνδυνον, οὔτε βλάβην, δύναται ὁ Ἐπίσκοπος ἐξ ἰδίων ἐξόδων (ἴσως δέ καί ἐκ τῶν περισσευόντων ἐξόδων τῆς Ἐπισκοπῆς) καί νά οἰκοδομῇ ἐκ θεμελίων, καί νά ἀνακαινίζῃ τά διαφθαρέντα Μοναστήρια, καθὼς ὁ Πατριάρχης Φώτιος ἐκ θεμελίων ἔκτισε τήν τοῦ Μανουήλ μονήν. Ὁ Πατριάρχης Ἀλέξιος, τήν του Ἀλεξίου∙ ὁ Θεοφύλακτος Πατριάρχης, τήν περιβόητον μονήν τῶν Ῥουφιανῶν. Καί ἄλλοι ὁμοίως Πατριάρχαι καί Ἀρχιερεῖς.1 Ὅρα τόν Ἀποστολικόν λη΄. 1Κατά τῶν Ἐπισκόπων ὁποῦ κτίζουν ἀπό ἄσπρα ἀδικίας οὔτω γράφει ὁ ἅγιος Ἰσίδωρος «Κτίζεις, ὥς φασιν, ἐκκλησίαν ἐν Πηλουσίῳ λαμπράν μέν τοῖς μηχανήμασι, πονηροῖς δέ ἐπιτηδεύμασι, χειροτονιῶν τιμήμασι καί ἀδικίαις, καί ὕβρεσι, καί πενήτων ἐκπιεσμοῖς, καί πτωχικοῖς δαπανήμασιν, οὐδέν ἐστιν ἕτερον, ἤ οἰκοδομεῖν Σιών ἐν αἵμασι, καί Ἱερουσαλήμ ἐν ἀδικίαις. Οὐ χρῄζει δέ Θεός ἐξ ἀλλοτρίων θυσίας∙ παῦσαι τοίνυν κτίζων καί ἀδικῶν, ἵνα μή εἰς ἐλέγχόν σου ὁ οἶκος ἐπί Θεοῦ εὑρεθῇ, μετέωρος μέν ἱστάμενος, καταβοῶν δέ σου αἰώνια». (ἐπιστολ. λζ΄ Εὐσεβίῳ Ἐπισκόπῳ). Καί ὁ Ἀββακούμ δέ φησιν «Οὐαί ὁ οἰκοδομῶν πόλιν ἐν αἵμασι». (β΄, 12).
