Ἐπειδή πολλοί τήν ἐκκλησιαστικήν εὐταξίαν συγχεῖν καί ἀνατρέπειν βουλόμενοι, φιλέχθρως καί συκοφαντικῶς αἰτίας τινάς κατά τῶν οἰκονομούντων τάς ἐκκλησίας ὀρθοδόξων ἐπισκόπων συμπλάσσουσιν, οὐδέν ἕτερον, ἤ χραίνειν τάς τῶν ἱερέων ὑπολήψεις, καί ταραχάς τῶν εἰρηνευόντων λαῶν κατασκευάζειν ἐπιχειροῦντες· τούτου ἕνεκεν ἤρεσε τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει συνδραμόντων ἐπισκόπων, μή ἀνεξετάστως προσίεσθαι τούς κατηγόρους, μηδέ πᾶσιν ἐπιτρέπειν τάς κατηγορίας ποιεῖσθαι κατά τῶν οἰκονομούντων τάς ἐκκλησίας, μηδέ μήν πάντας ἀποκλείειν. Ἀλλ᾿ εἰ μέν τις οἰκείαν τινά μέμψιν, τοὐτέστιν ἰδιωτικήν, ἐπαγάγοι τῷ ἐπισκόπῳ ὡς πλεονεκτηθείς, ἤ ἄλλο τι παρά τό δίκαιον παρ᾿ αὐτοῦ πεπονθώς, ἐπί τῶν τοιούτων κατηγοριῶν μή ἐξετάζεσθαι, μήτε πρόσωπον τοῦ κατηγόρου, μήτε τήν θρησκείαν. Χρή γάρ παντί τρόπῳ, τό τε συνειδός τοῦ ἐπισκόπου ἐλεύθερον εἶναι, καί τόν ἀδικεῖσθαι λέγοντα, οἵας ἂν ᾖ θρησκείας, τῶν δικαίων τυγχάνειν. Εἰ δέ ἐκκλησιαστικόν εἴη τό ἐπιφερόμενον ἔγκλημα τῷ ἐπισκόπῳ, τότε δοκιμάζεσθαι χρή τῶν κατηγορούντων τά πρόσωπα· ἵνα, πρῶτον μέν αἱρετικοῖς μή ἐξῇ κατηγορίας κατά τῶν ὀρθοδόξων ἐπισκόπων ὑπέρ ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων ποιεῖσθαι. Αἱρετικούς δέ λέγομεν, τούς τε πάλαι τῆς ἐκκλησίας ἀποκηρυχθέντας, καί τούς μετά ταῦτα ὑφ᾿ ἡμῶν ἀναθεματισθέντας· πρός δέ τούτοις, καί τούς τήν πίστιν μέν τήν ὑγιῆ προσποιουμένους ὁμολογεῖν, ἀποσχίσαντας δέ, καί ἀντισυνάγοντας τοῖς κανονικοῖς ἡμῶν ἐπισκόποις. Ἔπειτα δέ, καί εἴ τινες τῶν ἀπό τῆς ἐκκλησίας ἐπί αἰτίαις τισί προκατεγνωσμένοι εἶεν καί ἀποβεβλημένοι, ἤ ἀκοινώνητοι, εἴτε ἀπό κλήρου, εἴτε ἀπό λαϊκοῦ τάγματος, μηδέ τούτοις ἐξεῖναι κατηγορεῖν ἐπισκόπου, πρίν ἂν τό οἰκεῖον ἔγκλημα πρότερον ἀποδύσωνται. Ὁμοίως δέ καί τούς ὑπό κατηγορίαν προλαβοῦσαν ὄντας, μή πρότερον εἶναι δεκτούς εἰς ἐπισκόπου κατηγορίαν, ἤ ἑτέρων κληρικῶν, πρίν ἂν ἀθώους ἑαυτούς τῶν ἐπαχθέντων αὐτοῖς ἀποδείξωσιν ἐγκλημάτων. Εἰ μέντοι τινές μήτε αἱρετικοί, μήτε ἀκοινώνητοι εἶεν, μήτε κατεγνωσμένοι, ἤ προκατηγορημένοι ἐπί τισι πλημμελήμασι, λέγοιεν δέ ἔχειν τινά ἐκκλησιαστικήν κατά τοῦ ἐπισκόπου κατηγορίαν, τούτους κελεύει ἡ ἁγία σύνοδος, πρῶτον μέν ἐπί τῶν τῆς ἐπαρχίας πάντων ἐπισκόπων ἐνίστασθαι τάς κατηγορίας, καί ἐπ᾿ αὐτῶν ἐλέγχειν τά ἐγκλήματα τοῦ ἐν αἰτίαις τισίν ἐπισκόπου· εἰ δέ συμβαίη ἀδυνατῆσαι τούς ἐπαρχιώτας πρός διόρθωσιν τῶν ἐπιφερομένων ἐγκλημάτων τῷ ἐπισκόπῳ, τότε αὐτούς προσιέναι μείζονι συνόδῳ, τῶν τῆς διοικήσεως ἐκείνης ἐπισκόπων ὑπέρ τῆς αἰτίας ταύτης συγκαλουμένων· καί μή πρότερον ἐνίστασθαι τήν κατηγορίαν, πρίν ἤ ἐγγράφως αὐτούς τόν ἴσον αὐτοῖς ἐπιτιμήσασθαι κίνδυνον, εἴπερ ἐν τῇ τῶν πραγμάτων ἐξετάσει συκοφαντοῦντες τόν κατηγορούμενον ἐπίσκοπον ἐλεγχθεῖεν. Εἰ δέ τις καταφρονήσας τῶν κατά τά προδηλωθέντα δεδογμένων, τολμήσειεν ἤ βασιλικάς ἐνοχλεῖν ἀκοάς, ἤ κοσμικῶν ἀρχόντων δικαστήρια, ἤ οἰκουμενικήν σύνοδον ταράσσειν, πάντας ἀτιμάσας τούς τῆς διοικήσεως ἐπισκόπους, τόν τοιοῦτον τό παράπαν εἰς κατηγορίαν μή εἶναι δεκτόν, ὡς καθυβρίσαντα τούς κανόνας, καί τήν ἐκκλησιαστικήν λυμηνάμενον εὐταξίαν.
Ἐνταῦθα διατάττονται οἱ θεῖοι Πατέρες, τίνας δεῖ προσδέχεσθαι ἐπισκόπων ἤ κληρικῶν κατηγοροῦντας, καί τίνας ἀπροσδέκτους εἶναι. Καί φασιν, ὅτι εἰ μέν ἰδιωτικήν δίκην ἐνίστησί τις κατά ἐπισκόπου, οἷον ἀδικίαν ἐπεγκαλῶν αὐτῷ, ἀφαίρεσιν δῆθεν πράγματος ἀκινήτου, ἤ κινητοῦ, ἤ ὕβριν, ἤ τι τοιοῦτον, οἷος ἄν εἴη ὁ ἐνάγων, προσδεχθήσεται, κᾂν ἄπιστος δηλαδή, κᾂν αἱρετικός, κᾂν ἀφωρισμένος, ἤ καί τέλεον τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐκκεκομμένος. Δεῖ γάρ πάντας, ὁποίας ἄν εἶεν θρησκείας, ἤ καταστάσεως, ἀδικεῖσθαι λέγοντας, προσίεσθαι, καί τοῦ δικαίου τυγχάνειν. Ἰδιωτικήν δέ δίκην εἶπον, διαστέλλοντες ταύτην ἀπό τῶν ἐγκληματικῶν, ἤτοι τῶν δημοσίων∙ ἰδιωτικαί μέν γάρ λέγονται, αἱ εἰς χρήματα τήν ζημίαν ἐπάγουσαι∙ ἐγκληματικαί δέ, αἱ εἰς τήν οἰκείαν κατάστασιν τόν κατηγορούμενον ζημιοῦσαι∙ διό καί ἐπήγαγον. Εἰ δέ ἐκκλησιαστικόν εἴη τό ἐπιφερόμενον ἔγκλημα τῷ ἐπισκόπῳ, τοιοῦτον τυχόν, οἷον ἔκπτωσιν αὐτῷ τῆς ἱερωσύνης ἐπάγειν, ἱεροσυλία δηλαδή, ἤ ἐπί δόσει χρημάτων χειροτονία, ἤ ἀρχιερατικοῦ δικαίου τινός τελεσιουργία ἐν ἀλλοτρίᾳ ἐνορίᾳ, χωρίς γνώμης τοῦ ἐκεῖσε ἀρχιερέως, καί ὅσα τούτοις εἰσίν ὅμοια, τότε τόν κατήγορον ἀκριβῶς ἐξετάζεσθαι, καί αἱρετικόν ὄντα, μή προσδέχεσθαι. Αἱρετικούς δέ πάντας καλεῖ τούς παρά τήν ὀρθόδοξον πίστιν δοξάζοντας, κᾂν πάλαι ἀπεκηρύχθησαν, κᾂν προσφάτως, κᾂν παλαιαῖς αἱρέσεσι κοινωνῶσι, κᾂν νέαις∙ καί οὐ μόνον τούς περί τήν ὑγιῆ πίστιν σφαλλομένους ἀποπέμπεται ὁ κανών πρός ἐπισκόπων ἐγκληματικήν κατηγορίαν, ἀλλά καί τούς ἀποσχίσαντας ἐκ τῶν ἰδίων ἐπισκόπων, καί ἐκείνοις ἀντισυνάγοντας, κᾂν δοκῶσιν ὀρθοδοξεῖν. Σχισματικοί δέ εἰσι κατά τόν μέγαν Βασίλειον, οἱ δι’ αἰτίας τινάς ἐκκλησιαστικάς, καί ζητήματα ἰάσιμα, πρός ἀλλήλους διενεχθέντες∙ ὁμοίως δέ καί τούς ἐπί αἰτίαις οἵαις δή τισι ἀποβεβλημένους τῆς ἐκκλησίας, ἤ ἀκοινωνήτους∙ ἀποβεβλημένους δέ τούς τελείως ἐκκεκομμένους τῆς ἐκκλησίας νοητέον. Τούς δέ πρός καιρόν ἀφορισθέντας ἐδήλωσαν οἱ θεῖοι Πατέρες διά τοῦ εἰπεῖν ἀκοινωνήτους, κᾂν κληρικοί εἶεν οἱ τοιοῦτοι, κᾂν λαϊκοί∙ καί οὗτοι γάρ οὐ προσδεκτέοι πρός κατηγορίαν ἐπισκόπων, ἤ κληρικῶν λογίζονται, μέχρις ἄν τό οἰκεῖον αἰτίαμα ἀποσκευάσωνται, καί ἀνεγκλήτους καταστῆσωσιν ἑαυτούς. Ἀλλά μήν καί τούς ὑπό κατηγορίαν ὄντας τινά, καθαπτομένην τῆς αὐτῶν καταστάσεως, μή προσίεσθαι διακελεύεται ὁ κανών κατηγοροῦντας ἐπισκόπων, ἤ κληρικῶν, εἰ μή ἑαυτούς τῶν ἐπενεχθέντων αὐτοῖς ἐγκλημάτων ἀθωώσουσιν. Εἰ δέ οὐδεμιᾷ τῶν εἰρημένων αἰτιῶν ἔνοχοί εἰσιν οἱ κατηγοροῦντες, ἀλλ’ ἀνέγκλητοι εὑρίσκοιντο πάντοθεν, τότε εἰ μέν ἐπίσκοπος ὁ κατηγορούμενος εἴη, οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπίσκοποι συνιόντες, ἀκροάσονται τῆς κατηγορίας, καί ἤ λύσουσι τήν ὑπόθεσιν, ἤ, εἰ μή δύνανται λύσαι αὐτήν, μείζονι συνόδῳ προσελεύσονται∙ μείζονα δέ σύνοδον λέγει τούς τῆς διοικήσεως ὅλης ἐπισκόπους. Ἐπαρχίαν μέν γάρ τυχόν νοητέον την Ἀνδριανούπολιν, ἤ τήν Φιλιππούπολιν, καί τούς περί αὐτάς ἐπισκόπους∙ διοίκησιν δέ, τήν Θρᾴκην ὅλην, ἤ τήν Μακεδονίαν. Ὅταν οὖν οἱ τῆς ἑπαρχίας πρός διόρθωσιν τῶν κατηγορουμένων ἀτονῶσι, τότε συνάγεσθαι τούς τῆς διοικήσεως ἐπισκόπους ὁ κανών θεσπίζει, καί λύειν τά κατά τοῦ ἐπισκόπου λεγόμενα. Εἰ δέ κληρικός εἴη ὁ κατηγορούμενος, παρά τῷ ἐπισκόπῳ, ᾧ ὑπόκειται, ὁ ἑνάγων ἐνστήσεται τήν κατηγορίαν∙ καί εἰ μή παρ’ ἐκείνῳ λυθῇ ἡ ὑπόθεσις, τότε τά ἑξῆς προβήσεται, ὡς ἄνωθεν εἴρηται. Οὐ πρότερον δέ τόν ἐνάγοντα τήν κατηγορίαν τοῦ ἐγκλήματος ἐνιστᾷν, οἱ ἱεροί Πατέρες ὡρίσαντο, τῷ πολιτικῷ νόμῳ ἑπόμενοι, εἰ μή ἐγγράφως ὁ κατήγορος ἀσφαλίσεται, ἔνοχον εἶναι αὐτόν, μή ἀποδείξαντα τήν κατηγορίαν, ταὐτοπαθείᾳ, ὥστε αὐτόν ὑποστῆναι, εἴ τι ἔμελλε παθεῖν ὁ κατηγορούμενος, ἀποδεικνυμένης τῆς κατ’ αὐτοῦ αἰτιάσεως. Ταῦτα δέ ὁρίσαντες οἱ θεῖοι Πατέρες, ἐπήγαγον, τόν μή τηρήσοντα τόν συνοδικόν τοῦτον κανόνα, ἀλλ’ ἤ βασιλεῖ προσελευσόμενον, ἤ κοσμικοῖς ἄρχουσιν, ἤ οἰκουμενικῇ συνόδῳ, ἄδεκτον εἶναι παντάπασιν εἰς κατηγορίαν, ὡς ἀτιμάσαντα τούς τῆς διοικήσεως ἐπισκόπους, καί τούς κανόνας ὑβρίσαντα, καί τήν τῆς ἐκκλησίας εὐταξίαν συγχέαντα. Σημείωσαι τόν παρόντα κανόνα, χάριν τῶν ἐνιστάντων ἐγκληματικά δικαστήρια κατά τῶν ἐπισκόπων, καί λοιπῶν ἱερωμένων. Ἀνάγνωθι καί τόν ρκθ΄ κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου, καί τούς εἰς τήν ἑρμηνείαν αὐτοῦ καταστρωθέντας νόμους∙ καί μάθοις ἐκ τοῦ παρόντος κανόνος, καί ἐξ ἐκείνων, τίνες κωλύονται γυμνάζειν κατά τῶν ἱερωμένων ἐγκληματικάς ἀγωγάς. Οὐκ ἐπαύσατο ποτέ ὁ πολέμιος ἡμῶν Σατάν διά συκοφαντίας μολύνων τάς ὑπολήψεις τῶν ἀγαθῶν ἀνθρώπων, καί μᾶλλον τῶν ἐπισκόπων∙ καί διά τοῦτο ὥρισαν οἱ Πατέρες, πάντα ἄνθρωπον ἔντιμον, καί ἄτιμον, πιστόν, καί ἄπιστον, ἰδιωτικήν μέν ὑπόθεσιν, τουτέστι χρηματικήν, κατά ἐπισκόπου ἔχοντα, προσδέχεσθαι καί δικάζεθαι παρά τῷ προσφόρῳ δικαστηρίῳ∙ χάριν δέ ἑγκληματικῆς ὑποθέσεως, ἤ ἐκκλησιαστικοῦ οἱουδήτινος ζητήματος, καθαίρεσιν, ἤ καί ἐπιτίμιον ἐπάγοντος τῷ ἐπισκόπῳ, μή ἄλλως τοῦτον ἕλκεσθαι, εἰμή πρότερον ἐξετασθῇ τό πρόσωπον τοῦ κατηγόρου. Τοῖς γάρ αἱρετικοῖς οὐδόλως ἐνεδόθη κατηγορεῖν ἐπισκόπου. Οἱ δέ ἀφωρισμένοι, ἤ καί προκατηγορηθέντες ὁπωσδήποτε, οὐ δύνανται κατά ἐπισκόπου, ἤ κληρικοῦ κατηγορίαν εἰσάγειν, εἰ μή ἑαυτούς ἀθωώσωσι τῆς κατηγορίας. Καί τοῦ κατηγόρου δέ τοιούτου ὄντος, οὐχ ἁπλῶς καί ὡς ἔτυχε θέλει ὁ κανών τόν κληρικόν, ἤ τόν ἐπίσκοπον ἕλκεσθαι, ἀλλά μετά πάσης νομικῆς παρατηρήσεως, καί διά ἐγγραφῆς, ἤτοι διά καταθέσεως τοῦ κατηγόρου, καθυποβαλλούσης τοῦτον τῇ ταυτοπαθείᾳ, εἰ μή τό εἰσαγόμενον παρ’ αὐτοῦ ἔγκλημα ἀποδείξει. Ἀλλά καί τήν κατηγορίαν τοῦ ἐπισκόπου, ἤ τοῦ κληρικοῦ, πρῶτον παρά τῷ μητροπολίτῃ γίνεσθαι∙ εἰ δέ οὐ δυνηθῇ ἡ ἐγχώριος σύνοδος λύσαι τήν ὑπόθεσιν, τότε, φησίν, ἀκροάσεται ταύτης μείζων σύνοδος. Τόν δέ παρά ταῦτα ποιοῦντα, καί ἤ βασιλεῖ προσερχόμενον, ἤ κοσμικοῖς ἄρχουσιν, ἤ οἰκουμενικῇ συνόδῳ, ἀπαράδεκτον εἰς κατηγορίαν εἶναι, ὡς ὑβριστήν τῶν κανόνων, καί τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐταξίας λυμεῶνα.Ἰδιωτικάς δέ ὠνόμασεν ὁ κανών τάς χρηματικάς ὑποθέσεις, πρός ἀντιδιαστολήν τῶν ἐγκληματικῶν, αἵτινες δημόσιαι λέγονται, ὡς κινούμεναι παρά παντός τῶν τοῦ δήμου, ὅπερ ἐπί τῶν χρηματικῶν ἀγωγῶν οὐκ ἔστι∙ μόνος γάρ ὁ ἔχων τό διαφέρον ταύτας κινεῖ. Ἀκούων δέ τοῦ παρόντος κανόνος, λέγοντος αἱρετικούς, καί τούς τήν πίστιν μέν τήν ὑγιῆ προσποιουμένους ὁμολογεῖν, ἀποσχίσαντας δέ καί ἀντισυναγαγόντας τοῖς κανονικοῖς ἡμῶν ἐπισκόποις, μή ἐναντιωθῇς τῷ β΄ κανόνι τοῦ μεγάλου Βασιλείου, μή ὀνομάζοντι αἱρετικούς τούς σχισματικούς∙ ἀλλ’ εἰπέ, ἐκείνους τούς σχισματικούς ὀνομάζεσθαι ὑπό τοῦ παρόντος κανόνος αἱρετικούς, τούς ἀλλοτριόφρονας, καί κατά προσποίησιν μέν ὀρθοδοξοῦντας, κατά ἀλήθειαν δέ ὄντας αἱρετικούς. Τόν δέ κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου, περί ἑτέρων σχισματικῶν διδάσκειν, τῶν ὄντων μέν ὀρθοδόξων τῇ ἀληθείᾳ, διά δέ τινα πρόφασιν ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος, ἀποσχισάντων ἑαυτούς, κατά ἀλαζονείαν, ἀπό τῆς ὁλότητος τῶν ἀδελφῶν∙ καί ἀνάγνωθι τόν ῥηθέντα κανόνα τοῦ ἁγίου Πατρός. Ἀπό μέντοι τοῦ τελευταίου ῥητοῦ τοῦ παρόντος κανόνος, τοῦ λέγοντος, ἀπαράδεκτον εἰς κατηγορίαν εἶναι τόν παρά τόν κανόνα ποιοῦντα, ὡς ὑβριστήν τῶν κανόνων, ἐπεχείρησαν εἰπεῖν τινες, καί ἀτιμίᾳ τοῦτον καθυποβάλλεσθαι. Ἐμοί δέ δοκεῖ, ἀπό τούτου μή γενέσθαι, τόν οὕτως ἀσυντάκτως ἑναγαγόντα, ἔνοχον τῇ περί ὕβρεως ἀγωγῇ, ὥστε ἀτιμωθῆναι, καί ἀκολούθως καθαιρεθῆναι, διά τόν κανόνα τόν λέγοντα∙ Τό φανερόν βλάπτει, τό ἐκτετυπωμένον οὐ βλάπτει∙ ἄλλως δέ πως τιμωρηθήσεται κατά τό δοκοῦν τῷ δικάζοντι. Ἐπισκόπου δέ τινος ἑλκυσθέντος χάριν ἐγκληματικῆς ὑποθέσεως εἰς τήν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἁγίαν σύνοδον, καί ζητήσαντος τήν κρίσιν τοῦ μητροπολίτου αὐτοῦ, καί τῆς οἰκείας συνόδου, κατά τόν παρόντα κανόνα, εἶπόν τινες, ὡς, ἐπεί ὁ μητροπολίτης παρουσιάζων, θέλει τόν ἐπίσκοπον αὐτοῦ παρά τῇ μεγάλῃ συνόδῳ κριθῆναι, καλῶς παρά ταύτῃ κριθήσεται. Ἀντέθεντο δ’ ἕτεροι, μή κεῖσθαι τήν κρίσιν τούτου παρά τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ μητροπολίτου, ἀλλά παρά τῇ κατ’ αὐτόν συνόδῳ. Ἔχειν δέ καί μέγα διαφέρον τόν ἐπίσκοπον, εἰς τήν οἰκείαν δικάζεσθαι σύνοδον, καί μή σκύλλεσθαι εἰς ἑτέραν σύνοδον∙ καί διά τοῦτο μηδέ χώραν ἔχειν τήν τοῦ μητροπολίτου καταδοχήν. Ἔτι εἶπόν τινες περί οἰκουμενικῆς συνόδου τόν κανόνα διαλέγεσθαι∙ τήν δέ ἐν Κωνσταντινουπόλει μεγάλην σύνοδον μή εἷναι οἰκουμενικήν, καί διά τοῦτο μηδέ τά τοῦ κανόνος χώραν ἔχειν ἐπί τῇ παρούσῃ ὑποθέσει. Έμοί δέ δοκεῖ, ὅτι ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει σύνοδος, κᾂν οἰκουμενική σύνοδος οὐκ ἔστιν, ὡς μή παρουσιαζόντων καί τῶν ἄλλων πατριαρχῶν, ἀλλά μείζων ἐστί πασῶν τῶν συνόδων, καί ὁ ἀρχιεπίσκοπος ταύτης οἰκουμενικός πατριάρχης καλεῖται∙ καί τό διαφέρον δέ, οὐχ ὁ μητροπολίτης, ἀλλ’ ὁ ἐπίσκοπος ἔχει, ἤ ὁ ἑλκυσθείς κληρικός. Διό οὐδέ βλαβήσεταί τις ἐξ αὐτῶν ἐκ τῆς τοῦ μητροπολίτου καταδοχῆς, διά τόν νόμον τόν λέγοντα∙ Τά παρ’ ἑτέρων γινόμενα, ἑτέρους οὐδέ ὠφελοῦσιν, οὐδέ βλάπτουσιν. Καί ὁ κακόδοξος πλεονεκτούμενος ἐγκαλείτω κατ’ ἐπισκόπου. Εἰ δέ ἐκκλησιαστικόν εἴη τό ἕγκλημα, μή λεγέτω∙ μή λεγέτω δέ μηδ’ ἄλλος, εἰ προκατέγνωσται∙ μή λεγέτω καί ὁ ἀκοινώνητος, ἤ ἀπόβλητος, ἤ κατηγορούμενος ἔν τισιν, ἕως ἀποδύσωνται τά οἰκεῖα. Κατηγορείτω δέ ὁ ὀρθόδοξος, ὁ κοινωνικός, ὁ ἀκατάγνωστος, ὁ ἀκατηγόρητος∙ καί κινείσθω τοῖς ἐπαρχιώταις τό ἔγκλημα∙ εἰ δέ ἀδυνατοῖεν, πρός μείζονα τρεπέσθωσαν σύνοδον, καί δίχα ἐγγραφῆς τῆς ταὐτοπαθείας, μή ἀκουέσθωσαν. Ὁ δέ παρά ταῦτα τῷ βασιλεῖ προσιῶν, καί ἐνοχλῶν, ἀποκήρυκτος. Δεῖ τά πρόσωπα τῶν κατηγορούντων ἐπισκόπων, ἤ κληρικῶν, ἐξετάζειν, μή ποτε αἱρετικός ἐστιν οὗτος, ἤ κατεγνωσμένος, καί ἀποβεβλημένος, καί ἀκοινώνητος, ἤ παρ’ ἑτέρων κατηγορούμενος ἐπ’ ἐγκλήμασι, καί μήπω φανείς ἀθῶος τῆς αἰτιάσεως. Καί εἰ τοιοῦτοι οἱ κατηγοροῦντες εἶεν, μή παραδέχεσθαι αὐτούς εἰς αἰτίασιν∙ εἰ δ’ ὀρθόδοξός ἐστι, καί τόν βίον ἀνεπίληπτος, καί κοινωνικός, ὁ τήν ἐκκλησιαστικήν μέμψιν ἐπιφέρων τῷ ἐπισκόπῳ, παραδεχέσθω, καί κινείτω παρά τοῖς ἐπαρχιώταις ἐπισκόποις τό ἔγκλημα. Εἰ δ’ ἐκεῖνοι ἴσως ἀδυνατίσουσι πρός διόρθωσιν τῶν ἐπιφερομένων ἐγκλημάτων τῷ ἐπισκόπῳ, τότε καί μείζωνι ὁ κατήγορος προσερχέσθω συνόδῳ, καί διδότω πρότερον ἐγγραφάς, ὡς τήν ταὐτοπάθειαν ὑποστήσεται, εἰ συκοφαντῶν ἐλεγχθῇ∙ καί οὕτω συνιστάτω τήν κατηγορίαν. Ὁ δέ παρά ταῦτα ποιῶν, καί τῷ βασιλεῖ δι’ ὄχλου γινόμενος, καί κατηγορῶν ἐπισκόπου, ἤ κοσμικῶν ἀρχόντων δικαστηρίοις περί τούτου προσερχόμενος, ἄδεκτος εἰς κατηγορίαν. Αἱρετικός δέ, ἀδικηθείς παρ’ ἐπισκόπου, οὐ κωλυθήσεται ἐγκαλεῖν κατ’ αὐτοῦ. Τάδε λέγει ὁ παρών Κανών. Ἐπειδή πολλοί θέλοντες νά συγχέωσι τήν εὐταξίαν τῆς ἐκκλησίας, συκοφαντοῦσιν ἐχθρικῶς τούς ὀρθοδόξους Ἐπισκόπους, μή κατορθοῦντες ἄλλο τι ἐκ τούτου εἰμή τό νά μολύνωσι τάς ὑπολήψεις τῶν ἱερωμένων, καί νά ταράττωσι τούς λαούς, διά τοῦτο ἐφάνη ἀρεστόν εἰς τήν ἁγίαν Σύνοδον ταύτην, ὅτι οὔτε ὅλοι οἱ κατήγοροι τῶν Ἐπισκόπων νά δέχωνται, οὔτε πάλιν ὅλοι νά μή δέχωνται. Ἀλλ’ εἰ μέν ᾑ κατηγορίαις εἶναι ἰδιωτικαῖς, ζημίαν μόνον χρημάτων φέρουσαι, ἤγουν, ἐάν κατηγορῇ τινας τόν Ἐπίσκοπον ὅτι τόν ἀδίκησεν, ἤ τόν ἐπλεονέκτησεν, ἀφαιρέσας τυχόν πρᾶγμά του κινητόν, ἤ ἀκίνητον, εἰς αὐτάς δέν πρέπει νά ἐξετάζεται τό πρόσωπον τοῦ κατηγόρου, μήτε ἡ θρησκεία του, ἀλλ’ ὁποίας θρησκείας καί ἂν ᾖναι αὐτός, πρέπει νά δέχεται, καί νά λαμβάνῃ τό δίκαιόν του. Εἰ δέ ᾑ κατηγορίαις ἐγκληματικαῖς ὁποῦ δύνανται δηλαδή νά τόν καταβιβάσουν ἀπό τό βαθμόν του∙ ὅ,τι λογῆς εἶναι ἡ ἱεροσυλία, ἡ παρ’ ἐνορίαν ἱεροτελεστία, καί ἄλλα∙ εἰς αὐτάς πρέπει νά ἐξετάζωνται οἱ κατήγοροι, πρῶτον μέν νά μήν ᾖναι Αἱρετικοί, σφάλλοντες εἰς τά δόγματα, τόσον οἱ παλαιά ὑπό τῆς ἐκκλησίας ἀναθεματισθέντες, ὅσον καί οἱ τώρα νεωστί ἀπό ἡμᾶς. Δεύτερον δέ νά μήν ᾖναι σχισματικοί,1 ἤγουν διά τινα ἰάσιμα ἔθη τῆς ἐκκλησίας χωρισθέντες, κατά τόν πρῶτον τοῦ μεγάλου Βασιλείου, καί ἐναντίον τῶν κανόνων, ἤτοι τῶν ὀρθοδόξως, καί κατά κανόνας ὄντων καθολικῶν Ἐπισκόπων, αὐτοί ἰδίᾳ συναγόμενοι. Τρίτον νά μήν ᾖναι ἤ τελείως ἀποκεκομμένοι τῆς ἐκκλησίας διά κάποια σφάλματά των, ἤ πρός καιρόν ἀφωρισμένοι ἀπό τούς κληρικούς, ἤ ἀπό τούς λαϊκούς. Ἀλλά καί ἐκεῖνοι ὁποῦ ἤδη ἔφθασαν, νά κατηγορηθοῦν ἀπό ἄλλους, δέν εἶναι δεκτοί εἰς κατηγορίαν Ἐπισκόπου, ἤ ἄλλων κληρικῶν, πρίν νά ἀθωώσουν τόν ἑαυτόν τους ἀπό τά ἐπιφημισθέντα αὐτοῖς ἐγκλήματα. Ἀνίσως ὅμως οἱ εἰς τάς ἐκκλησιαστικάς ταύτας, καί ἐγκληματικάς κατηγορίας κατηγοροῦντες τόν Ἐπίσκοπον, ᾖναι ἐλεύθεροι ἀπό ὅλα τά ἀνωτέρω ἀπηριθμημένα ἐλαττώματα, προστάζει ἡ ἁγία Σύνοδος, ὅτι οὗτοι πρῶτον μέν νά παρασταίνουν τά ἐγκλήματα τοῦ κατηγορουμένου Ἐπισκόπου ἔμπροσθεν εἰς τήν σύνοδον ὅλων τῶν Ἐπισκόπων τῆς Ἐπαρχίας ἐκείνης. Εἰ δέ ἡ Σύνοδος τῆς Ἐπαρχίας δέν ἠμπορεῖ νά διορθώσῃ τήν τοιαύτην ὑπόθεσιν τῶν ἐγκλημάτων, τότε οἱ κατήγοροι νά ἀναβιβάζουν τήν κρίσιν εἰς τήν μεγαλητέραν Σύνοδον τῶν Ἐπισκόπων τῆς διοικήσεως.2 Καί ἐκεῖ νά λαμβάνῃ τέλος ἡ ὑπόθεσις. «Ἐπειδή δέ ἐν βιβλ. Ξ΄ βασιλικ., τιτλ. κστ΄, κεφ. στ΄ γέγραπται, ὅτι, ὅποιος φανῇ προδότης, καί ψεύστης εἰς τάς κατηγορίας ὁποῦ κάμει εἰς ἔγκλημα τιμωρίας, νά λαμβάνῃ τήν τιμωρίαν ἐκείνην ὁποῦ ἔμελλε νά λάβῃ ὁ ἐναγόμενος». Διά τοῦτο ἀκολουθῶν ὁ παρών κανών εἰς τόν πολιτικόν αὐτόν νόμον ἐπιφέρει, ὅτι ὁ ἐνάγων νά μήν ἀρχηνᾷ τάς κατηγορίας, ἀνίσως πρῶτον δέν δώσῃ ἔγγραφον ὑπόσχεσιν, ὅτι νά λαμβάνῃ τήν ὁμοίαν καταδίκην, ὁποῦ ἤθελε λάβει ὁ δικαίως, καί ἀληθῶς κατηγορηθείς Ἐπίσκοπος, ἐάν ἀποδειχθῇ ὅτι ἀδίκως, καί συκοφαντικῶς τόν ἐκατηγόρησεν. Ὅποιος δέ καταφρονήσῃ ταῦτα, καί ἀτιμάσας ὅλους τούς Ἐπισκόπους τῆς διοικήσεως, ἤθελε τολμήσει νά ἐγκαλέσῃ τήν κρίσιν του εἰς τόν βασιλέα,3 ἤ εἰς κοσμικῶν ἀρχόντων κριτήρια, ἤ νά ζητῇ σύνοδον Οἰκουμενικήν,4 ὁ τοιοῦτος τελείως νά μήν δέχεται εἰς κατηγορίαν, ὡσάν ὁποῦ ὕβρισε τούς Ἱερούς κανόνας, καί τήν ἐκκλησιαστικήν εὐταξίαν διέφθειρε. 1Δι’ ὃ καί ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἐν τῇ πρός τόν Αὐτοκράτορα ἀπολογίᾳ ταῦτα λέγει. Μελητιανοί εἰσίν οἱ κατηγοροῦντες καθόλου πιστεύεσθαι μή ὀφείλοντες. Σχισματικοί γάρ, καί ἐχθροί τῆς ἐκκλησίας γεγόνασιν, οὐ νῦν, ἀλλ’ ἀπό τοῦ Μακαρίου Πέτρου, καί μάρτυρος γενομένου. Διατί δέ αἱρετικούς τούς σχιματικούς, καί παρασυνάκτας ὠνόμασεν ὁ Κανών. Ὅρα τήν β΄ ὑποσημείωσιν τοῦ α΄ τοῦ μεγάλου Βασιλείου.2Τό τῆς διοικήσεως ὄνομα πολυσήμαντόν ἐστιν, ὅσον ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασι. Α΄. γάρ σημαίνει τήν ἑκάστου Ἐπισκόπου Ἐπισκοπήν καί παροικίαν, κατά τόν ξβ΄ τῆς Καρθαγ. Β΄. τήν Ἐπαρχίαν τοῦ Μητροπολίτου κατά τόν κη΄ τῆς δ΄. Γ΄. Μητροπολιτῶν Ἐπαρχίας ἐν μιᾷ διοικήσει κειμένας κατά τόν στ΄ τοῦτον τῆς β΄. Δ΄. Τήν ἑκάστου Πατριάρχου ἐνορίαν, ὡς λέγεται ἐν πολλοῖς τόποις τῶν πρακτικῶν Συνόδων, ὡς ἐν τοῖς τῆς ἐν Ἐφέσῳ «ἡ ἁγία Σύνοδος τῆς ἀνατολικῆς διοικήσεως». Καί Ε΄. Τάς δύω ἤ τριῶν Πατριαρχῶν ἐνορίας ὁμοῦ. Ὡς εἴρηται ἐν τῇ ζ΄ «Ἰωάννου καί Θωμᾶ τῶν τοποτηρητῶν τῆς ἀνατολικῆς διοικήσεως, Ἀντιοχείας δηλ. καί Ἱεροσολύμων». Τούτων ὅμως εἰρημένων, ἡ σύνοδος τῆς Διοικήσεως κατά μέν τό α΄ καί β΄ σημαινόμενον οὐδέποτε λέγεται. Κατά δέ τό δ΄ καί ε΄ καί μάλιστα λέγεται. Καί πάλαι, καί μέχρι τοῦ νυν ἐνεργεῖτο, καί ἐνεργεῖται. Κατά δέ τό τρίτον ἐνεργεῖτο μέν πάλαι κατά τόν παρόντα τῆς Συνόδου κανόνα, καί κατά τόν θ΄ καί κη΄ τῆς δ΄ μετά δέ τήν τετάρτην Σύνοδον ἔπαυσεν ἀπό τό νά ἐνεργῆται ἡ τοιαύτη Σύνοδος. Δι’ ὃ καί ὁ Ἰουστινιανός διατάξει κθ΄, τοῦ δ΄ τίτλ., τοῦ α΄ βιβλ. (Φώτ. τίτλ. θ΄, κεφ. στ΄) οὐδόλως αὐτῆς μέμνηται, ἐν οἷς περί διαφορῶν λέγει Ἐπισκόπων, καί κληρικῶν. «Εἴτε γάρ φησι, μόνος Μητροπολίτης, εἴτε μετά τῆς Συνόδου αὐτοῦ δικάσει Ἐπισκόπῳ, ἤ κληρικῷ (ταὐτόν εἰπεῖν ἐάν ἡ Σύνοδος τῆς Ἐπαρχίας δικάσῃ, ὁ τῆς διοικήσεως Πατριάρχης σκοπεῖ, καί τοῖς ἐξ αὐτοῦ κεκριμένοις ἐμμένουσιν, ὡς ἂν εἰ αὐτούς ἐδίκασεν ἐξ ἀρχῆς. Οὔτε γάρ ἐκκαλοῦνται αἱ τῶν πατριαρχῶν ψῆφοι». Ἐκεῖνοι δέ ὁποῦ λέγει ἐδῶ ὁ Κανὼν σύνοδον διοικήσεως, ἔξαρχον διοικήσεως ὠνόμασεν ὁ θ΄ καί κη΄ τῆς δ΄ ἄλλον ὄντα παρά τόν Πατριάρχην, ὡς εἰς τήν ἑρμηνείαν τῶν κανόνων ἐκείνων ἐροῦμεν. Σημείωσαι δέ ὅτι παρεξηγεῖται τόν στ΄ τοῦτον κανόνα ὁ Ἀγκύρας Μακάριος εἰπών, ὅτι ἡ Σύνοδος αὕτη λέγει ἐξάρχους διοικήσεως τούς Πατριάρχας, καθ’ ὅτι οὗτος ἀναφέρει μόνον σύνοδον ἐπαρχίας, σύνοδον διοικήσεως, καί σύνοδον οἰκουμενικήν. Καί διά νά εἰποῦμεν σαφέστερα. Σύνοδος Διοικήσεως ἦτον ἡ τῶν Μητροπολιτῶν μιᾶς διοικήσεως συνέλευσις, μετά τοῦ πρωτεύοντος καί ἐξάρχου αὐτῶν, ἥτις μέ τό νά ἠπράκτησε τώρα, ἡ Σύνοδος ἑκάστου Πατριάρχου κρίνει πάσας τάς ἐκκλησιαστικάς ὑποθέσεις τῶν Μητροπολιτῶν τῆς ὑποκειμένης αὐτῷ διοικήσεως. Ὡσάν ὁποῦ αὕτη μείζων ἐγένετο τῆς συνόδου τῆς Διοικήσεως, ἀφ’ οὗ οἱ Πατριάρχαι ἔλαβον τελείαν τήν ἐξουσίαν τοῦ χειροτονεῖν τούς οἰκείους Μητροπολίτας ἐν τῇ δ΄ συνόδῳ. Ἥνπερ πρότερον τελείαν καί πλήρη οὐκ εἶχον, κατά τόν Δοσίθεον σελ. 388∙ ἐπιφέρουσα δέ ἡ Σύνοδος ἐν τῷ παρόντι κανόνι νά μή ζητῇ τινας οἰκουμενικήν Σύνοδον, μετά τήν κρίσιν τῆς Συνόδου τῆς διοικήσεως, ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς νά νοήσωμεν, κατά τό σιωπώμενον, ὅτι ἡ οἰκουμενική Σύνοδος εἶναι ὁ ἔσχατος κριτής πάντων τῶν ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων, καί εἰς αὐτήν ἀναβιβάζεται ἅπασα ἔκκλητος. Περί οὗ ὅρα ἐν τῷ προλόγῳ τῆς πρώτης οἰκουμενικῆς ἐν τῇ α΄ ὑποσημειώσει.3Εἰ δέ καί ὁ Βαλσαμών λέγει ὅτι ὁ Βασιλεύς πάντα δύναται, καί διά τοῦτο δύναται μέν νά δώσῃ, καί ἐξωτερικόν κριτήν, διά νά κρίνῃ τόν ἐπίσκοπον, καί ἁπλῶς κάθε κληρικόν, δύναται δέ κατά νόμιμον παρατήρησιν νά μεταβάλῃ τό ἐκκλησιαστικόν κριτήριον εἰς πολιτικόν, λέγομεν ὅτι καί δύναται ὅλα τά θεμιτά καί δίκαια, ὄχι ὅμως καί τά ἀθέμιτα καί ἄδικα. Ἐπειδή κατά τόν Χρυσόστομον (λόγῳ, ὅτι τρεῖς τρόπους δουλείας εἰσήγαγεν ἡ ἁμαρτία) οἱ νόμοι, καί αὐτῶν τῶν ἀρχόντων ἄρχοντες εἶναι καί ἐξουσιασταί. Μόνῳ γάρ τῷ δικαίῳ οὐ κεῖται νόμος, κατά τόν Ἀπόστολον, καί ἀνάγνωθι τήν ἑρμηνείαν τοῦ θ΄ τῆς δ΄, ἵνα ἰδῇς ὅτι καί οἱ βασιλεῖς αὐτοί διορίζουσι, τά ἐκκλησιαστικά πράγματα νά μήν κρίνωνται εἰς κοσμικούς ἄρχοντας, ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ γ΄ τῆς ἐν τῇ ἁγίᾳ Σοφίᾳ.4Εἰ δέ ὁ Παῦλος Κωνσταντινουπόλεως, καί Ἀθανάσιος μετά τοῦ Πάπα Ἰουλίου ἐζήτησαν ἀπό τόν Κώνσταντα, καί Κωνστάντιον νά γένῃ οἰκουμενική Σύνοδος, ὁποία ὠνομάσθη ἡ ἐν Σαρδικῇ, διά νά θεωρήσῃ τά περί αὐτῶν, καί ὁ Χρυσόστομος καί Ἰννοκέντιος ἐζήτησαν ἀπό τόν Ἀρκάδιον καί Ὀνώριον νά γένῃ Οἰκουμενική Σύνοδος, διά νά θεωρήσῃ τά περί Χρυσοστόμου, ἄν, λέγω, οἱ ἅγιοι οὗτοι οἰκουμενικήν ἐζήτησαν Σύνοδον, δέν ὑπόκεινται εἰς τήν ποινήν τοῦ Κανόνος τούτου, ἕνα μέν διά τί Πάπαι καί Οἰκουμενικοί Πατριάρχαι ὄντες, ἄλλην ἀνωτέραν ἀπό αὐτούς κρίσιν δέν εἶχον πάρεξ τήν Οἰκουμενικήν Σύνοδον, καί ἄλλο δέ, διά τί ταύτην ἐζήτησαν ἐξ ἀνάγκης, μέ τό νά ἦτον ἐχθροί φανεροί καί οἱ μέλλοντες κρίναι τοπικῶς τόν Ἀθανάσιον καί Παῦλον Εὐσεβιανοί, καί οἱ μέλλοντες κρίναι τόν Χρυσόστομον.
