Ἦλθεν εἰς τήν ἁγίαν καί μεγάλην σύνοδον, ὅτι ἔν τισι τόποις καί πόλεσι, τοῖς πρεσβυτέροις τήν εὐχαριστίαν οἱ διάκονοι διδόασιν· ὅπερ οὔτε ὁ κανών, οὔτε ἡ συνήθεια παρέδωκε, τούς ἐξουσίαν μή ἔχοντας προσφέρειν, τοῖς προσφέρουσι διδόναι τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Κᾀκεῖνο δέ ἐγνωρίσθη, ὅτι ἤδη τινές τῶν διακόνων καί πρό τῶν ἐπισκόπων τῆς εὐχαριστίας ἅπτονται. Ταῦτα οὖν πάντα περιῃρείσθω, καί ἐμμενέτωσαν οἱ διάκονοι τοῖς ἰδίοις μέτροις, εἰδότες, ὅτι, τοῦ μέν ἐπισκόπου ὑπηρέται εἰσί, τῶν δέ πρεσβυτέρων ἐλάττους. Λαμβανέτωσαν δέ κατά τήν τάξιν τήν εὐχαριστίαν μετά τούς πρεσβυτέρους, ἤ τοῦ ἐπισκόπου μεταδιδόντος αὐτοῖς, ἤ τοῦ πρεσβυτέρου. Ἀλλά μηδέ καθῆσθαι ἐν μέσῳ τῶν πρεσβυτέρων ἐξέστω τοῖς διακόνοις· παρά κανόνα γάρ, καί παρά τάξιν ἐστί τό γινόμενον. Εἰ δέ τις μή θέλοι πειθαρχεῖν καί μετά τούτους τούς ὅρους, πεπαύσθω τῆς διακονίας.
Τήν εὐταξίαν ἁπανταχοῦ τηρεῖσθαι ἀναγκαιότατον, μάλιστα δέ ἐν τοῖς ἱεροῖς καί μεταχειριζομένοις τά ἅγια. Διό πρᾶγμα οὐ κατά τάξιν γινόμενον διωρθώσατο ὁ κανών∙ τό γάρ τούς διακόνους μεταδιδόναι τοῖς ἱερεῦσι τῶν ἁγιασμάτων, καί πρό αὐτῶν, ἤ καί τοῦ ἐπισκόπου, μεταλαμβάνειν αὐτούς, ἀταξίας ἦν∙ ὅθεν παρακελεύεται μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι, ἀλλ’ ἕκαστον γινώσκειν τό ἴδιον μέτρον, καί είδέναι τούς διακόνους, ὅτι τῶν ἐπισκόπων ὑπηρέται εἰσίν ἐν τοῖς ιεροῖς, ἐξ αὐτῆς τῆς κλήσεως τοῦτο διδασκομένους∙ καί ὅτι μείζων ἡ ἀξία τῶν πρεσβυτέρων παρά τήν τῶν διακόνων. Πῶς οὖν οἱ ἥττονες τοῖς μείζουσι μεταδώσουσι τῆς εὐχαριστίας, καί οἱ μή δυνάμενοι προσφέρειν, τοῖς προσφέρουσι; Κατά γάρ τόν μέγαν Ἀπόστολον, Χωρίς πάσης ἀντιλογίας, τό ἔλαττον ὑπό τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται. Ὁρίζει τοίνυν ἡ ἁγία σύνοδος, πρότερον τοῦς πρεσβυτέρους μεταλαμβάνειν, εἶτα τούς διακόνους, τῶν πρεσβυτέρων αὐτοῖς, ἤ τῶν ἐπισκόπων μεταδιδόντων τοῦ ἁγίου σώματος καί αἵματος τοῦ Κυρίου. Ἀπαγορεύει δέ καί τό ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθῆσθαι διάκονον, ὡς παρά κανόνα τούτου καί παρά τήν τάξιν τυγχάνοντος∙ τούς δέ μή πειθαρχοῦντας, παύεσθαι τῆς διακονίας κελεύει. Ὅτι μέγα ἐστί τό τῶν ἱερέων ἀξίωμα, πολλῷ δέ πλέον τό τῶν ἐπισκόπων, καί οὗτοι τῶν διακόνων προτιμᾶσθαι ὀφείλουσιν, ἐξ αὐτῶν τῶν ἔργων παρίσταται∙ οἱ μέν γάρ δουλεύονται, οἱ δέ δουλεύουσι. Πῶς γοῦν οὐκ ὀφείλουσι προτιμᾶσθαι οἱ διακονούμενοι τῶν διακονούντων; Ἐπεί, δέ, φησί, τινές διάκονοι τήν τάξιν ἔν τισι πόλεσι παραλύοντες, πρό τῶν ἐπισκόπων μεταλαμβάνουσι, διδόασι δέ καί τοῖς πρεσβυτέροις τήν εὐχαριστίαν, καί ἁπλῶς ὀφείλοντες ἁγιάζεθαι ὑπό τῶν ἐπισκόπων, καί τῶν ἱερέων, ὅτι καί ὁ Ἀπόστολός φησι, Τό ἔλαττον ὑπό τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται, οὐκ ἐμμένουσι τοῖς δεδομένοις∙ καί ἐν ταῖς συνάξεσι δέ κάθηνται μέσον τῶν ἱερέων∙ ὡρίσθη, ἀπό τοῦ ἐπισκόπου ἤ τοῦ πρεσβυτέρου μεταλαμβάνειν τούς διακόνους, καί μετά τούς ἱερεῖς τῶν ἁγιασμάτων ἀξιοῦσθαι, καί μηδέ μέσον καθῆσθαι πρεσβυτέρων∙ ἤ μήν τούς μή πειθαρχοῦντας οὕτω ποιεῖν, παύεσθαι τῆς διακονίας. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, τό μέν μεταλαμβάνειν τούς διακόνους πρό τῶν ἐπισκόπων, ἤ διδόναι αὐτούς τήν εὐχαριστίαν, ἦτοι τά ἅγια, τοῖς ἱερεῦσιν, οὐ παραχωρεῖται∙ ἀλλ’ οὐδέ τό καθῆσθαι διάκονον ἐν τῷ ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ μέσον τῶν ἱερέων. Τό δέ καθῆσθαί τινας ἀπό τῶν ἐκκλησιαστικῶν διακόνων εἰς τάς ἔξω τοῦ βήματος συνάξεις τέως πρό τῶν πρεσβυτέρων βλέπομεν γινόμενον∙ καί οἶμαι γίνεσθαι τοῦτο διά τά ἀρχοντίκια∙ μόνοι γάρ οἱ ἀξιωθέντες ἀρχοντικίων ἐκκλησιαστικῶν παρά τοῦ πατριάρχου, πρό τῶν ἱερέων κάθηνται∙ γίνεται δέ καί τοῦτο παραλόγως. Ἀνάγνωθι γάρ τῆς στ΄ συνόδου κανόνα ζ΄. Ὁ μέντοι κατά καιρούς χαρτοφύλαξ τῆς ἁγιωτάτης μεγάλης ἐκκλησίας, προκάθηται ἐν ταῖς ἔξω τῆς συνόδου συνάξεσιν, οὐ μόνον τῶν ἱερέων, ἀλλά καί τῶν ἀρχιερέων, ἐκ προστάξεως τοῦ ἀοιδίμου Βασιλέως κυρίου Ἀλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, οὕτως ἐχούσης∙ Ἡ βασιλεία μου τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐκοσμίας φροντίζουσα, καί τό εὔτακτον καί ἐν παντί μέν ζητοῦσα τῷ πολιτεύματι, ἐπί πλέον δέ τοῖς θείοις τοῦτο ἐμπολιτεύεσθαι διά σπουδῆς τιθεμένη, τά ἀρχῆθεν ἀπονενεμημένα προνόμια ἑκάστῳ τῶν ἐκκλησιαστικῶν βαθμῶν, καί τήν ἄχρι καί δεῦρο ἐπικρατήσασαν ἐν τούτοις κατάστασιν, κατά τό ἀναλλοίωτον και εἰς τό ἑξῆς εἶναι, καί διαμένειν βούλεταί τε καί εὐδοκεῖ, ἁγιώτατε δέσποτα, ὡς καί παραδεχθεῖσαν διά τοσούτων ἐτῶν, καί τῷ μακρῷ χρόνῳ ἐμπολιτευσαμένην, καί ταῖς ἀπ’ ἄλλου εἰς ἄλλον κατά τό ἀνεξάλλακτον ἕως τοῦ νῦν μεταβάσεσιν ἐπικυρωθεῖσαν, καί βεβαιωθεῖσαν καλῶς. Ἐπεί δέ νῦν ἡ βασιλεία μου μάθοι ὥς τινες τῶν ἀρχιερέων ἀντιφιλοτιμούμενοι, πειρῶνται τό τοῦ χαρτοφύλακος ὑποβιβάσαι προνόμιον, καί κανόνας εἰς μέσον προσφέροντες, διά τούτων φιλονεικοῦσι μή προκαθῆσθαι αὐτόν τῶν ἀρχιερέων, ὁπηνίκα δέοι τούτους συνέρχεσθαι κατά τινα χρείαν, καί συνεδριάζειν κατά ταὐτόν πρό τῆς εἰς τήν ἁγιωσύνην σου εἰσελεύσεως, οὐκ ἀνασχετόν τῇ βασιλείᾳ μου ἔδοξε, πρᾶγμα διά τοσούτου χρόνου βασανισθέν, καί τοῖς πρίν πατριάρχαις, καί τοῖς ἄλλοις ἀρχιερεῦσιν, ἀλλά δή καί αὐτοῖς τοῖς νῦν οὐκ ἐπ’ εὐλόγῳ ἐρίζουσι πράγματι διά τῆς πολυημέρου δεχθέν σιωπῆς, κατά τό παρέλκον ἀθετηθῆναι, καί ὥς τι τῶν ἠμελημένων παρασυρῆναι∙ τοίνυν καί διορίζεται πρᾶγμά τι εὔλογον καί πάνυ δίκαιον τοῦτο. Εἰ μέν γάρ αἱροῖντο καί πάλιν οἱ ἀρχιερεῖς μή κινεῖν τά ἀκίνητα, μηδέ τά τοῖς πρίν δεδογμένα Πατράσιν, ἀλλά δή καί αὐτοῖς διά τῆς μακρᾶς συνδόξαντα σιωπῆς, καί τῆς ἕως τοῦ νῦν ἀνοχῆς, ἑκ παλινβουλίας ὥσπερ ἀναπαλαίειν, εὖ ἄν ἔχοι∙ καί χάρις ὅτι τό μάχιμον καταθέμενοι, τό εἰρηναῖον προτετιμήκασιν. Εἰ δέ καί ἔτι τούτων τινές τῶν τοῦ κανόνος ρημάτων ἀντιποιούμενοι, (τῆς γάρ ἐννοίας πόῤῥω ἀποδιεστήκασι), πειρῶνται τό οἰκεῖον συστῆσαι θέλημα, καί ἐπί τό ἄτακτον οὐ καλῶς τήν τάξιν μεταβιβάζουσιν, ἐᾷ μέν ἡ βασιλεία μου τήν τοῦ κανόνος ἑρμηνεῦσαι καί σαφηνίσαι ὑφήν, ῥᾴστην οὖσαν καταληφθῆναι, καί διαγνωσθῆναι καλῶς τοῖς βάπτουσιν εἰς ἀκρίβειαν, καί κανονικῆς ἐννοίας θιγγάνουσιν∙ αὐτό δέ τοῦτο τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐπιτιμᾷ∙ τί δήποτε τόν κανόνα εἰδότες, καί τά ῥήματα τούτου ἐξακριβούμενοι, τήν ἑαυτῶν συνείδησιν ἀνευλόγως ἐπάτησαν, καί τοῦ κανόνος παραῤῥιπτομένου, ἠνείχοντο, καί τήν ὑφεδρίαν ἐπί τῶν πρίν χαρτοφυλάκων ἠσπάζοντο; καί μισθόν τούτοις τῆς τῶν ἱερῶν κανόνων περιφρονήσεως, τήν ἐπί τάς λαχούσας αὐτούς ἐκκλησίας ἀπέλασιν δίδωσι, κανόνι στοιχοῦσα κἀνταῦθα ἐκκλησιαστικῷ, καί τοῖς περιφρονηταῖς τῶν κανόνων ἐκείνους αὐτούς τούς ἱερούς κανόνας εἰς ἄμυναν ἀντεξάγουσα. Οὐδέ γάρ ἄν ἔχοιεν λέγειν οἱ τῶν δυτικῶν προεστῶτες ἀρχιερεῖς ἐπί χρόνον μακρόν τῶν ἑμπιστευθέντων αὐτοῖς μή φροντίσαντες ποιμνίων, μηδ’ ὡς ἐχρῆν ἐν τούτοις ἐπιστατήσαντες, ὡς ἡ τήν ἕω κατατρέχουσα τῶν ἐχθρῶν λύσσα προσέστη καί τούτοις, καί τήν ἐπισκοπήν ἐντεῦθεν τῶν λογικῶν προβάτων περιῃρέθησαν. Καί τό μέν οὕτως οἰκονομηθέν παρά τῆς Βασιλείας μου, τήν κρίσιν αὐτοῖς τοῦ ἀποτελέσματος περιλέλοιπεν. Ἐπεί δέ καί τοῦτο εἰς ἀκοάς ἀνηνέχθη αὐτῆς, ὥς τινες τῶν τῆς ἐκκλησίας λογάδων ἐν ταῖς γινομέναις ψήφοις καταλιμπάνονται, προτιμῶνται δέ τούτων ἔνιοι ὑποβεβηκότες ἴσως καί χρόνῳ καί καταστάσει βίου τῇ κρείττονι, καί μηδέ πολλά περί τῆς ἐκκλησίας πονήσαντες, οὔκουν ἔδοξεν οὐδέ τοῦτο τό πρᾶγμα τῆς ἱερᾶς συνόδου τῶν ἀρχιερέων ἐπάξιον. Ὅθεν καί ἐπισκήπτει πᾶσι, φιλοθέως ὁμοῦ καί βασιλικῶς, μή παίζειν ἐν τοῖς οὐ παικτοῖς, μηδέ πάθει περί τά θεῖα χαρίζεσθαι∙ οὗ γάρ ψυχή τό κινδυνευόμενον, τίνος φροντιστέον ἑτέρου; ἐκείνους δέ προτιθέναι τῶν ἄλλων, καί τήν ἐν ταῖς ψήφοις ἐπιτιμίαν χαρίζεσθαι, οὕς μετά λόγου καί βίος κοσμεῖ ἀνεπίληπτος, ἤ τοῦ λόγου σκάζοντος ἴσως, ὁ μακρός χρόνος καί τό περί τήν ἐκκλησίαν πολύπονον ἐπαναπληροῦσι τό ἐλλιπές. Οὕτω γάρ ἄν ταῖς ψήφοις καλῶς, διαιτήσουσι, καί ἐπί κρίματι τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς οὐκ ἄν ἀλοῖεν ψηφηφοροῦντες τῷ Θεῷ. Οἱ διάκονοι ἐν τοῖς ἰδίοις μέτροις μενέτωσαν∙ καί μήτε διδότωσαν εὐχαριστίαν τοῖς πρεσβυτέροις μήτε πρότερον ταύτης ἁπτέσθωσαν, μηδέ μέσον πρεσβυτέρων καθεζέσθωσαν∙ παρά κανόνα γάρ καί εὐταξίαν ἐστίν, εἴτι τοιοῦτον γένηται. Ὁ παρών κανών ἀπρεπές ἴσως τι καί ἄτακτον εὑρών ἔν τισι γινόμενον πόλεσι, διορθοῦται∙ καί διορίζεται, μή τινα τῶν διακόνων τοῖς πρεσβυτέροις ἐπιδιδόναι τήν θείαν μετάληψιν, μήτε πρώτους αὐτούς ταύτης ἅπτεσθαι, ἀλλά μετά τούς πρεσβυτέρους τήν εὐχαριστίαν ταύτην λαμβάνειν αὐτούς, ἤ παρά τοῦ ἐπισκόπου, ἤ παρά πρεσβυτέρου∙ μηδέ μεταξύ πρεσβυτέρων αὐτούς καθέζεσθαι∙ ἵνα μή καθήμενοι ἄνωθεν τούτων εὑρίσκονται. Πανταχοῦ πρέπει νά φυλάττεται ἡ εὐταξία, μάλιστα δέ ἀνάμεσα εἰς τούς ἱερωμένους, διά τοῦτο καί ὁ παρών κανών πρᾶγμα παρά τάξιν γινόμενον διορθοῖ. Φησί γάρ, ἦλθεν εἰς τήν ἀκοήν τῆς ἁγίας, καί μεγάλης Συνόδου ταύτης, ὅτι εἰς μερικούς τόπους καί πόλεις, οἱ Διάκονοι δίδουσι τήν θείαν κοινωνίαν εἰς τούς Πρεσβυτέρους, τό ὁποῖον τοῦτο οὔτε κανόνας τις ἔγγραφος, οὔτε συνήθεια παρέδωκεν ἄγραφος. Τό νά μεταδίδουσι δηλαδή τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἰς τούς ἱερουργοῦντας αὐτό ἱερεῖς, οἱ μή ἔχοντες ἐξουσίαν νά τό ἱερουργοῦσι Διάκονοι.1 Πρός τούτοις καί τοῦτο ἀκόμη ἐμηνύθη, ὅτι μερικοί ἀπό τούς Διακόνους μεταλαμβάνουσι προτήτερα ἀπό τούς Πρεσβυτέρους. Ταῦτα λοιπόν πάντα τά ἄτακτα ἂς ἀσηκωθοῦν ἀπό τό μέσον, καί οἱ Διάκονοι ἂς μένωσιν μέσα εἰς τά ὅριά των, ἤτοι, μήτε τήν εὐχαριστίαν ἂς δίδουσιν εἰς τούς Ἱερεῖς, μήτε πρό τῶν ἱερέων ἂς μεταλαμβάνουσι. Γινώσκοντες, ὅτι τοῦ μέν Ἐπισκόπου εἶναι ὑπηρέται, ὡς καί αὐτό τό ὄνομά των τοῦτο δηλοῖ. Διάκονος γάρ θέλει νά εἴπῃ ὑπηρέτης. Τῶν δέ πρεσβυτέρων εἶναι κατώτεροι καί ἐλάττονες, τό δέ ἔλαττον ὑπό τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται, ὡς λέγει ὁ Ἀπόστολος καί ὄχι τό ἀνάπαλιν. Ἂς λαμβάνουσι δέ κατά τήν τάξιν τήν θείαν εὐχαριστίαν ὕστερα ἀφ’ οὗ μεταλάβουν οἱ πρεσβύτεροι, μεταδιδόντος εἰς αὐτούς ταύτην, ἤ τοῦ ἐπισκόπου, ἤ (ἂν δέν εἶναι παρών ὁ Ἐπίσκοπος) τοῦ Πρεσβυτέρου. Ἀλλά οὔτε ἄδεια εἶναι εἰς τούς Διακόνους νά κάθωνται ἀνάμεσα εἰς τούς Πρεσβυτέρους. Ἐπειδή καί τοῦτο εἶναι ἄτακτον καί παρά κανόνα∙ δείκνυσι γάρ, ὅτι οἱ Διάκονοι μέ τούς πρεσβυτέρους εἶναι ἰσότιμοι. Ὅπερ οὐκ, ἐστίν∙ Εἰ δέ καί ὕστερα ἀπό τόν κανόνα τοῦτον δέν θέλοι τινάς ἀπό τούς Διακόνους νά καταπεισθῇ, ἂς παύῃ ἀπό τήν διακονίαν του. 1Δι’ ὃ καί ὁ Συμεὼν ὁ Θεσσαλονίκης φησίν «οὐ δεῖ Διακόνους μερίδας προσφέρειν, οἱ Διάκονοι δέ πάντες διά τῶν Πρεσβυτέρων. Καί πάλιν, ἐπεί καί τό χάρισμα τοῦ προσφέρειν τῷ Θεῷ οὐκ ἔχουσιν (οἱ Διάκονοι). Διάκονοι γάρ εἰσι τήν λειτουργικήν ἀξίαν ἔχοντες μόνον. Εἰγοῦν οὐ δυνατόν αὐτοῖς ἱερωτικόν ἐνδύσασθαι ἄμφιον δίχα εὐλογίας Ἀρχιερέως, ἤ Ἱερέως, οὔτε ἐνάρξασθαί τινος τελετῆς ἄνευ Πρεσβυτέρου, πῶς ἄρα οὗτοι δι’ ἑαυτῶν προσκομίσουσιν;» ἀλλά καί ὁ θεῖος Ἐπιφάνιος αἱρέσει οθ΄ ταῦτά φησι «Καί γάρ οὔτε Διάκονοι ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ τάξει ἐπιστεύθησάν τι μυστήριον ἐπιτελεῖν, ἀλλά μόνον διακονεῖν τά ἐπιτελούμενα. Καί αἱ ἀποστολικαί δέ διαταγαί βιβλ. η΄, κεφ. μστ΄ φησίν «οὔτε Διακόνῳ προσφέρειν θυσίαν θεμιτόν, ἤ βαπτίζειν ἤ εὐλογίαν μικράν, ἤ μεγάλην ποιεῖσθαι».
