Ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, στρατείᾳ σχολάζων καί βουλόμενος ἀμφότερα κατέχειν, Ῥωμαϊκήν ἀρχήν καί ἱερατικήν διοίκησιν, καθαιρείσθω. Τά γάρ Καίσαρος, Καίσαρι· καί τά τοῦ Θεοῦ, τῷ Θεῷ.
Στρατείαν ἐνταῦθα οὐχ ὅπλων μεταχείρισιν, ἤ προστασίαν στρατιωτῶν, οἶμαι τόν κανόνα λέγειν, ἀλλά στρατιωτικῶν πραγμάτων διοίκησιν, οἷον σιτηρεσίων στρατιωτικῶν διανέμησιν, ἤ τροφῶν στρατιώταις ἀφωρισμένων ὑποδοχήν, ἤ στρατολογίαν, ἤ καί διοικήσεις ἄλλας τινάς, ἅς καί οἱ πολιτικοί νόμοι στρατείας εὑρίσκονται ὀνομάζοντες. Τούς γοῦν τοιούτοις τισί σχολάζοντας ἱερωμένους, ὁ κανών ὑπό καθαίρεσιν τίθησι, πάντως εἰ μή τούτων ἀφίστανται. Οὐ γάρ δεῖ μιγνύειν τά ἄμικτα, τά Καίσαρος, φημί, καί τά τοῦ Θεοῦ. Ὁ δέ τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου ἕβδομος κανών, καί ἀναθεματίζεσθαι τούς τοιούτους, μή μεταμελομένους, ὁρίζει. Διάφοροι κανόνες ἀποστολικοί ἐκώλυσαν τούς ἱερωμένους δημοσιακά πράγματα διοικεῖν. Ὁ δέ παρών κανών καθαιρεῖσθαι θεσπίζει τούς στρατείᾳ σχολάζοντας, ἤτοι τούς διοικητάς τῶν στρατιωτικῶν σιτηρεσίων, πραγμάτων καί στρατολογιῶν. Τοιαύτην γάρ εἶναι τήν στρατείαν ὑποληπτέον μοι, καί μή τήν δι’ ὅπλων∙ ἐκείνη γάρ πάντῃ ἀπηγόρευται. Καί ἀνάγνωθι τόν ζ΄ κανόνα τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, ἀναθεματίζοντα τούς τοιούτους, εἰ μή μεταμεληθῶσιν. Ἐρωτήσει δέ τις, ἆρα καί ἐνταῦθα, τό, παυσάσθω, ἤ καθαιρείσθω, ἕξει χώραν, καθώς ἐν τῷ πα΄ κανόνι ἐδιδάχθημεν; ἤ καί πρό ἐπιφωνημάτων, ὁ τήν στρατείαν μεταχειριζόμενος ἱερωμένος ἀπεντεῦθεν καθαιρεθήσεται; Λύσις. Οἶμαι, ὅτι καί ἐνταῦθα, μετά ἐπιφώνησιν ὁ στρατολογῶν, εἰ μή παύσεται, καθαιρεθήσεται∙ πάντα γάρ τά δημοσιακά τήν αὐτήν αἰτίαν ἔχουσιν. Ἀνάγνωθι καί κεφάλαιον λβ΄, τοῦ θ΄ τίτ. τοῦ παρόντος συντάγματος, καί τά ἐν αὐτῷ. Ἱερεύς ἄρχων, ἀνίερος∙ τά γάρ Καίσαρος, Καίσαρι∙ καί τά τοῦ Θεοῦ, τῷ Θεῷ. Ὁ Ῥωμαϊκήν στρατείαν ἐθέλων κατέχειν, καί ἱερατικήν διοίκησιν, καθαιρείσθω. Τά γάρ Καίσαρος Καίσαρι, καί τά τοῦ Θεοῦ, τῷ Θεῷ. Καί εἰς ἄλλους Κανόνας οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι ἐμποδίζουσι τούς ἱερωμένους νά μήν διοικοῦσι δημόσια πράγματα, καί φροντίδας νά ἀναδέχωνται κοσμικάς, ἀλλά καί εἰς τοῦτον παρομοίως αὐτό τοῦτο ποιοῦσι λέγοντες. Ὅποιος ἐπίσκοπος, ἤ Πρεσβύτερος, ἤ Διάκονος καταγίνεται εἰς στρατείαν, ἤτοι, ὄχι εἰς μεταχείρισιν ὅπλων καί πολέμων, ἀλλά εἰς διοίκησιν πραγμάτων στρατιωτικῶν. Οἷον, διανομήν σιτηρεσίων τῶν στρατιωτῶν∙ ὑποδοχήν τῶν τροφῶν αὐτῶν, καί ἄλλας τοιαύτας κυβερνήσεις, τάς ὁποίας οἱ πολιτικοί, στρατείας ὀνομάζουσιν. Ὅς τις λοιπόν, λέγει, καταγίνεται εἰς τά τοιαῦτα, καί θέλει νά ἔχῃ καί τά δύω, καί ἐξουσίαν Ῥωμαϊκήν βασιλικήν, καί διοίκησιν ἱερατικήν καί Ἐκκλησιαστικήν, ταὐτόν εἰπεῖν ἐξουσίαν ἐξωτερικήν καί ἐσωτερικήν,1 ὁ τοιοῦτος, ἐάν δέν παύσῃ ἀπό αὐτά, ἂς καθῄρηται. Διότι τά πράγματα καί αἱ ἐξουσίαι τοῦ Καίσαρος, καί βασιλέως, εἰς τόν Καίσαρα πρέπει νά δίδωνται, ἤτοι, εἰς ἀνθρώπους ἐξωτερικούς, καί βασιλικούς. Τά πράγματα δέ καί αἱ ἐξουσίαι τοῦ Θεοῦ, εἰς τόν Θεόν, παρομοίως πρέπει νά δίδωνται∙ ταὐτόν, εἰπεῖν, εἰς ἀνθρώπους θείους καί ἐσωτερικούς, ὁποῖοι εἶναι οἱ Ἐπίσκοποι, καί Πρεσβύτεροι, καί Διάκονοι. Ἀνάγνωθι καί τήν ἑρμηνείαν τοῦ στ΄ Ἀποστολικοῦ. 1Εἰς δύω διαιρεῖται ἡ ἐξουσία καί ἀρχή. Ἄλλη μέν εἶναι κοσμική, τήν ὁποίαν ἐνεπίστευσεν ὁ Θεός εἰς τούς Βασιλεῖς, καί τούς ἄρχοντας. Ἄλλη δέ εἶναι Πνευματική, τήν ὁποίαν ἐνεχείρισεν ὁ Θεός εἰς τούς ἀρχιερεῖς καί τῶν ψυχῶν οἰκονόμους. Ἐναντία δέ ἡ μία μέ τήν ἄλλην ὑπάρχει. Ἡ μέν γάρ εἶναι ἐπίγειος. Ἡ δέ, εἶναι Οὐράνιος. Ἡ μέν φορεῖ μάχαιραν καί θανατοῖ, ἡ δέ πράως συγχωρεῖ καί ζωοποιεῖ. Δι’ ὅ καί ὁ Χρυσόστομός φησιν, ἄλλοι ὅροι βασιλείας, καί ἄλλοι ὅροι ἱερωσύνης. Ὁ βασιλεύς τά ἐνταῦθα πεπίστευται, ἐγὼ τά Οὐράνια∙ (ἐγὼ ὅταν εἴπω, τόν ἱερέα λέγω) ὁ βασιλεύς σώματα ἐμπιστεύεται, ὁ δέ ἱερεύς, ψυχήν. Ὁ βασιλεύς λοιπάδας χρημάτων ἀφίησιν, ὁ δέ ἱερεύς λοιπάδας ἁμαρτημάτων. Ἐκεῖνος ἀναγκάζει, οὗτος παρακαλεῖ. Ἐκεῖνος ὅπλα ἔχει αἰσθητά, οὗτος ὅπλα Πνευματικά (Λόγ. δ΄ εἰς τόν Ὀζίαν σελ. ρμθ΄, τόμ. ε΄). Τό αὐτό δέ ἄτοπον ἀκολουθεῖ ἀνίσως, ἤ ὁ βασιλεύς τολμήσῃ νά ἐπιβαίνῃ τοῦ βήματος, ἤ ὁ ἀρχιερεύς νά βασιλειᾷ καί νά ζώννυται μάχαιραν. Καθὼς ἔπαθε τοῦτο ὁ Δίκερως Γίγας τῆς Ῥώμης, ὁ Πάπας φημί∙ ὁ ὅποιος κοντά ὁποῦ εἶναι ἐσωτερικός καί κατά πνεῦμα ἀρχιερεύς, θέλει νά ᾖναι ἐξωτερικός, καί κατά σῶμα βασιλεύς∙ νά εὐλογῇ καί νά θανατοῖ, νά κρατῇ τήν ποιμαντικήν βακτηρίαν, καί μάχαιραν τήν φονευτρίαν. Μίξις ἄμικτος, καί τέρας ἀλλόκοτον! Ἂς ἰδῇ λοιπόν οὗτος ὅτι παραβάτης τοῦ παρόντος Ἀποστολικοῦ Κανόνος εὑρίσκεται, καί καθαιρέσει ὑπόκειται ἀμφότερα βουλόμενος ἔχειν, καί Ῥωμαϊκήν ἀρχήν καί ἱερατικήν διοίκησιν. Πρός τοῦτο χρησιμώτατα εἶναι τά ὑπό τοῦ Ὁσίου τοῦ Ἐπισκόπου Κουρδούβης, πρός Κωνσταντῖνον τόν μέγαν εἰρημένα (Παρά Ἀθανασίῳ ἐπιστολή τοῖς ἁπανταχοῦ τόν μονήρη βίον ἀσκοῦσι) «Σοι βασιλείαν ὁ Θεός ἀνεχείρισεν, ἡμῖν τά τῆς Ἐκκλησίας ἐπίστευσε∙ καί ὥσπερ ὁ τήν σήν ἀρχήν ὑποκλέπτων, ἀντιλέγει τῷ διαταξαμένῳ Θεῶ: οὕτω φοβήθητι μή καί σύ τά τῆς Ἐκκλησίας εἰς σεαυτόν ἕλκων, ὑπεύθυνος ἐγκλήματι μεγάλῳ γένῃ». Ἀπόδοτε γέγραπται τά τοῦ Καίσαρος Καίσαρι. Καί τά τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Οὔτε τοίνυν ἡμῖν ἄρχειν ἐπί τῆς γῆς ἔξεστι (τί ἂν εἴποι πρός ταῦτα ὁ διαρχῶν Πάπας;) οὔτε σύ τοῦ θυμιᾷν ἐξουσίαν ἔχεις ὦ Βασιλεῦ.
