Εἴ τις πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, ὑπό ἐπισκόπου γένηται ἐν ἀφορισμῷ, τοῦτον μή ἐξεῖναι παρ᾿ ἑτέρου δεχθῆναι ἀλλ᾿ ἤ παρά τοῦ ἀφορίσαντος αὐτόν, εἰ μή ἂν κατά συγκυρίαν τελευτήσῃ ὁ ἀφορίσας αὐτόν ἐπίσκοπος.
Περί τοῦ μή δέχεσθαι, ἤ λύεσθαι τοῦ ἐπιτιμίου τούς ὑπό τῶν ἰδίων ἐπισκόπων ἀφωρισμένους παρ’ ἑτέρων, καί ἀνωτέρω εἴρηται∙ καί αὖθις δέ τά αὐτά οὗτος ὁ κανών διατάττεται. Ἐπεί δέ εἰκός ἴσως τόν ἀφορίσαντα, ἤ αἰφνήδιον, ἤ ἐν ἀποδημίᾳ ὄντα θανεῖν, καί τόν ἀφορισθέντα μένειν ἐπιτετιμημένον, ἐπάγει τό, εἰ μή ἄν κατά συγκυρίαν τελευτήσῃ ὁ ἀφορίσας αὐτόν, ἤγουν εἰ μή ταχέως καί ἀπροόπτως τελευτήσῃ ὁ ἀφορίσας αὐτόν. Καί ἔοικε μέν παραχωρεῖν ὁ κανών οὗτος, εἰ τύχῃ τελευτήσας, ὁ ἀφορίσας, καί παρ’ ἑτέρου δέχεσθαι τόν ἀφορισθέντα∙ ἀλλά τό, παρ’ ἄλλου, οὕτως ἐξελήφθη, ἤγουν, παρά τοῦ διαδεξαμένου τήν ἀρχιερατικήν ἀξίαν τοῦ τελευτήσαντος∙ ἑτέρας γάρ ἐνορίας ἐπισκόπῳ, λύσαι τόν ἐπιτετιμημένον παρ’ ἑτέρου, οὐ δέδοται, εἰ μήπου συνοδική ἐξέτασις γένηται, καί φανείη μή δικαίως ὁ ἐπίσκοπος ἀφορίσας∙ τοῦτο γάρ καί ζώντων ἔτι τῶν ἀφορισάντων γίνεσθαι ἐπιτέτραπται. Τά μέν ἄλλα τοῦ παρόντος κανόνος προερμηνεύθησαν ἐν ἑτέροις κανόσι∙ πῶς δέ λύεται τοῦ ἀφορισμοῦ ὁ ἀφορισθείς, μετά θάνατον τοῦ ἀφορίσαντος αὐτόν ἐπισκόπου, μάθε τά νῦν, καί εἰπέ, ὅτι, τοῦ ἀφορίσαντος ἀποβεβιωκότος, ἤ ὁ μετ’ αὐτόν ἐπίσκοπος λύει τόν ἀφορισμόν, ἤ ὁ τόν τελευτήσαντα προβαλόμενος πρῶτος ἀρχιερέα, πατριάρχης δηλαδή, ἤ μητροπολίτης, πλήν μετά ἐξέτασιν. Τό δέ ἑτέρας παροικίας ἐπίσκοπον λύειν τόν ἀφορισθέντα μετά τελευτήν τοῦ ἀφορίσαντος, οὐκ ἐπιτέτραπται. Ἄδεκτος ἑτέροις ὁ ἐξ ἑτέρου περιόντος ἀφωρισμένος. Ὁ ἀφορισθείς παρά τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, ζῶντος τοῦ ἀφορίσαντος αὐτόν ἐπισκόπου, οὐδέ παρ’ ἑτέρου προσδεχθῆναι ὀφείλει. Καί εἰς τόν ιβ΄ καί ιγ΄ Κανόνα τους εἶπον οἱ θεῖοι Ἀπόστολοι, ὅτι οἱ ἄδεκτοι καί ἀφωρισμένοι ὄντες Κληρικοί, ἀπό τούς ἰδικούς των Ἐπισκόπους, δέν πρέπει νά δέχωνται ἀπό ἄλλους Ἐπισκόπους. Καί εἰς τοῦτον δέ παρομοίως, αὐτό τό ἴδιον διορίζουσι μέ κᾂποιαν προσθήκην λέγοντες. Ὅποιος Πρεσβύτερος, ἤ Διάκονος ἤθελεν ἀφορισθῇ ἀπό τόν Ἐπίσκοπόν του, αὐτός, δέν εἶναι συγκεχωρημένον νά δεχθῇ, καί νά λυθῇ ἀπό τόν ἀφορισμόν, ὄχι μόνον ἀπό ἄλλης ἐπαρχίας Ἐπίσκοπον, ἀλλ’ οὐδέ ἀπό ἄλλον ὄντα ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας καί μητροπόλεως. Ἀλλά μόνον νά δέχηται, καί νά λύηται τοῦ ἀφορισμοῦ, ἀπό ἐκεῖνον τόν ἴδιον Ἐπίσκοπον, ὁποῦ τόν ἀφώρισεν∙ ἔξω μόνον, ἂν κατά τύχην ἀποθάνῃ ὁ ἀφορίσας Ἐπίσκοπος, ἤ Μητροπολίτης, ἤ Πατριάρχης, πρό τοῦ νά λάβῃ τήν συγχώρησιν ὁ Πρεσβύτερος, ἤ ὁ Διάκονος. Δι’ ὅτι τότε ἠμπορεῖ καί ὁ Ἐπίσκοπος, ἤ Μητροπολίτης, ἤ Πατριάρχης ὁ μετά τόν θάνατον τοῦ ἀφορίσαντος χρηματίσας διάδοχος, νά τούς λύῃ ἀπό τόν δεσμόν, καί ὄχι ἄλλος. Δύω δέ πράγματα πρέπει νά σημειώσῃ τινάς εἰς τόν παρόντα Ἀποστολικόν Κανόνα. Ἕνα μέν, ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι ὁποῦ ἀφορισθῶσιν ἀπό τόν Ἐπίσκοπον τους, εἴτε δικαίως, εἴτε ἀδίκως, πρέπει νά στέκουν ἔτζι ἀφωρισμένοι, καί νά μήν τολμήσουν νά καταφρονοῦν τόν ἀφορισμόν ἕως νά γένῃ περί τούτου ἐκκλησιαστική ἐξέτασις, κατά τόν ιδ΄ τῆς Σαρδικῆς, καί τόν λζ΄ τῆς Καρθαγ.,1 ἔξω μόνον ἀνίσως ἤθελαν καταδικασθοῦν, πρό τοῦ νά κριθοῦν, καί νά προσκαλεσθοῦν εἰς τό ἐκκλησιαστικόν δικαστήριον.2 Καί ἄλλο δέ, ὅτι, κατά μέν τόν ρκα΄ τῆς Καρθαγ. ἀνίσως ὁ Ἐπίσκοπος ἤθελεν ἀφορίσῃ τινά, διά τί ἐξομολογηθείς πρότερον τό ἁμάρτημά του εἰς αὐτόν, ὕστερον τό ἀρνηθῇ, πρέπει καί οἱ ἄλλοι οἱ Ἐπίσκοποι νά μή συγκοινωνοῦν μέ τόν ἀφορίσαντα, ἐν ὅσῳ καιρῷ καί αὐτός δέν συγκοινωνεῖ μέ τόν ἐπί τοιαύτῃ αἰτίᾳ ἀφωρισμένον ὑπ’ αὐτοῦ. Καί τοῦτο νά γίνηται, διά νά φυλάττηται ὁ Ἐπίσκοπος νά μή κατηγορῇ κᾀνένα, χωρίς νά ἠμπορῇ νά ἀποδείξῃ τήν κατηγορίαν. Κατά δέ τό νομικόν τοῦ Φωτίου, τίτλ. καί κεφ. θ,΄ καί τόν σχολιαστήν Βαλσαμῶνα. Ἀνίσως Ἐπίσκοπος ἤ Πρεσβύτερος, ἤθελεν ἀφορίσῃ τινά ἀπό τήν κοινωνίαν (εἴτε τήν τῶν μυστηρίων, κατά τόν Βαλσαμῶνα καί Βλάσταριν, εἴτε καί τήν μετά τῶν πιστῶν σύστασιν, καί προσευχήν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ) χωρίς κᾀμμίαν κανονικήν καί εὔλογον αἰτίαν, ὁ μέν ἀφορισμός αὐτός νά λύηται ἀπό τόν μεγαλήτερον ἱερέα∙ ὁ δέ ἀφορίσας Ἐπίσκοπος, ἤ Πρεσβύτερος, νά ἀφορίζηται ἀπό τόν ἀνώτερόν του, ὅσον καιρόν ἐκεῖνος καταλαμβάνει ὅτι εἶναι ἀρκετός. Τοῦτο δέ νά γίνηται διά νά παθαίνῃ δικαίως ἐκεῖνο τό ἴδιον ὁποῦ εἰς τόν ἄλλον ἀδίκως ἐνήργησεν. Ὅθεν τόσον ἐν τῷ α΄ τόμῳ τῶν Πρακτικῶν τῶν συνόδων σελ. 11 γράφεται ὅτι καί ζῶντος ἀκόμη τοῦ ἀφορίσαντος, ὁ ἀφορισμός λύεται ἀπό τήν σύνοδον, ἐάν δικαίως δέν γένῃ. Ὅσον καί ὁ ζ΄ τοῦ Νικολάου λέγει, ὅτι ὁ ἄλογος δεσμός, τόν ὁποῖον ἤθελε κάμῃ ἡγούμενος τελευτῶν, εἰς ἄλλον, διά νά μένῃ ἐν τῇ ἠγουμενείᾳ, ἀναχωρήσαντα δέ ἔπειτα, οὗτος ὁ δεσμός, λέγω, εἶναι ἀνίσχυροος, καί διά τοῦτο ὁ δεσμηθείς, παρά Ἀρχιερέως λύεται.3 Ὅρα καί τήν ἑρμηνείαν τοῦ ιβ΄ Ἀποστολικοῦ. 1Δέν λέγει ὀρθῶς ὁ Βαλσαμών λοιπόν ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ λβ΄ Κανόνος τῆς ἐν Καρθαγ. διοριζόμενος τρόπον τινά ὅτι οἱ ἀκαίρως ὑπό τοῦ Ἐπισκόπου ἀφοριζόμενοι δέν ἔχουν ἀνάγκην νά φυλάττωσι τόν τοιοῦτον ἀφορισμόν. Ἐπειδή οἱ Κανόνες οὗτοι τό ἐναντίον διορίζονται. Ἐκ τοῦ κανόνος δέ τούτου συμπεραίνεται ὅτι καί οἱ Πνευματικοί δέν πρέπει νά λύουν τά ἐπιτίμια τῶν ἄλλων ὁμοταγῶν των Πνευματικῶν, ἂν αὐτά δέν ᾖναι παρά Κανόνας καί πάντῃ ἄλογα.2Διά τοῦτο καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐπειδή καί ἐγκαλεῖτο, διά τί δέν ἐφύλαξε τόν ἀφορισμόν ὁποῦ ἐξεφώνησε κατ’ αὐτοῦ ἡ περί τόν Θεόφιλον σύνοδος, ἀλλά ἠθέτησεν αὐτόν, πρό ἄλλης συνοδικῆς ἐξετάσεως, ἀπελογήθη λέγων, ὅτι, δέν ἐπαραστάθη εἰς τήν κρίσιν ὁλότελα. Οὔτε τάς κατηγορίας ἤκουσε τῶν κατηγόρων του. Οὔτε παντελῶς καιρός τοῦ ἐδόθη διά νά ἀπολογηθῇ, (ὁ μεταφραστής εἰς τόν βίον τοῦ Χρυσοστόμου) καθὼς καί ὁ οδ΄ Ἀποστολικός διορίζει, ὃν καί ἀνάγνωθι. Σημείωσαι δέ, ὅτι τρία εἴδη εἶναι ἀφορισμοῦ. Ὁ μέν γάρ θεῖός ἐστι, περί οὗ εἴρηται διά τόν Παῦλον, ὅτι, ἦτον ἀφωρισμένος ἐκ κοιλίας μητρός του παρά Θεοῦ εἰς τό Εὐαγγέλιον (Ρωμ. ια΄) ὁ δέ, εὔλογος, καί Κανονικός, ὁ κατά Κανόνας γενόμενος. Καί τρίτος, ὁ ἄλογος, καί παρά Κανόνας γινόμενος. Ὁ μέν οὖν ἀφορισμός ὁ παρά τῶν πάλαι γενόμενος, περιέχει χωρισμόν, ἤ τῶν μυστηρίων, ἤ τῆς Ἐκκλησίας, καί προσευχῆς τῆς μετά τῶν πιστῶν, ἤ τῆς συναναστροφῆς τῶν Κληρικῶν, ἀπό τούς ὁμοταγεῖς συγκληρικούς των, ὡς εἴπομεν ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ ι΄ Ἀποστολικοῦ. Ὁ δέ νῦν γενόμενος ἀφορισμός, περιέχων χωρισμόν ἀπό τῆς ἁγίας καί ὁμοουσίου Τριάδος, καί κατάραν, ἀσυγχωρησίαν τε καί ἀλυσίαν, ἕως καί μετά θάνατον, δέν ἔχει ὁμοιότητα μέ τόν ἀφορισμόν τῶν παλαιῶν∙ ἀλλ’ ἔρχεται νά ᾖναι ὅμοιος μέ τό ἀνάθεμα. Περί οὗ ὅρα τά προλεγόμενα τῆς ἐν Γάγγρᾳ. Ὅθεν τά λόγια ταῦτα, ὡς μή ὄντα κανονικά, δέν πρέπει νά γράφωνται εἰς τά ἀφοριστικά. Σύ δέ μοι ὅρα πῶς εἶναι σύμφωνος μέ τόν παρόντα Ἀποστολικόν καί ὁ α΄ τῆς ἐν ἁγίᾳ Σοφίᾳ, διορίζων νά ᾖναι καί ἀπό τόν Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ἀπό τόν Ῥώμης ἀφωρισμένοι, ἤ καθῃρημένοι, ἤ ἀναθεματισμένοι ὑπάρχοντες.3Ὅσοι δέ ἀδίκως ἀφορισθοῦν, διά τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ἤτοι, ἤ διά τήν πίστιν, ἤ διά τάς παραδόσεις τῆς Ἐκκλησίας, ἤ καί διά τήν ἐντολήν τοῦ Χριστοῦ: οὗτοι πρέπει νά χαίρουν, ἐπειδή καί εἶναι μακαρισμοῦ ἄξιοι, κατά τόν λόγον τοῦ Κυρίου, ὅστις εἶπε: «Μακάριοι ἔστε ὅταν μισήσωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι, καί ὅταν ἀφορίσωσιν ὑμᾶς, καί ὀνειδίσωσι, καί ἐκβάλωσι τό ὄνομα ὑμῶν ὡς πονηρόν, ἕνεκα τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου». (Λουκ. στ΄. 22). Περί δέ τόν ἀλόγως ἀφοριζόντων καί κατά πάθος, ταῦτά φησιν ὁ Ἀρεοπαγίτης Διονύσιος ἐν κεφ. ζ΄ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας. Οὕτω καί τάς ἀφοριστικάς ἔχουσιν οἱ Ἱεράρχαι δυνάμεις, ὡς ἐκφαντορικοί τῶν θείων δικαιωμάτων, οὐχ’ ὡς ταῖς αὐτῶν ἀλόγοις ὁρμαῖς τῆς πανσόφου θεαρχίας, εὐφήμως εἰπεῖν, ὑπηρετικῶς ἑπομένης. Ἀλλ’ ὡς αὐτῶν, ὑποφοιτικῶς ὑποκινοῦντι τῷ τελεταρχικῶ Πνεύματι, τούς κεκριμένους Θεῷ, κατ’ ἀξίαν ἀφοριζόντων. Καί πάλιν∙ τούς μέν οὖν ἐνθέους Ἱεράρχας, οὕτω καί τοῖς ἀφορισμοῖς, καί πάσαις ταῖς ἱεραρχικαῖς δυνάμεσι χρηστέον, ὅπως ἂν ἡ τελετάρχις αὐτούς Θεαρχία κινήσοι. Ταῦτα δέ ἑρμηνεύων ὁ θεῖος Μάξιμός φησιν ἐάν παρά τόν σκοπόν τοῦ Θεοῦ ἀφορίση ὁ Ἱεράρχης οὐχ ἕπεται αὐτῷ τό θεῖον κρῖμα. Κατά γάρ θείαν κρίσιν, καί οὐ διά θέλημα ἴδιον, ταῦτα ὀφείλει ἐπιφέρειν.
