Εὐνοῦχος, εἰ μέν ἐξ ἐπηρείας ἀνθρώπων ἐγένετό τις, ἤ ἐν διωγμῷ ἀφῃρέθη τά ἀνδρῶν, ἤ οὕτως ἔφυ, καί ἔστιν ἄξιος, ἐπίσκοπος γινέσθω.
Οἱ τέτταρες οὗτοι κανόνες, ἤγουν ὁ παρών καί οἱ ἐφεξῆς, τοῖς μέν πρό τοῦ κληρωθῆναι εὐνουχισθεῖσι διά νόσον ἤ ἐξ ἐφόδου ἐχθρῶν, συγγνωμονοῦσι, καί τῷ κλήρῳ τούτους συγκαταλέγουσιν, ἀξίους πάντως εὑρισκομένους∙ τούς δέ μετά τήν ἱερωσύνην ἑαυτούς ἀκρωτηριάσαντας, κᾂν ὑπό νόσου ἐβιάσθησαν, ὠσαύτως καί τούς πρό τῆς ἱερωσύνης, δίχα νόσου τά παιδογόνα μόρια ἑαυτῶν περιελόντας κολάζουσι∙ τούς μέν γάρ καθαιροῦσι∙ τούς δέ κληροῦσθαι κωλύουσι∙ τούς δέ λαϊκούς, τούς δίχα νόσου, ἤ ἐπηρείας ἑαυτούς ἀκρωτηριάσαντας, ἐπί ἔτη τρία ἀφορίζουσιν. Ὅθεν καί οἱ πλείους τῶν ἀνθρώπων, οἱ προσεκτικώτεροι, διά νόσον μέλλοντες εὐνουχίζειν παῖδας αὐτῶν, τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ προσέρχονται, καί δήλην ποιοῦσι τήν νόσον, καί τήν τῶν διδύμων ἐκκοπήν. Οἱ δέ πολιτικοί νόμοι μεγάλως κολάζουσι τούς εὐνουχίζοντας παῖδας αὐτῶν, ἤ δούλους, ἤ ἑτέρους τινάς, νόσῳ μή κατεχομένους, καί ἀνάγνωθι τό ιδ΄ κεφάλαιον τοῦ πρώτου τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καί τήν ἑξηκοστήν νεαράν τοῦ βασιλέως κυρίου Λέοντος τοῦ σοφοῦ. Ἐπεί δέ εἰς τρία διαιροῦνται οἱ εὐνοῦχοι, ἤγουν εἰς θλιβίας, τούς νηπιόθεν τά παιδογόνα μόρια ἀποβαλόντας, ὡς ὑπό τῶν γονέων θλιβέντα καί ἀχρηστεύσαντα, εἰς σπάδωνας, τούς ἐκ γενετῆς διδύμους μή ἔχοντας, πρός δέ καί εἰς κανστράτους, τούς διά σιδήρου ἀκρωτηριασθέντας∙ κάνστρον γάρ παρά Ῥωμαίοις ὁ σίδηρος∙ οἱ μέν θλιβίαι, καί οἱ σπάδωνες ἀπροκριματίστως ἱερωθήσονται, ὡς μηδέ κακοῦ τινος γεγονότες ἑαυτοῖς παραίτιοι∙ οἱ δέ κανστράτοι, κατά τήν ἀνωτέρω διάταξιν, ποτέ μέν ἱερωθήσονται, ποτέ δέ κωλυθήσονται. Εἰς τρία διαιροῦνται οἱ εὐνοῦχοι, εἰς σπάδωνας, θλιβίας, καί ἐκτομίας. Καί σπάδωνες μέν εἶναι ἐκεῖνοι ὁποῦ ἐγεννήθησαν ἀπό τήν κοιλίαν τῆς μητρός των, χωρίς δίδυμα καί παιδαγόνα μόρια, περί τῶν ὁποίων ὁ Κύριος εἶπεν. «Εἰσίν εὐνοῦχοι, οἵτινες ἐγεννήθησαν οὕτως ἐκ κοιλίας μητρός αὐτῶν» (καθὼς ἦν ὁ Δωρόθεος, ὁ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὡς μαρτυρεῖ Εὐσέβιος, ἐκκλησ. ἱστορ., βιβλ. ζ΄, κεφ. λβ΄). Θλιβίαι δέ εἶναι ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων τά παιδογόνα μόρια ἔθλιψαν καί ἔσφιγξαν οἱ γονεῖς των, ὅταν ἦτον νήπια, καί τά ἔκαμαν ἄχρηστα πρός παιδοποιΐαν, μέ τό σφίγξιμον ἐκεῖνο. Ἐκτομίαι δέ εἶναι ἐκεῖνοι ὁποῦ ἀπέβαλον τά γεννητικά μόρια, ἤ μέ μαχαίρι, ἤ μέ ἄλλην τέχνην, καί μηχανήν.1 Τούτων οὕτω προεγνωσμένων, λέγει ὁ παρών Κανών. Ἀνίσως τινάς καί ἔγινεν εὐνοῦχος ἀπό κακίαν καί βλάβην ἀνθρώπων, ἤ εἰς καιρόν διωγμοῦ ἐκόπησαν ἀπό τούς διώκτας τά παιδογόνα μόρια τῶν ἀνδρῶν∙ ἤ ἐγεννήθη ἔτζι ἐκ κοιλίας μητρός του∙ εἶναι δέ ἄξιος διά ἱερωσύνην, ἂς γίνεται Ἐπίσκοπος.2 Ἐπειδή καί αὐτός δέν ἔγινεν αἴτιος τοῦ τοιούτου εὐνουχισμοῦ∙ ἀλλά ἤ ὑπό τῆς φύσεως, ἤ ὑπό τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων, ἔπαθε τό τοιοῦτον κακόν, διά τό ὁποῖον πρέπει μάλιστα νά ἐλεῆται, καί ὄχι νά μισῆται, καί νά παιδεύηται. Περί τοῦ εὐνουχισμοῦ ἔτι, διορίζουσι καί οἱ ἀκόλουθοι κανόνες, ὁ κβ΄, κγ΄ καί κδ΄ τῶν Ἀποστόλων. Ὁ δέ α΄ τῆς α΄ συνόδου Κανών λέγει, ὅτι, ὅποιος Κληρικός διά ἀσθένειαν εὐνουχισθῇ ὑπό ἰατρῶν, ἤ ὑπό βαρβάρων, οὗτος ἂς μένῃ ἐν τῷ κλήρῳ. Λαϊκός δέ ὤν, ἂς κληροῦται. Ὅστις δέ ὑγιής ὤν, εὐνούχισε τόν ἑαυτόν του, οὗτος Κληρικός μέν ὤν, ἂς παύῃ ἀπό τό νά ἐνεργῇ τά τῆς ἱερωσύνης του∙ λαϊκός δέ ὤν, ἂς μή γίνεται Κληρικός. Ὁ δέ η΄ τῆς α΄ καί β΄ Κανών, τοῦτον τόν ἴδιον κανόνα τῆς α΄ προτιθείς, λέγει. Ὅποιος μέν Κληρικός εὐνουχίσῃ ἄλλον τινά, ἤ αὐτός μέ τό χέρι του, ἤ ἄλλον βάλλῃ, ἂς καθῄρεται. Ὅποιος δέ λαϊκός κάμῃ τοῦτο, ἂς ἀφορίζηται. Εἰ δέ ἱερεῖς, ἤ λαϊκοί, εὐνουχίσουν τούς ἔχοντας πάθος τι, οὐ κατακρίνονται. 1Ἀπό δέ τούς τοιούτους ἐκτομίας, ἄλλων μέν εἶναι κομμένα, καί τά δίδυμα, καί ὁ καυλός, οἱ ὁποῖοι δέν δύνανται πλέον μέ γυναῖκα νά συνευρεθῶσιν, ἄλλου δέ, εἶναι μόνον κομμένα τά δίδυμα, ἀλλ’ ὄχι καί ὁ καυλός: οἵτινες καί μέ γυναῖκας ἠμποροῦν νά ἁμαρτάνουν, ἀγκαλά καί νά μή κάμνουν παιδί, καί πόλεμον σφοδρότερον αἰσθάνονται ἀπό ἐκείνους ὁποῦ ἔχουσι τά μόρια ὅλα καί παιδοποιοῦσι. Καθὼς ὁ μέγας Βασίλειος περί τούτων κατά πλάτος ὁμιλεῖ εἰς τόν περί παρθενίας λόγον αὐτοῦ. Περί ὧν καί ὁ Σειράχ λέγει «ἐπιθυμία εὐνούχου ἀποπαρθενῶσαι νεᾶνιν (κ΄, α΄ καί λ΄ 20). Ἴσως δέ τοιοῦτος νά ἦτον καί ὁ Πεντεφρῆς ὁ εὐνοῦχος τοῦ βασιλέως Φαραώ, ὁ αὐθέντης Ἰωσήφ τοῦ Παγκάλου, μέ τό νά ἀναγινώσκωμεν, ὅτι εἶχε γυναῖκα τήν βιασαμένην τόν Ἰωσήφ. Σημείωσαι ὅτι ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος ἀναφέρει πῶς ἕνας νέος ἔδωκε γράμμα εἰς τόν ἡγεμόνα Φίληκα παρακαλεστικόν διά νά εὐνουχισθῇ ὑπό ἑνός ἰατροῦ, ὅστις οὐκ ἐτόλμα διά τό βασιλικόν πρόσταγμα νά εὐνουχίση αὐτόν, ὡσάν ὁποῦ ὁ εὐνουχισμός εἶναι πρᾶγμα ἀνόσιον, ἐμποδισμένον καί ἀπό τόν Θεϊκόν νόμον, καί ἀπό τόν βασιλικόν. Ἀλλά καί ὁ Θεῖος Ἰουστῖνος, ἐν τῇ β΄ ἀπολογίᾳ, λέγει∙ ὅτι ἰατροί τινες ἔλεγόν πῶς δέν ἠμποροῦν νά εὐνουχίσουν τινά, χωρίς τήν ἄδειαν τοῦ ἡγεμόνος.2Καθὼς τοιοῦτος ἦτον ὁ Νικήτας, κατά τόν Χωνειάτην Νικήταν λέγοντα. Ἦν τις εὐνοῦχος ἀρχιερατικῶς προεδρεύων τῆς τῶν Χωνῶν πόλεως Νικήτας τοὔνομα, πάσης ἀρετῆς καταγώγιον∙ ἀλλά δή καί ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ἰγνάτιος, εὐνοῦχος ἦτον. Περί τῶν εὐνούχων, λέγει καί ὁ Θεός εἰς τό δευτερονόμιον. Οὐκ εἰσελεύσεται θλαδίας, οὐδέ ἀποκεκομμένος εἰς Ἐκκλησίαν Κυρίου (Κεφ. γ΄ 1).
