Ὁ δυσί γάμοις συμπλακείς μετά τό βάπτισμα, ἤ παλλακήν κτησάμενος, οὐ δύναται εἶναι ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, ἤ ὅλως τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ.
Τό θεῖον λουτρόν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος πάντα πιστεύομεν ἀποπλύνειν ῥύπον τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐντακέντα πρό τοῦ βαπτίσματος, καί οὐδέν ἁμάρτημα τῶν πρό τούτου γενομένων τινί κωλύει τόν βαπτισθέντα προβιβάζεσθαι εἰς ἱερωσύνην∙ εἰ δέ μετά τό βάπτισμα πορνεύσει, ἤ γάμοις δυσί προσομιλήσει, ἱερωσύνης οἱασδήτινος ἀνάξιος κρίνεται. Τόν μετά τό ἅγιον βάπτισμα διγαμήσαντα, ἤ πορνεύσαντα κωλύει ὁ κανών ἐπίσκοπον γενέσθαι, ἤ ἱερατικόν τι ἐνεργεῖν, τά πρό τοῦ ἁγίου βαπτίσματος παρατρέχων παντοῖα ἁμαρτήματα, ὅπερ ἐστί καινότατον, καί ἔργον μόνης τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος. Ἀναγνωσθι καί τόν κ΄ κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου. Ὅπως δέ ἀναγνῶσται πολλοί διγαμήσαντες εἰς τούς οἰκείους τόπους συνετηρήθησαν, καί διά πιττακίων ἀρχιερατικῶν εἰς μείζονας βαθμούς προεβιβάσθησαν, ἀγνοῶ. Ἀνάγνωθι καί τήν ρλζ΄ Ἰουστινιάνειον νεαράν, κειμένην ἐν τῷ α΄ τίτ., τοῦ γ΄ βιβλ. τῶν βασιλικῶν, διοριζομένην μετά τῶν ἄλλων πολλῶν ἐκκλησιαστικῶν ζητημάτων, τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς διγαμήσαντας κληρικούς. Ὠσαύτως ἀνάγνωθι καί τό κγ΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτ. τοῦ παρόντος συντάγματος, καί τά ἐν αὐτῷ. ΕΤΕΡΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐν τῇ παρούσῃ τοῦ ιζ΄ κανόνος ἑρμηνείᾳ ἐγράψαμεν ἀγνοεῖν, ὅπως ἀναγνῶσται διγαμήσαντες οὐ καθαιροῦνται, ἀλλά μᾶλλον καί διά πιττακίων ἀρχιερατικῶν εἰς μείζονας βαθμούς προκόπτουσιν. Ἀρτίως δέ τά τῶν νόμων καί τά τῶν κανόνων ἐπιστατικώτερον σκοπήσαντες, κατενοήσαμεν τόν παρόντα ιζ΄ κανόνα καί τόν ιη΄ περί ἀρχιερέων, ἱερέων, διακόνων, καί ὑποδιακόνων διαλαμβάνειν, οὐ μήν καί περί ἀναγνωστῶν. Ἐκεῖνοι μέν γάρ καί πρό τῆς χειροτονίας καί μετά τήν χειροτονίαν διγαμήσαντες καθαιροῦνται∙ οἱ δέ ἀναγνῶσται πρό μέν τῆς σφραγίδος διγαμήσαντες, καθαιροῦνται∙ μετά, δέ τήν σφραγίδα, συγγινώσκονται, κωλυόμενοι προβαίνειν εἰς ἄλλον μείζονα ἐκκλησιαστικόν βαθμόν. Φησί γάρ ἡ ρλζ΄ Ἰουστινιάνειος νεαρά, ἤτοι τό λα΄ καί τό λβ΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτ, τοῦ γ΄ βιβλ. τῶν βασιλικῶν ταῦτα ῥητῶς∙ Εἰ δέ μετά τήν χειροτονίαν πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, ἤ ὑποδιάκονος ἀγάγηται γαμετήν, ἐκβαλλέσθω τοῦ κλήρου, καί τῇ τάξει τῆς πόλεως, ἐν ᾗ κληρικός ἦν, μετά τῶν ἰδίων πραγμάτων παραδιδόσθω. Εἰ δέ ἀναγνώστης δευτέραν γαμετήν ἀγάγηται, ἤ πρώτην μέν, χήραν δέ, ἤ διαζευχθεῖσαν ἀνδρός, ἤ τοῖς νόμοις, ἤ τοῖς ἱεροῖς κανόσιν ἀπηγορευμένην, μηκέτι εἰς ἄλλον ἐκκλησιαστικόν βαθμόν προβαινέτω∙ εἰ δέ οἱῳδήποτε τρόπῳ εἰς μείζονα βαθμόν προαχθείη, ἐκβαλλέσθω αὐτοῦ καί τῷ προτέρῳ ἀποκαθιστάσθω. Εἰ δέ θέλεις ἐκλαβέσθαι τόν κανόνα καί εἰς ἀναγνώστας, εἰπέ, μή δύνασθαι εἶναι, ἤτοι γενέσθαι ἀναγνώστην τόν πρό τῆς σφραγίδος διγαμήσαντα, καθαιρεῖται γάρ μετά διάγνωσιν∙ ὁ δέ μετά τήν σφραγίδα διγαμήσας ἀναγνώστης συγγινώσκεται, κᾂν οὐ προκόπτῃ πρός μείζονα βαθμόν. Ὅπως δέ διά πιττακίων ἀρχιερατικῶν διγαμήσαντες ἀναγνῶσται προκόπτουσιν εἰς δομεστικάτα καί ἄλλα ἐκκλησιαστικά ὀφφίκια, ἀναγκαῖον εἰπεῖν ἡμᾶς ἐστι. Λέγομεν οὖν ὡς τά ἐκκλησιαστικά, ἀρχοντίκια καί ὀφφίκια καταχρηστικῶς ὀνομάζονται βαθμοί∙ κυρίως γάρ βαθμός ὁ τῶν ἱερέων, τῶν διακόνων, τῶν ὑποδιακόνων, καί τῶν ἀναγνωστῶν ἐστι∙ τά δέ ὀφφίκια καί τά ἀρχοντίκια τιμαί εἰσι, καί πορισμῶν ἀφορμαί∙ διό καί ὁ νηπιόθεν γεγονὼς ἀναγνώστης, καί δευτερογαμήσας, ἀπαρεμποδίστως γενἠσεται κληρικός, ἐκκλησιαστικός, δομεστικός, καί λαοσυνάκτης διά πιττακίων, οὐ μήν καί διάκονος, ἤ ὑποδιάκονος∙ τοῦτο γάρ τολμήσας καθαιρεθήσεται. Ἀνίερος ἅπας δίγαμος, ἤ παλλακήν ἐπιτρέφων. Ἅπας δίγαμος εἰς ἱερωσύνην ἀπρόσδεκτος, πολλῷ δέ πλέον ὁ παλλακήν ἐπιτρέφων. Ὅσα μέν ἁμαρτήματα πράξῃ ὁ ἄνθρωπος πρό τοῦ βαπτίσματος, δέν ἠμποροῦν νά τόν ἐμποδίσουν ἀπό τήν ἱερωσύνην, καί τόν κλῆρον. Ἐπειδή καί πιστεύομεν, ὅτι τά ἀποπλύνει ὅλα τό ἅγιον Βάπτισμα∙ ὄχι δέ καί ὅσα πράξῃ ὕστερα ἀφοῦ βαπτισθῇ. Διά τοῦτο καί ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι, ὅποιος, ὕστερα ἀπό τό ἅγιον βάπτισμα, ὑπανδρευθῇ δύω φοραῖς, (ὑπανδρεύεται δέ δύω φοραῖς ὄχι μόνον ἐκεῖνος ὁποῦ πάρῃ μέ γάμον δευτέραν γυναῖκα, ἀλλά καί ἐκεῖνος ὁποῦ μετά ἱερολογίας ἀρραβωνιασθῇ δευτέραν γυναῖκα, ἤ πάρῃ μέ γάμον τήν ἀρραβωνιασμένην μέ ἄλλον1 ἤ ἔχει γυναῖκα παλλακήν,2 δέν ἠμπορεῖ νά γένῃ Ἀρχιερεύς, ἤ Πρεσβύτερος, ἤ Διάκονος, ἤ ὁλότελα νά συγκαταριθμηθῇ εἰς τόν κατάλογον, καί βαθμόν τόν ἱερατικόν.3 1Ἡ μνηστεία, ἤτοι ὁ ἀῤῥαβωνιασμός, ὁποῦ γένῃ κατά τήν ὑποτύπωσιν τοῦ βασιλέως Ἀλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, καί τό σημείωμα τοῦ Πατριάρχου Νικολάου, δηλαδή μέ τάς συνήθεις ἱεράς εὐχάς, καί μέ τό σύνηθες εἰς τούς ἀῤῥαβωνιαζομένους φίλημα, καί ὅταν, ὁ μέν ἄνδρας, εἶναι δεκαπέντε χρόνων, ἡ δέ γυνή, δεκατριῶν, κατά τό νεώτερον θέσπισμα τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ σοφοῦ, ἡ μνηστεία, λέγω, ὁποῦ λέγῃ μέ τοῦτον τόν τρόπον, δέν διαφέρει ἀπό τόν τέλειον γάμον, κατά τήν ἀπόφασιν τοῦ βασιλέως κυρίου Νικηφόρου τοῦ Βοτανειάτου, καί τόν Κωνσταντινουπόλεως Πατριάρχην Ἰωάννην τόν Ξιφιλῖνον, καί τήν περί αὐτόν σύνοδον, τήν ἐπικυρώσασαν τήν τοῦ Νικηφόρου ἀπόφασιν. Τοῦτο μέν, διά τί καί ὁ πολιτικός νόμος, καθὼς δέν συγχωρεῖ νά ὑπανδρεύωνται οἱ συγγενεῖς τῶν ὑπανδρευμένων, ὅταν ἔχωσιν ἐμπόδιον κατά τούς συνήθεις βαθμούς, τοιουτοτρόπως δέν συγχωρεῖ νά ὑπανδρεύωνται οὔτε οἱ συγγενεῖς τῶν νομίμως ἀῤῥαβωνιασμένων. Ἀλλά καί ὁ συνολικός τόμος θεσπίζει μέ τάς αὐτάς μόνας αἰτίας νά λύεται ἡ μνηστεία, μέ τάς ὁποίας λύεται καί ὁ γάμος. Τοῦτο δέ, καί διά τί ὁ υιη΄ Κανὼν τῆς στ΄ εἰς μοιχείας ἔγκλημα καταδικάζει ἐκεῖνον ὁποῦ ἤθελε πάρῃ γυναῖκα τήν ἀῤῥαβωνιασμένην μέ ἄλλον, ἔτι ζῶντα. Ἡ δέ μοιχεία, φανερόν ὅτι πρός ὕπανδρον γυναῖκα λέγεται. Ὅθεν ἡ σύνοδος ὡσάν γάμον τέλειον τόν ἀῤῥαβωνιασμόν ἐστοχάσθηκεν. Ἀφίνω νά λέω, ὅτι καί ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ξθ΄ αὐτοῦ κανόνι, διά τοῦτο δέν ἐπιτιμᾷ ὡς πόρνον, εἰς ἑπτά χρόνους τόν σμίξαντα μέ τήν ἀῤῥαβωνιαστικήν του πρό τοῦ γάμου ἀναγνώστην, ἐπειδή δέν ἐφθάρη μέ ξένην γυναῖκα, ἀλλά μέ τήν ἐδικήν του, ἀγγίζει δέ μόνον ἕνα χρόνον, διά τί ἐμικροψύχησε καί δέν ἐκαρτέρησε τήν τελεσιουργίαν τοῦ γάμου. Ἐπειδή λοιπόν κατά τάς ἀποδείξεις ταύτας, ἡ μνηστεία εἰς γάμου τάξιν λογίζεται, ἡ κατά νόμους γινομένη, διά τοῦτο δίγαμος λογίζεται καί ὁ ἀῤῥαβωνισθείς μόνον δευτέραν γυναῖκα∙ ἤ ἀῤῥαβωνιασμένην μέ ἄλλον λαβών. Αἱ δέ ἄλλαι μνηστεῖαι, ὁποῦ γίνονται μέ λόγια μόνον, καί μέ ἀῤῥαβῶνας ψιλούς, ὅσον κατά τήν ἀκρίβειαν τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε μνηστεῖαι εἶναι, οὔτε ὀνομάζονται, οὔτε κατά τούτων οἱ συνοδικοί Κανόνες ἠμποροῦν νά δείξουν τήν ἐδικήν των ἐνέργειαν∙ (καί ὅρα περί ἀῤῥαβῶνος πλατύτερον εἰς τό ια΄ κεφ. τῆς περί συνοικεσίου διδασκαλίας). Ὅθεν καί ὁ Βαλσαμών τά ἀνωτέρω βεβαιῶν λέγει, ὅτι ὁ ἀῤῥαβωνισθείς, κατά τήν ἀνωτέρω ὑποτύπωσιν νεαράν, καί ἀπόφασιν, καί λαβὼν ἄλλην γυναῖκα, ἀποθανούσης τῆς ἀῤῥαβωνιστικῆς αὐτοῦ, ἱερεύς οὐ γίνεται. Δίγαμος γάρ λογίζεται. Εἰ δέ δέν ἠῤῥαβωνίσθη οὕτως, ἱεροῦται ὡς μή λογιζόμενος δίγαμος (ἀποκρ. ζ΄, σελ. 365 τοῦ Γιοῦρις). Σημείωσαι ὅμως ὅτι, εἰ καί ἡ μνηστεία εἰς τάξιν γάμου λογίζεται, δέν εἶναι ὅμως κατά πάντα καί γάμος τέλειος, ἀλλ’ ἐλάττων τοῦ γάμου∙ καί ὅρα τάς ὑποσημειώσεις τοῦ κε΄ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ.2Παλλακή, κατά τό νομικόν τοῦ Φωτίου, τιτλ. ιγ΄, κεφ. ε΄, εἶναι γυναῖκα σεμνή, μέ τήν ὁποίαν ἐκεῖνος ὁποῦ συγκατοικεῖ, κάμνωντας φανεράν μαρτυρίαν περί τῆς συγκατοικήσεως ταύτης, φαίνεται εἰς τούς πολλούς, ὅτι τήν ἔχει γυναῖκά του. Εἰ δέ τήν μαρτυρίαν αὐτήν δέν κάμει, ἀσέλγειαν εἰς αὐτήν ἐνεργεῖ. Ἤ καί ἄλλως. Παλλακή εἶναι ἐκείνη ὁποῦ συζῇ νομίμως μέ ἄνδρα, χωρίς νά εὐλογηθῇ μέ γάμον. Σημείωσαι δέ, ὅτι, ἀγκαλά καί ἡ παλλακή αὕτη ἐσυγχωρεῖτο ἀπό τούς ἐξωτερικούς νόμους, ὅμως ἀπό τούς νόμους τῆς Ἐκκλησίας μας τελείως δέν συγχωρεῖται τό νά ἔχουν οἱ Χριστιανοί τοιαύτην γυναῖκα. Ὅθεν καί ὁ λα΄ τοῦ ἁγίου Νικηφόρου λέγει, ὅτι ἀνίσως ἔχῃ τινάς τοιαύτην παλλακήν, καί δέν θέλῃ, οὔτε νά τήν ἀφήσῃ, οὔτε νά τήν εὐλογηθῇ, δέν πρέπει νά δέχωνται εἰς τήν Ἐκκλησίαν οἱ ἱερεῖς, οὔτε αὐτάς τάς προσφοράς του, καί λειτουργίας∙ ἐπειδή διά τῶν ἔργων ὑβρίζει καί ἀτιμάζει τούς νόμους καί Κανόνας τῆς Ἐκκλησίας. Καί Πέτρος δέ ὁ Χαρτοφύλαξ καί Διάκονος τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας ἐν τῇ ε΄ ἀποκρίσει αὐτοῦ, λέγει. Ὅτι δέν πρέπει νά δέχηταί τινάς ἀπό τό ὀσπήτιον ἐκείνου ὁποῦ ἔχει ἀνευλόγητον γυναῖκα, οὔτε προσφοράν, οὔτε κηρόν, οὔτε ἔλαιον, οὔτε θυμίαμα. Διαφέρει δέ ἡ Πόρνη ἀπό τήν Παλλακήν καθ’ ὅ,τι αὐτή ἁμαρτάνει μέ διάφορα πρόσωπα, ἡ δέ Παλλακή μέ ἕνα.3Ἐπειδή δέ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ιβ΄ αὐτοῦ Κανόνι ἀναφέρει τόν Ἀποστολικόν τοῦτον ιζ΄ Κανόνα, καθὼς ὁ Βαλσαμών, καί ὁ Ζωναρᾶς συμφώνως ἐκεῖνον ἑρμήνευσαν, λέγων «τούς διγάμους ὁ Κανὼν παντελῶς τῆς ὑπηρεσίας ἀπέκλεισε»∙ φανερόν εἶναι, κατά τόν ἄκρον ἑρμηνευτήν τοῦ Ἀποστολικοῦ τούτου Κανόνος θεῖον Βασίλειον, ὅτι, ὅποιος ὑπανδρευθῇ δύω φοραῖς, δέν ἠμπορεῖ νά γένῃ οὔτε ὑποδιάκονος, οὔτε ἀναγνώστης, ἤ ψάλτης, ἤ θυρωρός. Ὑπηρέται γάρ οὗτοι πάντες ὁμωνύμως λέγονται, (καί ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ιε΄ τῆς στ΄ (σημείωση: εννοείται Οικουμενικής) ἀγκαλά καί κατά τόν κα΄, κβ΄, κγ΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, ὑπηρέτης ἑξαιρέτως καλεῖται ὁ θυρωρός) και ὑπηρεσίαν ἐπιτελοῦσιν ἐκκλησιαστικήν, εἰ καί μή τήν αὐτήν ἅπαντες, ἀπό τήν ὁποίαν ταύτην ὑπηρεσίαν τούς διγάμους, λέγει, ἐκβάλλει ὁ Ἀποστολικός οὗτος Κανὼν παντελῶς καί μέ ὅλην τήν τελειότητα. Εἰ δέ τό νομικόν τοῦ Φωτίου τιτλ. θ΄, κεφ. κθ΄, ᾧ συνηκολούθησε καί ὁ Βαλσαμών, λέγει, ὁ ἀναγνώστης δευτερογαμήσας, ἤ γυναῖκα λαβὼν ἐμποδισμένην ἀπό τούς νόμους, μένει μέν εἰς τόν ἐδικόν του βαθμόν, εἰς ἄλλον δέ μεγαλήτερον οὐ προβιβάζεται, πρέπει προτιμότερον νά ἔχωσι τό κῦρος ὅ,τε Ἀποστολικός Κανὼν καί ὁ τοῦ μεγάλου Βασιλείου, πάρεξ οἱ νόμοι οἱ ἐξωτερικοί. Ἕνα μέν, διά τί ὁ ἱερός Φώτιος σύνοψιν κάμνει εἰς τό νομικόν του τῶν Νεαρῶν ἁπλῶς, καί ὄχι τῶν ἱερῶν Κανόνων κατά πρῶτον σκοπόν. Καί ἄλλο δέ, διά τί ὁ βαθμός τοῦ ἀναγνώστου συναριθμούμενος ὑπό τοῦ Βαλσαμῶνός μέ τούς βαθμούς τῶν ἱερωμένων, δείκνυται, ὅτι εἶναι ἐκ τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ. Ὁ δέ ἀνά χεῖρας οὗτος Ἀποστολικός Κανὼν προστάζει, ὅτι ὁ δίγαμος δέν ἠμπορεῖ τελείως νά ᾖναι τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ. Καί ἂν ὁ μέγας Βασίλειος παντελῶς ἐκβάλῃ τούς διγάμους τῆς ὑπηρεσίας ἁπλῶς, πόσῳ μᾶλλον τόν ἀναγνώστην, πλέον τῶν ἄλλων κατωτέρων ὑπηρετῶν ἔχοντα; ὅθεν ὁ Ἀναγνώστης καί μετά τόν κλῆρον δευτερογαμήσας, φαίνεται, ὅτι, πρέπει νά καθαιρεθῇ ἀπό τό κληρικάτον του. Ὁ δέ γ΄ τῆς στ΄ (σημείωση: εννοείται Οικουμενικής) λέγει, ὅτι ἀπό τούς τότε ἐν ἀγνοίᾳ εἰς δύω γάμους περιπεσόντας ἱερωμένους, ὅσοι μέν ἐδουλώθησαν εἰς τήν παρανομίαν αὐτήν, οὗτοι νά καθῄρωνται. Ὅσοι δέ ἐγνώρισαν ἀπό λόγου τους τό κακόν, καί ἐχωρίσθησαν ἀπό τόν παράνομον αὐτόν γάμον, οὗτοι νά παύωσιν ἀπό κάθε ἱερατικήν ὑπηρεσίαν εἰς διορισμένου τινός χρόνου διάστημα, μετά τοῦτο δέ, νά λαμβάνουσι πάλιν τούς οἰκείους βαθμούς τῆς ἱερωσύνης, εἰς μεγαλήτερον ὅμως βαθμόν νά μή προκόπτωσιν. Ἀπό τότε δέ καί ὕστερον ὥρισεν ἡ αὐτή νά κρατῇ πάλιν ὁ παρών Ἀποστολικός Κανών∙ ὃν καί ἐκθέτει αὐτολεξεί. Γράφει δέ καί ὁ Πάπας Οὐρβανός τῷ Ἐπισκόπῳ Βίνωνι ταῦτα. Διγάμους, καί χηρῶν ἄνδρας, ἀπό τῶν ἱερῶν βαθμῶν ἀφορίζομεν. Δι’ ὃ καί ὁ Ἰωάννης ὁ Ἐλεήμων ἀπέβαλε τόν ὑπέρπλουτον ἐκεῖνον δίγαμον, ὅστις ἔδιδεν εἰς αὐτόν, μεγάλην ἀνάγκην ἔχοντα, σίτον ὅσον ἤθελε, καί ἑκατόν πεντήκοντα λίτρας χρυσίον, ἵνα μόνον χειροτονήσῃ αὐτόν ἱεροδιάκονον. Εἰπὼν πρός αὐτόν ἐκεῖνο τό μνήμης ἄξιον λόγιον «Κάλλιον φαίνεταί μοι ἐκλεῖψαι τόν ἥλιον, ἤ λεῖψαι τόν θεῖον νόμον». Συμεὼν ὁ μεταφρασθείς εἰς τόν βίον αὐτοῦ. Καί ὁ θεῖος δέ Αὐγουστῖνος λέγει, προστάττομεν, μή τις ἀθέσμους χειροτονίας ποιήσῃ, μή δίγαμον, ἤ τόν μή παρθένον μνηστευθέντα, ἤ ἀγράμματον (σελ. 314, τομ. τῆς ἀγάπης).
