Εἴ τις κληρικός, ἤ λαϊκός, ἀφωρισμένος, ἤτοι ἄδεκτος, ἀπελθὼν ἐν ἑτέρᾳ πόλει προσδεχθῇ ἄνευ γραμμάτων συστατικῶν, ἀφοριζέσθω καί ὁ δεξάμενος, καί ὁ δεχθείς.
Τό, ἤτοι, ἐνταῦθα οὐχ ἑρμηνευτικόν ἐστι τοῦ ἀφορισμοῦ, ἀλλ’ ἀντί τοῦ, ἤ, διαζευκτικοῦ κεῖται∙ περί δύο γάρ εἰπεῖν βούλεται, περί ἀφωρισμένου καί ἀδέκτου∙ καί τέως περί ἀδέκτου πρότερον διαλέγεται. Τινές γάρ ἐν κλήρῳ τεταγμένοι, ἀναγνῶσται τυχόν, ἤ ψάλται, ζητοῦσι χειροτονηθῆναι διάκονοι, ἤ πρεσβύτεροι∙ οἱ δέ μέλλοντες χειροτονῆσαι αὐτούς, ἐξετάζοντες τά κατ’ αὐτούς, καί τινας ἴσως ἀμφιβολίας εὑρίσκοντες, ὑπερτίθενται τήν χειροτονίαν, μέχρις ἄν αἱ περί αὐτῶν ἀμφιβολίαι λυθῶσιν∙ οἱ δέ ἀποδυσπετοῦντες ἑτέροις προσέρχονται, καί παρ’ ἐκείνων προσδέχονται. Τοῦτο γοῦν ὁ παρών κωλύει κανών, καί τόν ἀπρόσδεκτον εἰς χειροτονίαν τῷδε τῷ ἀρχιερεῖ νομιζόμενον μή προσδέχεσθαι παρ’ ἑτέρου κελεύει, ἄνευ συστατικῶν ἐπιστολῶν τοῦ παρ’ ᾧ ἐξητάζετο ἐπισκόπου. Συστατικαί δέ ἐπιστολαί εἰσιν αἱ διδόμεναι κληρικοῖς, ἤ λαϊκοῖς ἀφωρισμένοις, ἤ ἀγνώστοις, ἐν ἑτέρᾳ πόλει ἀπιοῦσι, καί συνιστῶσαι τῷ ἐκεῖ ἐπισκόπῳ αὐτούς, ὡς λυθέντας τῶν ἐπιτιμίων, ἤ πιστούς ὄντας. Περί τούτου πλατύτερον εἴρηται ἐν τῷ ια΄ κανόνι τῆς τετάρτης συνόδου. Εἰ δέ τις τοιοῦτόν τινα δέξεται, καί τόν δεξάμενον, καί τόν δεχθέντα ὑπάγει ἀφορισμῷ. Ἀνάγνωθι τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου κανόνα ἕκτον, καί τῆς ἐν Χαλκηδόνι δέκατον τρίτον. Ὁ δεξάμενος τόν ἀλλαχόθι ἄδεκτον, ἀδεκτότερος. Ὁ παρ’ ἐπισκόπου τινός ἐξεταζόμενος, εἰ προσδεκτέος ἐστί τῆ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ, καί ἐν τῷ τά κατ’ αὐτόν έξετάζεσθαι ἐκεῖθεν ἀναχωρήσας, καί ἀπελθών εἰς ἕτερον ἐπίσκοπον, προσδεχθείη παρ’ ἐκείνου ἄνευ γραμμάτων συστατικῶν, δηλούντων τό ἀνεπίληπτον τῆς θρησκείας καί τοῦ βίου αὐτοῦ, ἀφωρισμένος ἔσται αὐτός τε, καί ὁ προσδεξάμενος αὐτόν. Ἄλλος εἶναι ὁ ἀφωρισμένος, καί ἄλλος ὁ ἄδεκτος. Ὁ μέν γάρ ἀφωρισμένος, χωρίζεται ἀπό τήν Ἐκκλησίαν καί τήν προσευχήν τῶν πιστῶν. Ὁ δέ ἄδεκτος, διά πολλούς τρόπους ἀπό τόν ἀρχιερέα δέν δέχεται. Ὁ παρών λοιπόν Κανών ἐνθυμηθείς καί τούς δύω ὁμοῦ, μόνον περί τοῦ ἀδέκτου ἀναφέρει ἐδῶ. Δι’ ὅ, καί τό, ἤτοι, δέν εἶναι ἐξηγηματικόν τοῦ ἀφωρισμένου, ἀλλά μόριον διαζευκτικόν, ὁποῦ διακρίνει τόν ἀφωρισμένον ἀπό τόν ἄδεκτον.1 Ὅθεν ὁρίζει οὕτως∙ Ἀνίσως κληρικός ἤ λαϊκός γένουν ἄδεκτοι ἀπό τόν ἀρχιερέα τους∙ (ὁ μέν λαϊκός ἴσως, διότι ἐκατηγορήθη ἀπό αὐτόν διά κᾀνένα σφάλμα∙ ὁ δέ κληρικός, διότι ἐζήτει νά χειροτονηθῇ καί ὁ ἀρχιερεύς ἐξετάσας τά κατ’ αὐτόν, εὗρε κάποιας ἀμφιβολίας, διά τάς ὁποίας δέν τόν ἐδέχθη εἰς χειροτονίαν) ἔπειτα ὑπάγουν εἰς ἄλλην πολιτείαν, καί ἤθελαν δεχθοῦν ἀπό ἐκεῖσε ἀρχιερέα, χωρίς νά ἔχουν γράμματα τοῦ ἀρχιερέως των, συστατικά καί τῆς πίστεως, καί τῆς ζωῆς, καί τῆς χειροτονίας, μάλιστα δέ τῆς κατηγορηθείσης αὐτῶν ὑπολήψεως2 ἂς ἀφορίζεται καί ὁ ἀρχιερεύς ὁποῦ τούς ἐδέχθη ἔτζι, καί αὐτοί ὁποῦ τοιουτοτρόπως ἐδέχθησαν ἀπό αὐτόν. Ἐκεῖνος μέν, διατί παρά τοῦ κανόνας, χωρίς γραμμάτων ἐδέχθη αὐτούς, οὗτοι δέ, ἤ διατί δέν ἐφρόντισαν νά λάβουν συστατικά τῆς ὑπολήψεως αὐτῶν γράμματα, ἤ διατί εἰπόντες ψεύματα, ἠπάτησαν τόν ἐπίσκοπον καί τούς ἐδέχθη. 1Ὁ μέν ι΄, ια΄ Ἀποστολ. φαίνεται, ὅτι, διαλαμβάνουσι περί ἀφορισθέντων καί καθαιρεθέντων, τῶν μενόντων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ ἀφωρίσθησαν. Ὁ δέ παρών, περί τῶν εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν ἀπερχομένων ἀφωρισμένων.2 Τρία γράμματα ἦτον συνήθεια νά λαμβάνουν οἱ κληρικοί ὁποῦ ἐπήγαιναν ἀπό ἕνα τόπον εἰς ἄλλον. Δύω μέν, ἐκεῖνοι ὁποῦ ἦτον ἀκατηγόρητοι κατά τήν ὑπόληψιν∙ ἀπό τά ὁποῖα, τό μέν ἕνα ὠνομάζετο ὑπατικόν, διά τι ἐφανέρωνεν εἰς τίνος ὑπάτου τόν καιρόν, καί εἰς ποίαν ἡμέραν ἐχειροτονήθησαν, κατά τόν ηζ΄ (σημείωση δική μου: ο ορθός κανόνας είναι ο ΠΘ΄) τῆς Καρθαγέν. ὑπογεγραμμένον παρά τοῦ ἀρχιερέως διά νά φαίνηται ἡ τάξις τῶν πρότερον καί ὕστερον χειροτονηθέντων. Τό δέ ἄλλο, ὠνομάζετο ἀπολυτικόν καί εἰρηνικόν, τό ὁποῖο ἐφανέρωνεν, ὅτι αὐτοί ἔχουσι τήν ἀπόλυσιν καί δέν ἐμποδίζονται ἀπό τό νά ἐνεργοῦσι τά τοῦ κλήρου εἰς ἐκεῖνον τόν τόπον, ὅπου ἤθελαν ὑπάγουν. Κατά τόν ζ΄ καί η΄ Ἀντιοχείας καί ιζ΄ τῆς στ΄(σημείωση δική μου: εννοείται Οικουμενικῆς) καί λα΄ τῆς Καρθαγέν. ἐλάμβανον δέ πρός τούτοις καί τρίτον γράμμα ἐκεῖνοι οἱ κληρικοί, ὁποῦ ἐκατηγορήθησαν μέν εἰς τήν ὑπόληψιν αὐτῶν, ἀθωώθησαν δέ, τό ὁποῖον ὠνομάζετο συστατικόν καί κανονικόν, διά τί ἐσυνίστα καί ἀθώωνε τήν κατηγορηθεῖσαν τούτων φήμην καί ὑπόληψιν, κατά τόν μα΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ καί τόν η΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ, καί μάλιστα τόν ια΄ τῆς δ΄ (σημείωση δική μου: εννοείται Οικουμενικῆς) καί κατά τόν Ἀποστολικόν τοῦτον ιβ΄ κανόνα. Καί ὅποιος μέν ἐλάμβανε γράμμα ἀπολυτικόν καί εἰρηνικόν, δέν εἶχε χρείαν νά λάβῃ καί ὑπατικόν, ἤ συστατικόν. Ὅποιος δέ ἐλάμβανε συστατικόν, ἤ ὑπατικόν, ἀνάγκη ἦτον νά λάβῃ πρός τούτοις καί ἀπολυτικόν, ὅθεν καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος (ὁμιλία ια΄ τῆς πρός Ἑβραίους καί πρός Ἐφεσίους.) πρέπει, λέγει, οἱ ἀρχιερεῖς νά ἐρευνοῦσι τούς κληρικούς καί ἱερεῖς ὁποῦ ὑπάγουν ξένοι εἰς τάς ἐπαρχίας των, ἂν λέγουν τόν ἑαυτόν τους κληρικούς καί ἱερεῖς. Διά τί δέν εἶναι χωρίς κίνδυνον ἡ ἀνεξέταστος κοινωνία, καί ἡ ὑποδοχή αὐτῶν, καί καθὼς μάχονται καί πολυπραγμονοῦσιν ἂν εἶναι τῇ ἀληθείᾳ ὀρθόδοξοι καί πιστοί, ἔτζι πρέπει νά πολυπραγμονῶσιν καί ἂν εἶναι ἀληθῶς χειροτονημένοι ἱερεῖς∙ καί ὄχι ἀδιαφόρως νά συγκοινωνοῦσι μέ τούς ἀληθῶς ὄντας ἱερεῖς, καί μέ τούς λέγοντας τόν ἑαυτόν τους ἱερωμένους, μή ὄντας δέ. Ἐπειδή ἂν ἔτζι ἀδιαφόρως ὅλους ἐπίσης προσδέχωνται, ἄνω κάτω θέλουν γένῃ τά τῆς Ἐκκλησίας πράγματα. Εἰ δέ καί οἱ εἰς ἄλλον τόπον ἀπερχόμενοι ζητοῦσι μόνον τροφήν, καί κυβέρνησιν ὡς πτωχοί, νά μήν ἔχῃ νά τούς ἐξετάζῃ τά τοιαῦτα ὁ ἀρχιερεύς. Σημείωσαι δέ ὅτι ἀπολυτικόν γράμμα ἐλάμβανον καί οἱ ἐπίσκοποι ἀπό τόν μητροπολίτην τους ἀποδημοῦντες, κατά τόν λα΄ τῆς ἐν Καρθαγέν. Ἀλλά καί οἱ πένητες εἰρηνικά ἐλάμβανον, διά νά περιέρχωνται χάριν ἐλέους, κατά τόν ια΄ τῆς δ΄ (σημείωση δική μου: εννοείται Οικουμενική) ἐστέλλοντο δέ καί γράμματα πρός τόν Βασιλέα καί τούς ἄρχοντας τοῦ παλατίου ἀπό τούς Ἐπισκόπους παρακαλεστικά διά τήν βοήθειαν τῶν ὀρφανῶν καί πενήτων, καί τήν τῶν καταδίκων λύτρωσιν, κατά τόν ζ΄ καί η΄ καί θ΄ τῆς ἐν Σαρδικῇ. Οἱ δέ πρός τόν Βασιλέα ἀπερχόμενοι ἐπίσκοποι, καί πρεσβύτεροι, καί κληρικοί, πρέπει νά ἔχουν γράμματα καί ὅλων τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας, μάλιστα δέ τοῦ μητροπολίτου κατά τόν ια΄ Ἀντιοχείας. Τά γράμματα δέ ταῦτα τά πρός τόν Βασιλέα, λέγει ὁ Ἀρμενόπουλος, ὅτι ὀνομάζονται εἰρηνικαί ἐπιστολαί, (τμήματος γ΄ ἐπιγραφ. β΄ τῆς ἐπιτομ. τῶν κανόνων) εἶπον δέ ἀνωτέρω, ὅτι τά συστατικά γράμματα, ἦτον συστατικά καί τῆς πίστεως. Διά τί ἀφ’ οὗ οἱ Ἀρειανοί ἤλλαξαν τό εἶδος τοῦ βαπτίσματος, λέγοντες. Εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός τοῦ μείζονος, καί τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἐλάττονος, καί τοῦ Πνεύματος τοῦ ἥττονος, κατά τόν Κεδρηνόν. Καί τό, Δόξα Πατρί καί υἱῷ, καί ἁγίῳ Πνεύματι μεταστρέψαντες ἔλεγαν. Δόξα πατρί, δι’ υἱοῦ, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, καί ἀκολούθως μέ τό νά ὑπεκρίνοντο πολλοί τήν ὀρθοδοξίαν. Ἵνα μή ἀπατῶνται οἱ ὀρθόδοξοι, ἐτάχθη νά γράφηται τό συστατικόν τοιουτοτρόπως, π΄, υ΄, α΄, π΄ ἤγουν Πατήρ, Υἱός, ἅγιον Πνεῦμα. Καί μετά τήν ὑπόθεσιν ἐπεσφραγίζετο τό γράμμα μέ τό, Ἀμήν. Σημείωσαι πρός τούτοις ὅτι ἐσυνειθίζοντο νά στέλωνται ἀπό τούς νεοχειροτονήτους, καί εἰς τούς νεοχειροτονήτους Πατριάρχας τριῶν λογιῶν γράμματα καλούμενα, Συνοδικά, Ἀμοιβαῖα, καί Ἐνθρονιαστικά. Καί Συνοδικά μέν ἐλέγοντο αἱ ἐπιστολαί, τάς ὁποίας ἔπεμπεν ἕκαστος τῶν Πατριαρχῶν εἰς τούς ἄλλους Πατριάρχας ὁμολογῶν τήν ὀρθόδοξον πίστιν, κατά τήν γνώμην τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας, οὕτω καλούμενοι, διά τί συνοδικῶς ἐγράφοντο. Ἀμοιβαῖα δέ ἦτον, αἱ ἐπιστολαί αἵτινες ἐζήτουν τούς Πατριάρχας νά συναινέσουν δι’ ἀποκρίσεως εἰς τήν χειροτονίαν τοῦ Πατριάρχου ἐκείνου. Καί Ἐνθρονιαστικά, αἱ ἐπιστολαί ἐκεῖναι ὁποῦ ἐγίνοντο εἰς τήν ἀρχήν τῆς εἰς τό Πατριαρχικόν θρόνον προβιβάσεως τοῦ Πατριάρχου, ταὐτόν εἰπεῖν, τά συγχαρητικά καλούμενα νῦν (ὅρα τόν Δοσίθεον, σελ. 468 τῆς δωδεκαβίβλ.). Τόν τύπον τοῦ Συστατικοῦ καί Ἀπολυτικοῦ Γράμματος, ὅρα ἐν τῷ τέλει τῆς βίβλου.
