Πάνυ με λυπεῖ, ὅτι ἐπιλελοίπασι λοιπόν οἱ τῶν Πατέρων κανόνες καί πᾶσα ἀκρίβεια τῶν ἐκκλησιῶν ἀπελήλαται. Καί φοβοῦμαι μή, κατά μικρόν τῆς ἀδιαφορίας ταύτης ὁδῷ προϊούσης, εἰς παντελῆ σύγχυσιν ἔλθῃ τά τῆς Ἐκκλησίας πράγματα. Τούς ὑπηρετοῦντας τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἡ πάλαι ταῖς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαις ἐμπολιτευομένη συνήθεια, μετά πάσης ἀκριβείας δοκιμάζουσα παρεδέχετο καί ἐπολυπραγμονεῖτο πᾶσα αὐτῶν ἡ ἀναστροφή, εἰ μή λοίδοροί εἰσιν, εἰ μή μέθυσοι, εἰ μή πρόχειροι πρός τάς μάζας, εἰ παιδαγωγοῦσιν ἑαυτῶν τήν νεότητα, ὥστε κατορθοῦν δύνασθαι τόν ἁγιασμόν, οὗ χωρίς οὐδείς ὄψεται τόν Κύριον. Καί τοῦτο ἐξήταζον μέν πρεσβύτεροι καί διάκονοι, οἱ συνοικοῦντες αὐτοῖς, ἐπανέφερον δέ τοῖς χωρεπισκόποις, οἳ τάς παρά τῶν ἀληθινῶς μαρτυρούντων δεξάμενοι ψήφους καί ὑπομνήσαντες τόν ἐπίσκοπον, οὕτως ἐνηρίθμουν τόν ὑπηρέτην τῷ τάγματι τῶν ἱερατικῶν. Νῦν δέ, πρῶτον μέν ἡμᾶς παρωσάμενοι καί μή δέ ἐπαναφέρειν ἡμῖν καταδεχόμενοι, εἰς ἑαυτούς τήν ὅλην περιεστήσατε αὐθεντίαν. Ἔπειτα καί κατάῤῥαθυμοῦντες τοῦ πράγματος, πρεσβυτέροις καί διακόνοις ἐπετρέψατε, οὓς ἂν ἐθέλωσιν ἀπό ἀνεξετάστου βίου κατά προσπάθειαν, ἤ τήν ἀπό συγγενείας ἤ τήν ἐξ ἄλλης τινός φιλίας, ἐπεισάγειν τῇ Ἐκκλησίᾳ τούς ἀναξίους. Διό πολλοί μέν ὑπηρέται ἀριθμοῦνται καθ᾿ ἑκάστην κώμην, ἄξιος δέ λειτουργίας θυσιαστηρίου οὐδείς, ὡς ὑμεῖς αὐτοί μαρτυρεῖτε, ἀποροῦντες ἀνδρῶν ἐν ταῖς ψηφοφορίαις. Ἐπεί οὖν ὁρῶ τό πρᾶγμα λοιπόν εἰς ἀνήκεστον προϊόν, μάλιστα νῦν τῶν πλείστων, φόβῳ τῆς στρατολογίας, εἰσποιούντων ἑαυτούς τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀναγκαίως ἦλθον εἰς τό ἀνανεώσασθαι τούς τῶν Πατέρων κανόνας καί ἐπιστέλλω ὑμῖν ἀποστεῖλαί μοι τήν ἀναγραφήν ἑκάστης κώμης τῶν ὑπηρετούντων καί ὑπό τίνος εἰσῆκται ἕκαστος, καί ἐν ποίῳ βίῳ ἐστίν. Ἔχετε δέ καί αὐτοί παρ᾿ ἑαυτοῖς τήν ἀναγραφήν, ὥστε συγκρίνεσθαι τοῖς παρ᾿ ἡμῖν ἀποκειμένοις γράμμασι τά ὑμέτερα καί μηδενί ἐξεῖναι ἑαυτόν, ὅτε βούλεται, παρεγγράφειν. Οὕτω μέντοι μετά τήν πρώτην ἐπινέμησιν, εἴ τινες ὑπό πρεσβυτέρου εἰσήχθησαν, ἐπί τούς λαϊκούς ἀποῤῥιφθῶσιν, ἄνωθεν δέ γένηται αὐτῶν παρ᾿ ὑμῶν ἐξέτασις, κᾂν μέν ἄξιοι ὦσι, τῇ ὑμετέρᾳ ψήφῳ παραδεχθήτωσαν, ἐπεί καθαρίσατε τήν ἐκκλησίαν, τούς ἀναξίους αὐτῆς ἀπελαύνοντες. Καί τοῦ λοιποῦ, ἐξετάζετε μέν τούς ἀξίους καί παραδέχεσθε, μή ἀριθμεῖτε δέ πρίν εἰς ἡμᾶς ἐπανενεγκεῖν ἤ γινώσκετε, ὅτι λαϊκός ἔσται ὁ ἄνευ ἡμετέρας γνώμης εἰς ὑπηρεσίαν παραδεχθείς.
Αἰτιᾶται ὁ μέγας Βασίλειος τούς ὑποκειμένους αὑτῷ χωρεπισκόπους, ὡς καθ᾽ ἑαυτούς καθιστῶντας ὑπηρέτας, καί τήν συνήθειαν παραβαίνοντας, ἥν λέγει κρατῆσαι, ὥστε γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου γίνεσθαι παρά τῶν χωρεπισκόπων αὐτούς∙ καί τοῦ λοιποῦ ἀνανεώσασθαι τούς κανόνας ἀπαιτεῖ, ἤγουν μετά τήν πρώτην ἐπινέμησιν∙ ἐπινέμνησιν δέ τήν ἴνδικτον λέγει. Καί αὐτούς μέν, ἐξετάζειν τούς ἀξίους καί παραδέχεσθαι, μή κατατάττειν δέ αὐτούς ἐν τῷ κλήρῳ, εἰ μή ἀναφέροιεν τά περί αὐτῶν πρός αὐτόν∙ τούς δέ μή οὕτω καταταγέντας, ἀπειλεῖ εἰς τούς λαϊκούς ἐξωθεῖσθαι. Εἰ μέν οὖν συνήθεια ἐκράτει τότε τοιαύτη, οὐκ οἶδα∙ κανὼν δέ τοιοῦτος ἐν ταῖς προγενεστέραις ἐκείνου συνόδοις οὐχ εὕρηται∙ ἀλλά μᾶλλον ὁ δέκατος κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχεἰᾳ συνόδου, παλαιοτέρας οὔσης τοῦ ἁγίου τούτου, δίδωσι τοῖς χωρεπισκόποις, καί ὑποδιακόνους, οἴτινες καί ὑπηρέται λέγονται, καί ἀναγνώστας, καί ἐφορκιστάς καθιστᾷν∙ πρεσβυτέρους δέ καί διακόνους, ὁρίζει μή χειροτονεῖν τούς χωρεπισκόπους, εἰ μή γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου, ᾧ ὑπόκεινται. Ὁ δέ ιδ΄ τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου κανὼν, τύπον τῶν ἑβδομήκοντα Ἀποστόλων τούς χωρεπισκόπους ἐπέχειν φησί. Τίνες ἦσαν οἱ χωρεπίσκοποι, καί τίνα εἶχον δίκαια, εἴρηται εἰς τόν ιδ΄ κανόνα τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου, καί εἰς τόν ι΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ, καί διά τοῦτο ἐνταῦθα περιττόν ἐλογίσθη μοι χάριν τῶν αὐτῶν παλιλλογεῖν, καί μᾶλλον, ὅτι τά ἐν τῇ παρούσῃ ἐπιστολῇ περιεχόμενα χάριν τῶν χωρεπισκόπων, ἐσχόλασαν παντελῶς, καί πάντες οἱ κληρικοί παρά τῶν ἐπισκόπων γίνονται κατά μόνην δοκιμασίαν αὐτῶν. Διά τῆς ἐπιστολῆς ταύτης κατηγορεῖ ὁ μέγας Βασίλειος τούς χωρεπισκόπους, πῶς παρέβησαν τήν παλαιάν τάξιν ὁποῦ ἐπολιτεύετο εἰς τήν ἐκκλησίαν. Ἥτις ἦτον, νά ἐξετάζωνται πρῶτον ἀπό τούς Πρεσβυτέρους, καί Διακόνους, ὅσοι ἔμελλον νά γένουν ὑπηρέται τῆς ἐκκλησίας, Ὑποδιάκονοι δηλ., Ἀναγνῶσται, καί Ἐφορκισταί (περί ὧν ὅρα τήν ὑποσημ. τοῦ ιε΄ τῆς στ΄), ἄν δέν ᾗναι λοίδοροι, ἤ μέθυσοι. Ἄν χαλιναγωγοῦσι τάς σαρκικάς ὁρμάς τῆς νεότητος, καί οὕτω νά ψηφίζουν μέν αὐτοί τούτους, τήν δέ ψῆφον νά ἀναφέρωσιν εἰς τούς Χωρεπισκόπους, καί οἱ Χωρεπίσκοποι πάλιν εἰς τούς Ἐπισκόπους, καί μέ τοιοῦτον τρόπον νά συναριθμοῦν αὐτούς εἰς τόν Κλῆρον. Τώρα δέ φησιν, ὅλον τό ἐναντίον γίνεται. Οὔτε γάρ οἱ πρεσβὐτεροι, καί διάκονοι, ἐξετάζουσι τους τοιούτους, ἀλλά κατά προσπάθειαν τούς συγγενεῖς αὐτῶν, καί φίλους ψηφίζουσιν. Οὔτε οἱ Χωρεπίσκοποι εἰς τούς Ἐπισκόπους ἀναφέρουσιν αὐτούς. Δι’ ὅ καί ἐκ τῆς παραβάσεως ταύτης, πολλοί μέν Ὑποδιάκονοι, καί Ἀναγνῶσται, καί Ἐφορικισταί, καί ἄλλοι Κληρικοί εὑρίσκονται εἰς κάθε χωρίον, ἄξιος δέ ἀπό αὐτούς εἰς τό νά γένῃ Ἱερεύς, κᾀνένας δέν εἶναι. Διά τοῦτο παραγγέλει εἰς τούς Χωρεπισκόπους ὁ ἅγιος, νά στείλωσιν εἰς αὐτόν τόν κατάλογον τῶν τοιούτων ὑπηρετῶν, δηλωτικόν ὄντα, ἀπό ποῖον Χωρεπίσκοπον ἐκληρώθη ὁ καθείς, καί ὁποίας ζωῆς ἄνθρωπος εἶναι, νά ἔχουν δέ καί αὐτοί τό ἴσον τοῦ ἰδίου καταλόγου, διά νά μήν ἠμπορῇ τινας μέ τοῦτον τόν τρόπον, νά γράφῃ τόν ἑαυτόν του, εἰς τόν κατάλογον, ὁπόταν θέλῃ. Καί ὅσοι μέν Ὑπηρέται (τούς λέγει) ἐψηφίσθησαν ἀπό τούς Πρεσβυτέρους μόνους, ὕστερα ἀπό τήν πρώτην Ἰνδικτιῶνα, νά ῥιπτωνται εἰς τήν τάξιν τῶν Λαϊκῶν. Ἐξ ὑπαρχῆς δέ ἐξεταζόμενοι αὐτοί ἀπό ἐσᾶς τούς Χωρεπισκόπους, μέ τήν ἐδικήν σας ψῆφον ἄς δέχωνται. Διώκοντες δέ ἀπό τήν ἐκκλησίαν τούς ἀναξίους, εἰς τό ἑξῆς τούς μέν ἀξίους δέχεσθε, μή συναριθμῆτε δε αὐτούς εἰς τόν κλῆρον, χωρίς νά ἀναφέρετε τό πρᾶγμα εἰς ἡμᾶς. Ἐπειδή, ὅποιος ἀπό λόγου σας χωρίς τήν ἐδικήν μας γνώμην, εἰς ὑπηρεσίαν δεχθῇ τινα, ὁ δεχθείς οὗτος θέλει καθαιρεθῇ ἀπό αὐτήν, καί εἰς τήν τάξιν τῶν Λαϊκῶν θέλει ῥιφθῇ. Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ η΄ τῆς α΄ καί τόν λθ΄ Καρθαγ. καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ιζ΄ Ἀποστολικοῦ. Καθαρίσατε τήν ἐκκλησίαν, τούς ἀναξίους αὐτῆς ἀπελάσαντες∙ καί τοῦ λοιποῦ τούς μέν ἀξίους ἐξετάζοντες παραδέχεσθε, ἀριθμεῖτε δέ μηδἑνα πρίν εἰς ἡμᾶς ἀνενεγκεῖν∙ ἤ γινώσκετε, ὅτι λαϊκός ἔσται ὁ γνώμης ἄνευ ἡμετέρας εἰς ὑπηρεσίαν ταχθῆναι κριθείς.
