Ἡ παρά τήν γνώμην τοῦ δεσπότου ἀνδρί ἑαυτήν ἐκδοῦσα, ἐπόρνευσεν, ἡ δέ μετά ταῦτα πεπαρρησιασμένῳ γάμῳ χρησαμένη, ἐγήματο. Ὥστε, ἐκεῖνο μέν πορνεία, τοῦτο δέ γάμος, αἱ γάρ συνθῆκαι τῶν ὑπεξουσίων οὐδέν ἔχουσι βέβαιον.
Ἐάν δούλη ἐκδῷ ἑαυτήν ἀνδρί παρά τό θέλημα τοῦ δεσπότου αὐτῆς, πορνεύει∙ ὑφ᾽ ἑτέρου γάρ οὖσα ἐξουσίαν οὐ δύναται συνθῆκας, ἤγουν συμφωνίας ποιεῖν∙ ἀβέβαιοι γάρ εἰσι καί ἀνίσχυροι. Εἰ δέ μετά ταῦτα, μετά τό πορνεῦσαι δηλαδή, ἤ ἐλευθερωθεῖσα, ἤ παραχωρήσαντος τοῦ κυρίου αὐτῆς, πεπαῤῥησιασμένῳ, ἀντί τοῦ, φανερῷ χρήσεται γάμῳ, ὡς γημαμένη λογισθήσεται τότε, καί οὐχί πόρνη. Δούλη συνήφθη γαμικῶς ἀνδρἱ τινι ἐλευθέρῳ παρά γνώμην τοῦ οἰκείου δεσπότου. Καιροῦ δέ τινος παρελθόντος, ἤ ἐλευθερίας ἀξιωθεῖσα, τόν μετά τοῦ προτέρου ἁνδρός γάμον πεπαῤῥησιασμένον ἐποιήσατο, ἤ καί ὁ κύριος αὐτῆς ἐπί τῷ γένομένῳ πρότερον ἀνυποστάτῳ γάμῳ συνῄνεσεν. Ἠρωτήθη γοῦν ὁ ἅγιος, εἰ ἀκόλαστόν ἐστι τό γεγονός συνοικέσιον, καί εἶπεν, ὡς, ἐπεί αἱ συναινέσεις τῶν ὑπεξουσίων ἀβέβαιοι καί ἀνυπόστατοί εἰσι, κἀντεῦθεν οὐ συνέστη γάμος ἔννομος ἐν τῷ καιρῷ τῆς δουλείας, κᾂν μετά ταῦτα συναίνεσις παρηκολούθησε τοῦ δεσπότου, ἤ αὐτή ἡ δούλη ἐλευθερωθεῖσα τῷ προτέρῳ γάμῳ ἐστοίχησεν, οὐ λογίζεται τό γεγονός καί ἐξ αὐτῆς ἀρχῆς ἔννομον διά τήν μετά ταῦτα συναίνεσιν, κατά τόν νόμον τόν λέγοντα∙ τά ἐξ ἀρχῆς ἁβέβαια, ἐκ τῶν μετά ταῦτα συμβαινόντων οὐ βεβαιοῦνται∙ τοῦτο γάρ ἐπί τῶν ἀνυποστάτων χώραν οὐκ ἔχει. Διά τοι τοῦτο, χάριν μέν τοῦ προτέρου κακοῦ, ἐπιτίμια πορνείας τούτοις ἐπιφορτισθήσονται∙ ἡ δέ μετά ταῦτα συμβίωσις ἔσται ἀνεπιτίμητος. Καί ταῦτα μέν, ὅταν ὁ ἀνυπόστατος γάμος τῆς δούλης στηριχθῇ ἤ μετά ἐλευθερίαν αὐτῆς, ἤ μετά φανεράν συναίνεσιν τοῦ δεσπότου, ᾗ καί ἐλευθερία σιωπηρά ἐξ ἀνάγκης ἐπακολουθεῖ. Τί δέ; Ἡ γαμικῶς συναφθεῖσα δούλη μετά ἐλευθέρου, τοῦ δεσπότου εἰδότος καί μή ἀντιλέγοντος, ὡς πορνεύσασα λογισθήσεται διά τό μή συναινέσαι τόν δεσπότην, ἤ μή; Λύσις. Τό μζ΄ κεφ., τοῦ δ΄ τίτλου, τοῦ κη΄ βιβλίου φησί ταῦτα ῥητῶς∙ Εἴ τις ἐξέδωκε τήν ἑαυτοῦ θεράπαιναν, ὁ δέ ἐλεύθερος ὤν καί πιστεύσας τῷ διδόντι ταύτην ἔλαβεν, ἴσως καί προικῴων γενομένων συμβολαίων, ἤ μηδέ γενομένων μέν, τῆς δέ ἑαυτοῦ γνώμης τό πρᾶγμα διοικησαμένης, οὐκ ἂν εἴη δίκαιον τόν τοιοῦτον μή συνεστάναι γάμον, ἀλλά σιωπηράν ἐλευθερίαν ἀκολουθεῖν, εἴτε τῷ ἀνδρί, εἴτε τῇ γυναικί∙ καί τοιούτου τινός παρά τοῦ δεσπότου γενομένου, θεσπίζομεν ἁρπάζεσθαί τε τόν τοιοῦτον καί τήν τοιαύτην εἰς εὐγένειαν, καί τό πρᾶγμα ὡς ἐπί ἐλευθέροις τε καί εὐγενέσι κρίνεσθαι. Εἰ δέ αὐτός μέν οὐ συναρμόσειε τόν γάμον ὁ θατέρου τῶν προσώπων δεσπότης, εἰδείη δέ τό γινόμενον, καί ἐξεπίτηδες ἀποκρύπτοι, ἵνα ὕστερον πρᾶγμα ῥάψειε θατέρῳ τῶν συναφθέντων, τιμωρούμεθα τήν τοιαύτην, εἴ γε σαφῶς ἀποδειχθείη, κακουργίαν, καί ἀφαιρούμεθα τήν δεσποτείαν τῶν οὕτω πονηρῶς βεβουλευμένων, καί ἔστω πάλιν καί τοῦτο γάμος, ὥσπερ ἂν εἰ συνῄνεσεν ὁ κεκτημένος τήν ἀρχήν. Καί ὁ μέν ἐκπιπτέτω τῆς δεσποτείας, αὖθις δέ εἰς εὐγένειαν ἀναρπαζέσθω τό δοῦλον πρόσωπον τοιούτου συμβαίνοντος ἀποτελέσματος, ἤ εἴπερ συνῄνεσεν, ἤ εἴπερ ἐκακούργησεν ὁ κεκτημένος∙ πρόδηλον ὄν, ὡς καί οἱ τεχθέντες ἐκ τῶν τοιούτων γάμων ἐλεύθεροί τε καί εὐγενεῖς κατά τόνδε ἡμῶν τόν νόμον ἔσονται. Καί ἐπεί ἐκ τούτου παρίσταται εἰς ἐλευθερίαν ἁρπάζεσθαι τήν μετά ἀνοχῆς τοῦ δεσπότου τῷ ἐλευθέρῳ γαμηθεῖσαν δούλην, ἀνεπιτίμητοι οἱ οὕτω συναφθέντες συντηρηθήσονται∙ ὅσον γάρ κατά τόν παλαιόν νόμον τόν διοριζόμενον τόν γάμον συνίστασθαι συναινέσει μόνῃ, καί τό τοιοῦτον συνοικέσιον πεπεράτωται διά τῆς σιωπηρᾶς συναινέσεως τοῦ δεσπότου∙ εἰ δέ τις εἴπῃ, ὡς ἱερολογίας μή γενομένης κατά τό σήμερον κρατοῦν, οἱ τοιοῦτοι οὐκ ἐκφεύξονται τά ἐπιτίμια, κᾂν γαμικῶς συνήφθησαν, τοῦ δεσπότου ὁρῶντος καί ἀνεχομένου, ἀκούσει, ὅτι, ὅσον εἰς τόν λόγον τῶν ἐπιτιμίων, ἡ διάθεσις μᾶλλον σκοπεῖται, καί οὐχί ἡ ἀκρίβεια τῶν νεαρῶν διαταγμἀτων. Ἑαυτήν ἀνδρί ἐπιδοῦσα δούλη, πορνεύει∙ συνάπτεται δέ, εἰ μετά γνώμης δεσπότου∙ τά γάρ τῶν ὑπεξουσίων, ἀβέβαια. Ἐάν οἱ ὑπεξούσιοι παῖδες παρά γνώμην τῶν γονέων αὐτῶν συναλλάττειν γάμον οὐ δύνανται, πολλῷ μᾶλλον οἱ οἰκέται. Διά τοῦτο γοῦν καί ἡ δούλη ἡ ἐκδιδοῦσα ἑαυτήν ἀνδρί παρά γνώμην τοῦ ἰδίου δεσπότου, ὡς πόρνη ἐπιτιμηθήσεται∙ εἰ δέ μετά ταῦτα κατά γνώμην τοῦ δεσπότου συναφθῇ αὐτῷ, νομίμως, ἐγήματο. Ἀνίσως ἡ ὑπεξουσία, οὖσα δούλη, δώσῃ τόν ἑαυτόν της εἰς ἄνδρα, χωρίς τήν γνώμην τοῦ αὐθέντου της, ἐπόρνευσε μέ τοῦτο ὁποῦ ἔκαμεν. Ἐπειδή, αἱ συμφωνίαι καί οἱ ὁρισμοί ὁποῦ δώσουν ἐκεῖναι, ὁποῦ εἶναι ὑπό ἐξουσίαν αὐθεντῶν, ἀβέβαιοι εἶναι καί ἄκυροι.1 Ἐάν δέ μετά ταῦτα, ἤ ὁ αὐθέντης αὐτῆς συγχωρήσῃ νά κάμῃ τοῦτο, ἤ καί τελείως τήν ἐλευθερώσῃ,2 καί φανερόν γάμον ἡ τοιαύτη δούλη ποιήσῃ, τότε, οὐχί ὡς πόρνη λογίζεται, ἀλλ’ ὡς νομίμως ὑπανδρευθεῖσα. Ὅρα καί τόν πβ΄ Ἀποστολικόν, καί τόν λη΄ τοῦ Βασιλείου. 1Τό νά ᾖναι ἀβέβαιαι καί ἄκυροι αἱ συμφωνίαι καί ὁρισμοί τῶν ὑπεξουσίων, ἐρανίσθη ὁ Ἅγιος ἀπό τό λ΄ κεφάλαιον τῶν Ἀριθμῶν. Περί οὗ ὅρα τήν ὑποσημ. τοῦ κη΄ τοῦ ἰδίου τούτου Βασιλείου.2Εἶπα ὅτι, ἤ καί τελείως τήν ἐλευθερώσῃ. Ἐπειδή λέγει ὁ Θεσσαλονίκης Νικήτας, ὅτι οἱ αὐθένται ἐκεῖνοι ὁποῦ ἔχουν δούλους καί δούλας, καί ἠξεύρουν ὅτι ἀναμεταξύ των πορνεύουσιν, ἀφορισμοῦ εἶναι ἄξιοι κατά τούς κανόνας, ἂν δέν τούς συγχωρήσουν νά ὑπανδρευθοῦν νομίμως. Ἂς μήν ὑποπτεύωνται δέ ματαίως, ὅτι ἂν τούς ἀφήσουν νά ὑπανδρευθοῦν δι’ ἱερολογίας, ἔχουν νά χάσουν τούς δούλους των, ὡσάν ὁποῦ ἡ τοῦ γάμου ἱερολογία τούς λύει ἀπό τήν δουλείαν. Ὄχι. Διατί ὁ Βασιλεύς Ἀλέξιος διά νεαρᾶς του θεσπίζει, καί νά ἱερολογῶνται οἱ δοῦλοι καί δούλαις, καί πάλιν νά μένουν ὑποκάτω εἰς τήν δουλείαν (παρά τῇ βίβλῳ Γιούρ. Γραικορωμ.). Ὅτι δέ οἱ ὑπανδρευμένοι οὐκ ἐλευθεροῦνται, ὅρα τόν θεῖον Χρυσόστομον ἀναφέροντα μίαν ἱστορίαν εἰς τοῦτο βλέπουσαν (λόγ. ια΄ τῆς πρός Θεσσαλ. α΄, σελ. 217 τοῦ δ΄ τόμ.).
