Ἵνα κᾀκεῖνοι δηλαδή οἱ λαοί, οἱ ἀπό τῶν Δονατιστῶν ἐπιστρέφοντες, καί ἐπισκόπους ἐσχηκότες παρά γνώμην τῆς συνόδου, τούτους ἀναμφιβόλως ἔχειν ἀξιωθῶσιν· οἵτινες δέ λαοί ἐσχήκασιν ἐπίσκοπον, καί τούτου τελευτήσαντος οὐκ ἠθέλησαν ἴδιον ἐπίσκοπον ἔχειν, ἀλλά πρός ἄλλου τινός ἐπισκόπου διοίκησιν ἀναδραμεῖν ἀνήκειν, τοῦτο μή ὀφείλειν τούτοις ἀρνηθῆναι. Οὐ μήν ἀλλά κᾀκεῖνο ἀνηνέχθη, ὅτι οἱ ἐπίσκοποι οἱ πρό τοῦ βασιλικοῦ νόμου, τοῦ περί ἑνότητος προκομιζομένου, οἵτινες δήποτε πρός τήν καθολικήν ἐπιστρέψουσι τούς λαούς, οὓς εἶχον αὐτοί, τούτους κατέχειν ὀφείλουσι· μετά δέ τόν νόμον τῆς ἑνότητος καί ἐπέκεινα, χρή πάσας τάς ἐκκλησίας καί τάς διοικήσεις αὐτῶν, καί ἐάν τινα τυχόν ὦσι δικαιώματα τοῖς δικαίοις ἀνήκοντα τῶν αὐτῶν ἐκκλησιῶν, διεκδικεῖσθαι ὑπό τῶν καθολικῶν ἐπισκόπων, τῶν ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις ἐν οἷς κατείχοντο παρά τῶν αἱρετικῶν, εἴτε ἐπιστρεφόντων λοιπόν πρός τήν καθολικήν, εἴτε μή ἐπιστρεφόντων· καί ἐάν τινές τισιν ἐκ τούτου κατεχρήσαντο μετά τόν βασιλικόν νόμον, ὀφείλει ταῦτα ἀποκαθίστασθαι.
Οἱ ἐπιστρέφοντες λαοί, φασίν οἱ τῆς συνόδου, ἐκ τῆς αἱρέσεως τῶν Δονατιστῶν, ἵνα ἔχωσι τούς ἐπισκόπους, οὓς εἶχον, εἰ κᾀκεῖνοι δηλαδή ἐπέστρεφον. Εἰ δέ τινες τῶν ἐπιστρεφόντων, τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν τελευτησάντων, οὐκ ἔσχον ἄλλον ἐπίσκοπον, ἀλλ’ ἑτέρας διοικήσεως ἐπισκόπῳ τοῦ τόπου ἀνήκοντος ἐκείνῳ προσετέθησαν, ἔστωσαν ὑπ’ ἐκεῖνον, καί μή τοῦτο αὐτοῖς ἀρνηθείη, ἀντί τοῦ, μή ἀπαγορευθείη, μή κωλυθείη, καί ὅσοι δέ ἐπίσκοποι τῶν Δονατιστῶν τούς ὑπ’ αὐτούς λαούς προσαγάγωσι τῇ ἐκκλησίᾳ, αὐτοί καί μετά τήν προσαγωγήν ἔστωσαν τούτων ἐπίσκοποι. Μετά δέ τόν νόμον τῆς ἑνότητος (γέγονε γάρ παρά τῶν κρατούντων τότε νόμος ἑνωθῆναι τάς ἐκκλησίας τῆς Ἀφρικῆς), χρή, φασι, πάσας τάς ἐκκλησίας καί τάς διοικήσεις, ἤτοι τάς οἰκονομίας, ἤ τάς ἐνορίας, καί τά δικαιώματα τῶν αὐτῶν ἐκκλησιῶν, διοικεῖσθαι ὑπό τῶν καθολικῶν ἐπισκόπων∙ καθολικούς δ’ ἐπισκόπους, ἤ τούς τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐξάρχους ὄντας λέγει, ἤ τούς πρώτους, ἤγουν τούς μητροπολίτας, εἴτε ἐπιστρέφουσιν οἱ αἱρετικοί, εἴτε καί μή. Εἰ δέ καί τισιν ἐκ τῶν δικαίων τῶν ἐκκλησιῶν κατεχρήσαντο οἱ αἱρετικοί μετά τόν νόμον, ἀντί τοῦ, ἐξεποιήσαντο, ὀφείλουσι καί ταῦτα ἀποκαθίστασθαι. Προσφόρως δ’ ἐχρήσαντο τῇ λέξει τοῦ, κατεχρήσαντο∙ κατάχρησις γάρ ἐστιν ἡ παρά τό δέον χρῆσις. Καί οἱ ἐκποιούμενοι οὖν τά τῶν ἐκκλησιῶν, καταχρῶνται αὐτοῖς∙ οὐ γάρ ὡς δέον αὐτοῖς χρῶνται. Ἀκουέτωσαν ταῦτα οἱ ἀδεῶς τά τῶν ἐκκλησιῶν ἐκποιούμενοι, καί οἱ συναινοῦντες αὐτοῖς. Τούς ἀπό τῆς αἱρέσεως τῶν Δονατιστῶν ἐπιστρέφοντας, διορίζεται ὁ κανὼν εἶναι ὑπό τούς ἐπισκόπους αὐτῶν, ἐάν καί αὐτοί ἐπιστρέψωσι. Καί ἄλλα δέ τινά φησιν ἀποβλέποντα πρός σωτηρίαν τῶν Δονατιστῶν καί τῶν κατ’ αὐτούς ἐκκλησιῶν, μετά διόρθωσιν. Οἱ ἀπό Δονατιστῶν ἐπιστρέψαντες ἐχέτωσαν τούς ἰδίους ἐπισκόπους, εἰ καί παρά γνώμην τῆς συνόδου τούτους ἔσχον∙ καί τελευτῶντος ἐπισκόπου, εἰ μή βούλονται ἄλλον ἀντικαταστῆναι, ἀλλ’ ἑτέρῳ προσχωρῆσαι, ἐξέστω∙ καί οἱ ἐπίσκοποι, οἱ πρό τῆς ἑνώσεως ἐπιστρέψαντες, τούς λαούς οὓς εἶχον, ἐχέτωσαν∙ μετά δέ τήν περί ἑνότητος βασιλικῆς κέλευσιν, ἑκάστη ἐκκλησία τά ἴδια δίκαια ἐκδικείτω. Οἱ Δονατισταί ἀποσχίσαντες ἑαυτούς τῆς ἐκκλησίας, καί ἰδίους ἔχοντες ἐπισκόπους, ὡρίσθησαν, ὡς, ἐάν ἐπιστραφῶσιν αὐτοί τε καί οἱ ἐπίσκοποι αὐτῶν πρός τήν καθολικήν ἐκκλησίαν, ἀναμφιβόλως αὐτούς πάλιν ἐπισκόπους ἔχειν, κᾂν παρά γνώμην τῆς συνόδου γεγόνασιν. Εἰ δέ τελευτησάντων αὐτῶν δή τῶν ἐπισκόπων, οὐ θελήσουσιν ἑτέρους σχεῖν ἀντ’ ἐκείνων ἐπισκόπους ἰδιαιτάτους, ἀλλ’ ὑπό ἐξουσίαν τε καί διοίκησιν καί ἄλλων τινῶν ἐπισκόπων γενέσθαι, ὥστε μή λογίζεσθαι αὐτούς αὖθις σχισματικούς, καί καθ’ ἑαυτούς ἐθέλειν εἶναι, ἀλλ’ ὑπό τήν καθολικήν τάττεσθαι ἐκκλησίαν, ἐξέσται τοῦτο ποιεῖν αὐτοῖς. Ἀλλά καί οἱ τῶν Δονατιστῶν ἐπίσκοποι, οἱ πρό τοῦ βασιλικοῦ νόμου ὑποστρέψαντες, τοῦ κελεύσαντος ἃς κατέσχον οἱ Δονατισταί ἐκκλησίας καί διοικήσεις, ταῖς ἐκκλησίαις τῶν καθολικῶν ἐπισκόπων προσενωθῆναι, τῶν ἐν ἐκείνοις ὄντων τοῖς τόποις, τούς λαούς οὕς κατεῖχον πάλιν καθέξουσι, καί ἔσονται οἱ ἐπίσκοποι ἐν αὐτοῖς∙ μετά δέ τήν τοιαύτην βασιλικήν κέλευσιν, κᾂν τέ ἐπιστρέψωσι πρός τήν καθολικήν ἐκκλησίαν, κᾂν τε καί μή, ἑκάστη ἐκκλησία διεκδικήσει τά οἰκεῖα δίκαια. *Στο Πηδάλιο, ο 99ος κανόνας αντιστοιχεί στον 110ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Διορίζει ὁ παρών κανών, ὅτι πρό τοῦ μέν νά δοθῇ ὁ Βασιλικός νόμος, ὁ προστάζων νά Ἑνωθοῦν οἱ Δονατισταί μέ τήν καθολικήν ἐκκλησίαν, ἐάν Ἐπισκοποί τινες Δονατισταί ἐπεστράφησαν, ἐπεστράφησαν δέ καί οἱ λαοί ἐκείνων, εἴτε ἀφ’ ἑαυτῶν, εἴτε διά τῆς συνεργείας ἐκείνων, καί μετά τήν ἐπιστροφήν, ἔλαβον τούς αὐτούς ἐκ Δονατιστῶν ἐπιστραφέντας ἐπισκόπους τους, ὁποίους εἶχον καί πρός τῆς ἐπιστροφῆς. Ἂς τούς ἔχουν ἀναμφιβόλως, κᾂν καί παρά γνώμην τῆς συνόδου τούς ἔλαβον, ἐάν δέ, ἀποθανόντων τῶν τοιούτων Ἐπισκόπων, θελήσουν οἱ λαοί αὐτῶν νά μήν ἔχουν πλέον χωριστόν τους Ἐπίσκοπον, ἀλλά νά ὑποτάσσωνται εἰς τήν διοίκησιν ἄλλου Ἐπισκόπου, εἰς τόν ὁποῖον ἀνήκουσιν, ἂς μήν ἐμποδίζωνται ἀπό τοῦτο. Ἀφ’ οὗ ὅμως ἐδόθη ὁ ἀνωτέρω νόμος περί ἑνότητος, ὅλας τάς ἐκκλησίας, τάς εὑρισκομένας ἐν τοῖς τόποις τῶν ἐπιστραφέντων Δονατιστῶν, μέ τάς ἐνορίας αὐτῶν, καί δικαιώματα, νά διοικοῦσιν οἱ τῶν ὀρθοδόξων Ἐπίσκοποι, κᾂν οἱ ἐκ τῶν Δονατιστῶν ἐπέστρεψαν αὐτούς, κᾂν δέν τούς ἐπέστρεψαν. Καί ἂν ἀπεξένωσαν οἱ Δονατισταί Ἐπίσκοποι κᾀνένα ὑποστατικόν ἀπό τάς ἐκκλησίας, δαπανήσαντες αὐτό, ἤ πωλήσαντες (καί ὅρα πῶς ὀνομάζει κατάχρησιν τήν ἀποξένωσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων), χρεωστοῦν νά τό ἐπαναστρέφουσιν εἰς τάς ἐχούσας αὐτά ἐκκλησίας. Ὅρα καί τόν λη΄ Ἀποστολικόν καί τόν νε΄ τῆς παρούσης.
