Ὁμοίως ἤρεσεν, ὥστε τήν ἡμέραν τοῦ προσκυνητοῦ Πάσχα διά τῆς τῶν τετυπωμένων ὑπογραφῆς πᾶσιν ἐμφανίζεσθαι. Ἡ δέ τῆς συνόδου ἡμέρα ἡ αὐτή φυλαχθῇ, ἥτις ὡρίσθη ἐν τῇ ἐν Ἱππῶνι συνόδῳ, τοὐτέστιν, ἡ πρό δέκα καλανδῶν Σεπτεμβρίων· ὀφείλει γάρ καί γραφῆναι πρός τούς πρωτεύοντας πασῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ἵνα, ὅτε παρ᾽ ἑαυτοῖς σύνοδον προσκαλοῦνται, ταύτην τήν ἡμέραν φυλάττωσι.
Τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα δηλοῦσθαι ταῖς ἐν Ἀφρικῇ χώραις ὡρίσθη διά τῆς μελλούσης γίνεσθαι ἐτησίας συνόδου∙ τήν δέ ἡμέραν τῆς συνόδου ὥρισαν εἶναι τήν πρό δέκα καλανδῶν Σεπτεμβρίων, ὡς εἶναι αὐτήν τήν κα΄ τοῦ Αὐγούστου∙ καλάνδαι γάρ, ὡς ἄνω που εἴρηται, λέγονται αἱ πρῶται τοῦ μηνός ἡμέραι∙ εἰ γοῦν τάς πρό τούτων δέκα ἀφέλῃς, περιλιμπάνονται εἰς τόν Αὔγουστον, ἔχοντα τριάκοντα καί μίαν ἡμέραν, εἴκοσι καί μία. Καί ἄλλοι διάφοροι κανόνες ὥρισαν, πότε ὀφείλει γίνεσθαι σύνοδος παρά τῶν ἐπαρχεωτῶν χάριν τοῦ λύεσθαι τά ἐκκλησιαστικά ζητήματα. Φησί δέ καί ὁ παρὼν κανών, κατά τόν καιρόν τῆς συνόδου (ἐστί δέ οὗτος ὁ πρό δέκα καλανδῶν Σεπτεμβρίων, ἤγουν κα΄ τοῦ Αὐγούστου μηνός∙ καλάνδαι γάρ αἱ πρῶται τοῦ μηνός λέγονται), τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα δηλοῦσθαι, ὥστε γινώσκεσθαι πᾶσι τοῖς ἐν τῇ Ἀφρικῇ. Καί ὁ μέν κανὼν ἐν τούτοις. Ἐπεί δέ οὔτε ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, οὔτε ἀφ’ ἑτέρου γινώσκεται ἡ ἐπίστασις τῆς ἡμέρας τοῦ Πάσχα, (καί ὁ ζ΄ γάρ κανὼν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων μετά τήν ἐαρινήν ἰσημερίαν διορίζεται τό Πάσχα ἑορτάζειν ἡμᾶς, καί πλέον οὐδέν), δέον εἶναι κατενοήσαμεν, ἀναδιδάξαι τούς θέλοντας, διά τῆς τοῦ παρόντος κανόνος ἑρμηνείας, πῶς εὑρίσκεται ἡ ἡμέρα τοῦ νομικοῦ ἤτοι τοῦ Ἰουδαϊκοῦ, καί τοῦ Χριστιανικοῦ Πάσχα, ἀλλά μήν καί ἡ ἀποκρέα. Εἰκός γάρ ἐστι περιτυχεῖν ὀρθόδοξόν τινα εἰς τόπους, ἔνθα τά τοιαῦτα οὐ πολυπραγμονοῦνται οὐδέ γινώσκονται, καί ἐξ ἀγνοίας ἀποκρεῶσαι, ἡ πασχάσαι παρά τόν προσήκοντα καιρόν, ὅπερ ἐστίν ἀσύγγνωστον. Ἰστέον οὖν πρό πάντων, ὅτι, εἰ μή γινώσκει τις τοῦ νομικοῦ Πάσχα τήν ἡμέραν, οὐ δύναται εἰπεῖν πότε ὀφείλει γενέσθαι τό Χριστιανικόν Πάσχα. Ἔτι ἰστέον, ὅτι τό μέν νομικόν Πάσχα γίνεται ἀπό τῆς κα΄ τοῦ Μαρτίου μηνός, μέχρι καί τῆς ὀκτωκαιδεκάτης τοῦ Ἀπριλίου μηνός, τό δέ Χριστιανικόν, ἀπό τῆς κγ΄ τοῦ Μαρτίου μηνός, μέχρι καί τῆς κε΄ τοῦ Ἀπριλίου μηνός. Τούτων δέ οὕτω προθεωρηθέντων, εἰ θέλεις ἐξακριβώσασθαι τήν ἡμέραν τοῦ Ἰουδαϊκοῦ Πάσχα καί τοῦ Χριστιανικοῦ, ζήτησον πρῶτον καί εὑρέ τόν κύκλον τῆς σελήνης, ὃς καί εὑρίσκεται οὑτωσί. Ἀρίθμησον τά ἀπό κτίσεως κόσμου ἔτη, καί ὕφελε αὐτά ἐπί τῶν ιθ΄ καί τά ἐναπομείναντά εἰσι δηλωτικά τοῦ κύκλου τῆς σελήνης. Εἶτα εὑρέ καί τόν κύκλον τοῦ ἡλίου, οὕτως∙ ἀρίθμησον τά ἀπό κτίσεως κόσμου ἔτη, καί ὕφελε αὐτά ἐπί τῶν εἴκοσι καί ὀκτώ, καί τά περιλιμπανόμενα, εἰπέ δηλωτικά εἶναι τοῦ κύκλου τοῦ ἡλίου. Οἱ μέν τοι κύκλοι τῆς σελήνης δεκαεννέα ὄντες, ἄρχονται ἀπό τοῦ Ἰανουαρίου μηνός∙ οἱ δέ κύκλοι τοῦ ἡλίου εἴκοσι καί ὀκτὼ ὄντες, ἄρχονται ἀπό τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός. Τῶν γοῦν κύκλων τῆς σελήνης καί τοῦ ἡλίου οὕτως εὑρισκομένων, ἑνδεκαπλασίασον τόν τρέχοντα τηνικαῦτα κύκλον τῆς σελήνης∙ εἶτα πρόσθες μέχρι μέν τοῦ δεκάτου ἕκτου κύκλου, χάριν τῶν παρελθόντων αἰώνων, ἡμέρας ἕξ, τάς λεγομένας ἐπακτάς∙ μετά δέ τόν ιστ΄ κύκλον μέχρι τοῦ ιθ΄ πρόσθες ὑπέρ ὁμοίου ἡμέρας ἑπτά καί μετά τό ποιῆσαι τήν τῶν τοιούτων ὅλων ἡμερῶν ἕνωσιν ὕφελε αὐτάς ἐπί τῶν λ΄, καί ὅταν καταντήσης εἰς ποσότητα ἥττονα τῶν λ΄ ἡμερῶν, κράτησον εἰς τάς χεῖράς σου ταύτην, καί ἕνωσον ἐπ’ αὐτῇ ἀπό τοῦ Μαρτίου μηνός, ἤ καί τοῦ Ἀπριλίου, ἡμέρας ὅσαι ἐξαρκοῦσιν εἰς τό συμποσωθῆναι πεντήκοντα∙ καί αὐτίκα εἰπέ κατά τό τέλος τῆς πεντηκοντάδος ὀφείλειν γίνεσθαι τό νομικόν Πάσχα. Ἵνα δέ καί διά παραδειγμάτων σαφέστερον γένηται τό λεγόμενον, ζήτησον τάς τοῦ τρέχοντος ͵στχπστ΄ ἔτους Πασχαλίας ἡμέρας, καί εἰπέ οὕτως∙ ὁ κύκλος τῆς σελήνης κατά τό τοιοῦτον ἔτος ἐστίν ἑπτακαιδέκατος, ὅστις ἑνδεκαπλασιαζόμενος ἀποτελεῖ ἡμέρας ρπζ΄. Ἑνδεκάκις γάρ δεκαεπτά ρπζ΄ προστιθεμένων οὖν τούτοις, χάριν τῶν αἰώνων, ὡς εἴρηται, καί ἡμερῶν ἑπτά, ἀποτελεῖται ποσότης ἡμερῶν ρϟδ΄, ἧς δή ποσότητος ὑφελομένης ἐπί τῶν λ΄, περιλιμπάνονται ἡμέραι ιδ΄ ἑξάκις γάρ λ΄ ρπ΄. Ἵνα τοίνυν ποσωθῶσι πεντήκοντα ἡμέραι, χάριν τοῦ εὑρεθῆναι τήν ἡμέραν τοῦ νομικοῦ Πάσχα, ἕνωσον ταῖς ῥηθείσαις δέκα πρός ταῖς τέσσαρσιν ἡμέραις τάς τριάκοντα πρός τῇ μιᾷ ἡμέρᾳ τοῦ Μαρτίου μηνός, καί ἀπό τοῦ Ἀπριλίου ἡμέρας πέντε, καί οὕτω συμποσώσας ἡμέρας ν΄, λέγε ὀφείλειν γενέσθαι τό νομικόν Πάσχα κατά τήν πέμπτην τοῦ Ἀπριλίου μηνός. Ὅτι δέ ἡ μέν τοῦ μηνός ἡμέρα οὕτω καταλαμβάνεται, ἡ δέ τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας ἄδηλος ἔτσι, χρεών ἐστι καί ταύτην ἀναδιδαχθῆναι σε. Καί ἐπεί ἐστι κατά τό τοιοῦτον ἔτος ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου κβ΄ κράτησον εἰς τάς χεῖράς σου τήν τοιαύτην κυκλικήν ποσότητα, καί ἕνωσον ταύτῃ ὑπέρ ἑκάστης τετραετίας, χάριν τοῦ βισέξτου, ἡμέραν μίαν, ἤγουν ὑπέρ τῶν κβ΄. κύκλων ἡμέρας ε΄, αἳ καί ἐπακταί λέγονται. Ὡσαύτως ἕνωσον ταύταις, εἰ μέν τό νομικόν Πάσχα εὑρίσκεται εἰς Μάρτιον μῆνα, λόγῳ τῶν προπαρελθόντων μηνῶν, τῶν ψηφιζομένων ἀπό τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός, ἡμέρας ια΄, ἤγουν ὑπέρ τοῦ Ὀκτωβρίου ἡμέρας τρεῖς, διά τό ἔχειν τόν αὐτόν μῆνα ἡμέρας τριάκοντα πρός τῇ μιᾷ, ὑπέρ τοῦ Νοεμβρίου μηνός, ἡμέρας β΄, διά τό ἔχειν τοῦτον ἡμέρας τριάκοντα, καί ὑπέρ τοῦ Δεκεμβρίου καί τοῦ Ἰανουαρίου, ἡμέρας ἕξ, διά τό ἔχειν τούτους ἀνά τριάκοντα πρός τῇ μιᾷ∙ ὑπέρ δέ τοῦ Φεβρουαρίου μηνός, μηδέν προσθήσεις, διά τό ἐλλιπῆ τοῦτον εἶναι∙ εἰ δέ τό νομικόν Πάσχα εὑρίσκεται κατά τόν Ἀπρίλιον μῆνα, ὥσπερ γίνεται κατά τήν παροῦσαν ἐγχρονίαν, πρόσθες καί ἑτέρας ἡμέρας τρεῖς χάριν τοῦ Μαρτίου μηνός, ὡς εἶναι τάς ὑπέρ τῶν μηνῶν ἡμέρας δέκα πρό ταῖς τέσσαρσι. Τοῦ γοῦν νομικοῦ Πάσχα, ὡς εἴπομεν, εὑρισκομένου εἰς τάς ε΄ τοῦ Ἀπριλίου μηνός, ἕνωσον ταύταις τάς κβ΄ ἡμέρας τοῦ ἡλιακοῦ κύκλου, τάς ἀπό τοῦ βισέξτου πέντε, τάς καί ἐπακτάς λεγομένας, καί τάς ιδ΄ τῶν μηνῶν, καί συμποσώσας ὅλας εἰς ἡμέρας μστ΄, καί αὖθις ἀναλύσας αὐτάς εἰς ἑβδομάδας ἕξ, διά τοῦ εἰπεῖν οὕτως, ἑξάκις ἑπτά τεσσαράκοντα δύο, εὑρήσεις περιλιμπανομένας ἡμέρας τέσσαρας, ἤτοι γίνεσθαι τό νομικόν Πάσχα κατά τήν ε΄ τοῦ Ἀπριλίου μηνός, τήν οὖσαν ἡμέραν δ΄ τῆς ἑβδομάδος∙ ὅτι οὖν παράδοσίς ἐστιν ἐκκλησιαστική μετά τό νομικόν Πάσχα γίνεσθαι τό Χριστιανικόν κατά μίαν καί τήν αὐτήν ἑβδομάδα εἰς πρώτην ἡμέραν, εἰπέ ὀφείλειν γίνεσθαι ἐξ ἀνάγκης τό Χριστιανικόν Πάσχα κατά τήν θ΄ τοῦ Ἀπριλίου μηνός. Τούτων δέ οὕτως ἐχόντων, ἐάν ὑφέλῃς ἀπό τῆς Πασχαλίου ἡμέρας νστ΄ εὑρήσεις τήν ἀποκρέαν. Εἰ δέ μή τοῦτο θέλεις, ἤγουν τό γνῶναι τήν ἀποκρέαν μετά ὑφελμόν πεντήκοντα ἓξ ἡμερῶν, ἀλλά μετά πλειόνος εὐκολίας, ἐπεί ἀρτίως ἐστί βίσεξτον, πρόσθες ἡμέρας δ΄, καί εἰπέ θ΄ καί δ΄, ιγ΄ ὥστε εἶναι τήν ἀποκρέαν Φεβρουαρίου εἰς τάς ιγ΄, τοῦτο δέ γίνεται διά τό βίσεξτον∙ εἰ γάρ οὐκ ἐστι βίσεξτον, οὐ προστίθενται ἡμέραι τέσσαρες, ἀλλά τρεῖς. Ἐπεί δέ ἐμνήσθημεν βισέξτου ἐν διαφόροις τόποις, ὀφείλεις Εἰ δέναι, ὅτι ἕκαστος χρόνος ἔχει ἡμέρας τξε΄, ὥρας ἕξ∙ οἱ γοῦν τά τῶν ἐνιαυτῶν καί τῶν μηνῶν συμποσώσαντες ὥρισαν προστίθεσθαι τῷ Φεβρουαρίῳ μηνί τάς περιττευούσας ἐπέκεινα τῶν τριακοσίων ἑξήκοντα πέντε ἡμερῶν ἓξ ὥρας∙ διό καί ἔχει ὁ Φεβρουάριος μήν μετά ἑκάστην τετραετίαν, ψηφιζομένην ἀπό τοῦ α΄ ἡλιακοῦ κύκλου, ἡμέρας κθ΄. Ἤρεσε τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐτησίου συνόδου, ἤγουν τῇ πρό δέκα καλανδῶν Σεπτεμβρίων, τήν ἡμέραν τοῦ Ἁγίου Πάσχα κηρύττεσθαι. Διαφόρως καί τοῦτο ἡ σύνοδος ὥρισε, τό τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα γνωρίζεσθαι ἐν τῇ κατ’ ἔτος γινομένη συνόδῳ ἐν Ἀφρικῇ. *Στο Πηδάλιο, ο 73ος κανόνας αντιστοιχεί στον 81ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ἡ ἡμέρα τοῦ κατ’ ἔτος ἐρχομένου Πάσχα, διορίζει ὁ παρών Κανών νά φανεροῦται εἰς ὅλους μέ τό νά ὑπογράφεται εἰς τούς διορισμούς ὁποῦ ἤθελε διατάξει ἡ κατ’ ἔτος γενομένη σύνοδος. Ἡ δέ ἡμέρα τῆς συνόδου τῆς ἐνιαυσίας ταύτης, καθ’ ἥν πρέπει νά συγκροτῆται, νά ᾖναι ἡ κα΄ τοῦ Αὐγούστου (καλάνδαι γάρ αἱ πρῶται δέκα ἡμέραι τοῦ μηνός λέγονται, ὅρα ὑποσημ. τοῦ ξβ΄ τῆς στ΄), καθὼς ὡρίσθη εἰς τήν ἐν Ἱππῶνι1 σύνοδον, ἥτις καί πρέπει πάντοτε νά φυλάττεται ὅταν γίνεται σύνοδος. Ὅρα καί τόν ζ΄ καί λζ΄ Ἀποστολ. καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ξ΄ τῆς παρούσης. 1Σημείωσαι ἀπό τόν παρόντα κανόνα, ὅτι καί ἄλλαι σύνοδοι ἔγιναν εἰς τήν Ἀφρικήν, εἴς τε τήν Ἱππῶνα καί εἰς ἄλλα μέρη. Ἔξω ἀπό τήν παροῦσαν ἐν Καρθαγένῃ. Δύω δέ Ἱππῶνες ἦσαν ὑποκείμεναι εἰς τήν ἐπαρχίαν τῆς Νουμιδίας τῆς ἐν Ἀφρικῇ. Εἰς τήν μίαν ἀπό τάς ὁποίας ἦτον Ἐπίσκοπος ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος ὁ θαυμάσιος ἐκεῖνος ἄνθρωπος. Ὁ τοσοῦτος θεολόγος τῆς ἐκκλησίας. Ἐν ᾗ καί ἐτελεύτησε οστ΄ χρόνων γέρων, εὑρισκόμενος ὅλως δέ ὅλου εἰς τήν προσευχήν, καί ἠῤῥωστημένος καί πολλά λελυπημένος διά τήν ἅλωσιν ὁποῦ ἔκαμαν οἱ Ἀρειανισταί Βάνδαλοι εἰς τήν Ἀφρικήν, ὑπό τῶν ὁποίων εἰ καί κατεκάη ἡ Ἱππὼν αὕτη, ἀλλ’ ἡ ἐν αὐτῇ βιβλιοθήκῃ θεϊκῇ, καί οὐκ ἀνθρωπίνη δυνάμει ἐφυλάχθη ἀβλαβής. Ὅθεν καί τά συγγράμματα τοῦ ἁγίου τά κέδρου παντός ἀξιολογώτερά τε καί δυνατώτερα, ἄκαυστα διεφυλάχθησαν. Ἀγκαλά καί μετά ταῦτα νά ἐνοθεύθησαν ἀπό τούς αἱρετικούς. Δι’ ὅ καί οἱ ὀρθόδοξοι ἀνατολικοί δέν δέχονται ταῦτα ἁπλῶς καί ὡς ἔτυχεν, ἀλλ’ ὅσα συμφωνοῦσι μέ τήν κοινήν δόξαν τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας.
